DEV Community: Alisher Maxamadjonov

Abstraction

Alisher Maxamadjonov — Wed, 02 Apr 2025 14:55:41 +0000

Abstraction — bu obyektning faqat muhim xususiyatlarini ajratib ko‘rsatish va keraksiz tafsilotlarni yashirish tamoyili.
C# dasturlash tilida abstraksiya abstract class va interface yordamida amalga oshiriladi.

1 Abstract class yordamida abstraksiya

// Abstrakt klass yaratamiz
public abstract class Vehicle
{
    public abstract void Start(); // Abstrakt metod - tanasiz

    public void Stop()
    {
        Console.WriteLine("Mashina to‘xtadi.");
    }
}

// "Car" klassi "Vehicle" dan meros oladi
public class Car : Vehicle
{
    // Abstrakt metodni amalga oshiramiz
    public override void Start()
    {
        Console.WriteLine("Mashina ishga tushdi.");
    }
}

class Program
{
    static void Main()
    {
        Car myCar = new Car();
        myCar.Start(); // Abstrakt metod
        myCar.Stop();  // Oddiy metod
    }
}

2 Interface yordamida abstraksiya

// Abstrakt interface
public interface IVehicle
{
    void Start(); // Faqat metod e’lon qilinadi
    void Stop();
}

// Car interface ni implement qiladi
public class Car : IVehicle
{
    public void Start()
    {
        Console.WriteLine("Mashina ishga tushdi.");
    }

    public void Stop()
    {
        Console.WriteLine("Mashina to‘xtadi.");
    }
}

class Program
{
    static void Main()
    {
        IVehicle myCar = new Car();
        myCar.Start();
        myCar.Stop();
    }
}

Xullosa
Abstraction yordamida faqat muhim xususiyatlar ochiq bo‘ladi, ichki tafsilotlar yashiriladi.
Abstract class yoki Interface yordamida amalga oshiriladi.
Abstract class faqat bitta ota klassdan meros olishi mumkin.
Interface bir nechta sinflar tomonidan implement qilinishi mumkin.

Inheritance

Alisher Maxamadjonov — Wed, 02 Apr 2025 14:31:30 +0000

Inheritance (meros olish) — bu obyektga yo‘naltirilgan dasturlash (OOP) ning asosiy tushunchalaridan biri bo‘lib, bitta klass (ota-klass) xususiyatlari va metodlarini boshqa klassga (farzand-klass) meros qilib berish imkonini beradi.

Inheritance sintaksisi

// Ota klass
public class Animal 
{
    public void Eat() 
    {
        Console.WriteLine("Bu hayvon ovqat yeydi.");
    }
}

// Farzand klass (Animal dan meros olgan)
public class Dog : Animal 
{
    public void Bark() 
    {
        Console.WriteLine("It vovullaydi.");
    }
}

class Program 
{
    static void Main() 
    {
        Dog myDog = new Dog();
        myDog.Eat();  // Ota klass metodini chaqirish
        myDog.Bark(); // O‘zining metodini chaqirish
    }
}

Inheritance ning afzalliklari
Kodning qayta ishlatilishi → Ota klassdagi kodni qayta yozish shart emas.
Tartibli kod → Bir xil xususiyatlarga ega klasslar ajratiladi.
OOP ga moslashish → Encapsulation va Polymorphism bilan birga ishlaydi.

Xullosa
Inheritance yordamida kod modulli va qayta ishlatiladigan bo‘ladi.
Ota klass umumiy metod va xususiyatlarni saqlaydi.
Farzand klass undan meros oladi va kerakli joylarda metodlarni o‘zgartirishi mumkin.

C# Struct

Alisher Maxamadjonov — Mon, 17 Mar 2025 15:01:38 +0000

Struct(Struktura) – bu C# dasturlash tilida qiymat tipidagi (value type) ma’lumot tuzilmasi bo‘lib, obyekt yaratish va bir nechta o‘zgaruvchini guruhlash uchun ishlatiladi.
Struct classga o‘xshaydi, lekin u qiymat (value type) sifatida ishlaydi va tezroq ishlaydi.
Struct maydonlar (field), property’lar, konstruktorlar, metodlarni qo‘llab-quvvatlaydi.

Oddiy Structga misol

struct Point
{
    public int X;
    public int Y;

    public void ShowPoint()
    {
        Console.WriteLine($"Nuqta koordinatalari: ({X}, {Y})");
    }
}

class Program
{
    static void Main()
    {
        Point p;  // Struct yaratish
        p.X = 10;
        p.Y = 20;
        p.ShowPoint();  // Natija: Nuqta koordinatalari: (10, 20)
    }
}

Struct Konstructor bilan

struct Rectangle
{
    public double Width;
    public double Height;

    public Rectangle(double width, double height)  // Konstruktor
    {
        Width = width;
        Height = height;
    }

    public double GetArea() => Width * Height;  // Yuzani hisoblaydi

    public double GetPerimeter() => 2 * (Width + Height);  // Perimetrni hisoblaydi
}

class Program
{
    static void Main()
    {
        Rectangle rect = new Rectangle(5, 3);
        Console.WriteLine($"Yuza: {rect.GetArea()}"); // 15
        Console.WriteLine($"Perimetr: {rect.GetPerimeter()}"); // 16
    }
}

Struct cheklovlari:
Meros ola olmaydi (inheritance yo‘q).
Null bo‘la olmaydi (null qabul qilmaydi).
Default konstruktor (parametrsiz) yaratib bo‘lmaydi.

Struct – qiymat turi (value type) bo‘lib, tezroq ishlaydi va heap emas, stack xotirada saqlanadi.
Struct kichik va oddiy obyektlar uchun ishlatiladi.
class bilan solishtirganda tezroq ishlaydi, lekin kamroq imkoniyatlarga ega.

Try and Catch

Alisher Maxamadjonov — Thu, 27 Feb 2025 14:22:13 +0000

try-catch bloki xatoliklarni ushlash va dastur ishdan chiqmasligi uchun ishlatiladi. Kod bajarilish jarayonida kutilmagan xatoliklar (Exceptions) yuzaga kelishi mumkin. try bloki xatolik yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan kodni o‘z ichiga oladi, catch bloki esa ushbu xatoni ushlaydi va unga qanday munosabatda bo‘lishni belgilaydi.

try
{
    // Xatolik yuzaga kelishi mumkin bo'lgan kod
}
catch (Exception ex)
{
    // Xatolikni ushlab, unga qanday munosabatda bo‘lishni aniqlash
}

try bloki doim catch yoki finally bilan birga ishlatilishi kerak.
catch bloki xatolik yuz berganida bajariladi.
Exception aniq bir xatolik turini bildiradi (masalan, FormatException, IndexOutOfRangeException va hokazo).
ex — bu xato obyekti bo‘lib, unda xatolik haqida ma'lumot saqlanadi (ex.Message).
finally (ixtiyoriy) doim bajariladigan kod yozish uchun ishlatiladi.

Catch parametrlaridan foydalanish

try
{
    int a = 10, b = 0;
    int natija = a / b; // Nolga bo‘lish xatosi
}
catch (Exception ex)
{
    Console.WriteLine($"Xatolik ro‘y berdi: {ex.Message}");
}

Finally bloki

try
{
    Console.WriteLine("Fayl ochilmoqda...");
    // Fayl ochish kodi (xato bo‘lishi mumkin)
}
catch (Exception ex)
{
    Console.WriteLine($"Xatolik: {ex.Message}");
}
finally
{
    Console.WriteLine("Dastur tugadi."); // Bu har doim ishlaydi!
}

Try - Catch ning afzalliklari
Dastur ishdan chiqishining oldini oladi.
Xatolarni ushlab, foydalanuvchiga to‘g‘ri xabar chiqarish imkonini beradi.
Dasturdagi noaniq xatolarni aniqlashga yordam beradi.
Kodni yanada mustahkam qiladi.

C# da Metodlar

Alisher Maxamadjonov — Thu, 06 Feb 2025 14:54:50 +0000

Replace() 2 ta string qabul qiladi. Return type - string.

Agarda o'gartirish kerak bo'lgan belgilarni topa olmasa, original stringni o'zgaruvchiga saqlab qo'yar ekan.

Metod qabul qiladigan qiymatlarni o'zgaruvchilarga saqlab turib, metodni ichiga beradigan bo'lsak ya'ni to'g'ridan - to'g'ri yozmasak ham ishlayveradi.

using System;

class Program
{
   static void Main()
   {
      string course1 = ".NET";
      string course2 = "English";

      string message = "Welcome to .NET course";

      string replacedString = message.Replace(course1, course2);

      Console.WriteLine(replacedString);
   }
}

Substring() string qaytaradi | 2 ta integer qabul qiladi.

1: integer qayerdan boshlab belgilar olinishi (integer orqali).
2: integer (ixtiyoriy) va u nechta character olish kerakligini belgilaydi.

using System;

class Program
{
   static void Main()
   {
      string matn = "Hello World";
      string message = matn.Substring(6, 5);

      Console.WriteLine(index);
   }
}

IndexOf() Qidirish uchun string qabul qiladi. Berilgan stringni indeksini aniqlaydi.
return type - integer

using System;

class Program
{
   static void Main()
   {
      string text = "Hello World";
      int index = text.IndexOf(World);

      Console.WriteLine(index);
   }
}

Compare() integer (teng bo'lmasa -1. Teng bo'lsa 0).
Ikkita string qabul qiladi.

using System;

class Program
{
    static void Main()
    {
        int message = string.Compare("Olma", "Anor");

        Console.WriteLine(message);
    }
}

Trim() usuli belgilangan satrdan oldingi (boshlovchi) va keyingi (tugash) boʻshliqlarni olib tashlaydi.

using System;

class Program
{
   static void Main()
   {
      string matn = "  Salom, Dunyo  ";
      string message = matn.Trim();

      Console.WriteLine(message);
   }
}

ToLower() – berilgan satrdagi barcha harflarni kichik harflarga o’zgartiradi

string str1 = "Hello, WORLD !";
string str2 = str1.ToLower();
Console.Write(str2);
 //output: hello, world !

ToUpper() – berilgan satrdagi barcha harflarni katta harflarga o’zgartiradi

string str1 = "Hello, World !";
string str2 = str1.ToUpper();
Console.Write(str2);
 //output: HELLO, WORLD !

Split() – berilgan satrni biz kiritgan belgi ajratib turgan qismlarga bo'ladi va yangi massivga yuklaydi:

string satr="satr,ustun,katakcha";
string [] massiv=satr.Split(',');
foreach (string a in massiv)
    Console.WriteLine(a);

/* output: 
satr
ustun
katakcha
*/

Yuqoridagi misolda vergul satr qismlarini ajratuvchi belgi bo'lib xizmat qildi. Gapda so'zlar ko'pincha probel bilan ajratilgani uchun, vergul o'rniga probel ham yozishimiz mumkin. Yoki qavs ichiga hech narsa yozilmasa, Split() metodi bu belgini probel deb tushunadi:

string str = "Hello! How are you?";
string[] myString = str.Split();
//output: 
myString[0] = "Hello!"
myString[1] = "How"
myString[2] = "are"
myString[3] = "you?"

EndsWith() – berilgan satr biz kiritgan satr bilan boshlanganmi yoki yo'qligini tekshiradi. bool tipida qiymat qaytaradi.

string str1 = "Hello World";
string str2 = "He";
bool result = str1.StartsWith(str2);
//output: result = True

Contains() – berilgan satr tarkibida ko’rsatilgan satr yoki belgi bor yoki yo’qligini tekshiradi. Agar bor bo'lsa true, aks holda false qiymat qaytaradi.

string str1 = "Hello World";
string str2 = "bye";
bool result = str1.Contains(str2);
Console.Write(result);   //output: False

Console.Write(str1.Contains("rld"));  // output: True

Console.Write(str1.Contains('a')); // output: False

Concat() – berilgan ikki satrnni birlashtiruvchi funksiya

string FirstName = "Farrukh";
string LastName = "Kholmatov";
string name = string.Concat(Firstname, Lastname);
//output: Farrukh Kholmatov

Alisher Maxamadjonov

Alisher Maxamadjonov — Thu, 06 Feb 2025 14:36:23 +0000

alisher0909

Alisher Maxamadjonov — Wed, 29 Jan 2025 09:59:40 +0000

string Interpolation

Alisher Maxamadjonov — Fri, 24 Jan 2025 17:35:20 +0000

string Interpolation - q'oshtirnoq ichida o'zgaruvchilardan foydalanish imkonini beradi, yana inject (ukol qilish)

C# da Interpolation ichida, o'zgaruvchidan keyin son yozadigan bo'lsak o'sha son marta bo'sh joy qoldirib beradi.
agar musbat son bersak o'ng tomonga
agar manfiy son bersak chap tomonga

$ belgisi satr literalini interpolyatsiya qilingan qator sifatida belgilaydi. Interpolyatsiya qilingan satr - bu interpolatsiya ifodalarini o'z ichiga olishi mumkin bo'lgan satr harfidir. Interpolyatsiya qilingan satr natija qatoriga echilganda, kompilyator elementlarni interpolyatsiya ifodalari bilan ifoda natijalarining satr tasvirlari bilan almashtiradi.

String interpolyatsiyasi satrlarni formatlash uchun yanada o'qiladigan, qulay sintaksisni ta'minlaydi. String kompozit formatlashdan ko'ra o'qish osonroq.

var name = "Mark";
var date = DateTime.Now;

// Composite formatting:
Console.WriteLine("Hello, {0}! Today is {1}, it's {2:HH:mm} now.", name, date.DayOfWeek, date);
// String interpolation:
Console.WriteLine($"Hello, {name}! Today is {date.DayOfWeek}, it's {date:HH:mm} now.");
// Both calls produce the same output that is similar to:
// Hello, Mark! Today is Wednesday, it's 19:40 now.

string Concatenation

Alisher Maxamadjonov — Fri, 24 Jan 2025 15:30:26 +0000

string Concatenation - ikkita yoki undan ortiq tekstlarni birlashtirish uchun ishlatiladi.

string. Concat metodi - stringlarni birlashtirish uchun ishlatiladi.
Bu usul + operatoriga o'xshash hisoblanadi.

Birlashtirish - bu bir qatorni ikkinchi qatorning oxiriga qo'shish jarayoni. Satrlarni + operatoridan foydalanib birlashtirasiz. Satr literallari va satr konstantalari uchun konkatatsiya kompilyatsiya vaqtida sodir bo'ladi; ish vaqti birlashmasi sodir bo'lmaydi. Satr o'zgaruvchilari uchun birlashtirish faqat ish vaqtida sodir bo'ladi.

Ko'pgina dasturlash tillarida satrlarni birlashtirish ikkilik infiks operatori bo'lib, ba'zilarida esa operatorsiz yoziladi. Bu turli yo'llar bilan amalga oshiriladi:

Plyus belgisi yordamida C# da misol: "Salom, " + "Dunyo"
"Salom, dunyo" qiymatiga ega.

string userName = "<Type your name here>";
string dateString = DateTime.Today.ToShortDateString();
// Use the + and += operators for one-time concatenations.
string str = "Hello " + userName + ". Today is " + dateString + ".";
System.Console.WriteLine(str);
str += " How are you today?";
System.Console.WriteLine(str);

IL

Alisher Maxamadjonov — Fri, 10 Jan 2025 14:35:35 +0000

IL .NET’dagi oraliq til boʻlib, MSIL (Microsoft Intermediate Language)yoki CIL (Common Intermediate Language)nomi bilan ham tanilgan. C#yoki VB.NET kabi tillardagi manba kodi to'g'ridan-to'g'ri mashina kodiga emas, balki birinchi navbatda ILga kompilyatsiya qilinadi va bu uni platformadan mustaqil qiladi.

Arxitektura mustaqilligi: IL kodi CLR (Common Language Runtime) ning tegishli versiyasi o'rnatilgan har qanday platformada ishlashi mumkin. Bu ishlab chiquvchilarga kodni bir marta yozish va uni turli xil operatsion tizimlar va protsessor arxitekturalarida ishga tushirish imkonini beradi.

JIT kompilyatsiyasi: Dastur ishga tushirilganda,IL JIT kompilyatori (Just-In-Time kompilyatori) yordamida mashina kodiga aylantiriladi. Ushbu jarayon maqsadli platformada optimal ishlashni ta'minlash uchun ish vaqtida sodir bo'ladi.

CLR

Alisher Maxamadjonov — Fri, 10 Jan 2025 14:30:30 +0000

CLR - Common Language Runtime(CLR) .NET dasturlarining ishlash jarayonini boshqaradi. O'z vaqtida kompilyator kompilyatsiya qilingan codeni yani (MSIL) codeni mashina codega ( 0 va 1 larga) kompilyatsiya qiladi.

Masalan,ustani asboblari bo'ladi,unda hamma kerakli bo'lgan qurilmalar tayyor bo'ladi ishni boshlashi uchun.

CLR tomonidan taqdim etiladigan xizmatlar xotirani boshqarish, xatoliklar bilan ishlash, xavfsizlik va boshqalarni o'z ichiga oladi.

SDK vs Runtime

Alisher Maxamadjonov — Fri, 10 Jan 2025 14:26:20 +0000

.NET ish vaqti va SDK dan iborat. Ish vaqti .NET ilovalari bilan ishlaydi va SDK ilovalar yaratish uchun ishlatiladi. .NET Framework-dan farq qiladi,.NET o'rnatilmagan va Windows versiyangizga bog'lanmagan.

SDK Runtime SDK -larga qo'ng'iroq qiluvchi ilovadan alohida ajratilgan sinov muhitida ishlash imkonini beradi. SDK Runtime foydalanuvchi ma'lumotlarini yig'ish bo'yicha kengaytirilgan himoya choralari va kafolatlarini taqdim etadi.

Bu nom kompilyatsiya vaqti va kompilyatsiya qilingan tillardan ishlash vaqti bo'linmasidan kelib chiqqan bo'lib, xuddi shunday dastur yaratish (kompilyatsiya) va uning maqsadli mashinada bajarilishi (ish vaqti) bilan bog'liq kompyuter jarayonlarini ajratib turadi.