<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">
  <channel>
    <title>DEV Community: Rafli Dewanto</title>
    <description>The latest articles on DEV Community by Rafli Dewanto (@dewantorafli).</description>
    <link>https://dev.to/dewantorafli</link>
    <image>
      <url>https://media2.dev.to/dynamic/image/width=90,height=90,fit=cover,gravity=auto,format=auto/https:%2F%2Fdev-to-uploads.s3.amazonaws.com%2Fuploads%2Fuser%2Fprofile_image%2F988628%2F0190bd76-486e-4479-8f4b-22864d5196e4.png</url>
      <title>DEV Community: Rafli Dewanto</title>
      <link>https://dev.to/dewantorafli</link>
    </image>
    <atom:link rel="self" type="application/rss+xml" href="https://dev.to/feed/dewantorafli"/>
    <language>en</language>
    <item>
      <title>Hydration Error di Next.js &amp; Cara Mengatasinya</title>
      <dc:creator>Rafli Dewanto</dc:creator>
      <pubDate>Tue, 16 Jan 2024 09:23:47 +0000</pubDate>
      <link>https://dev.to/dewantorafli/hydration-error-di-nextjs-cara-mengatasinya-5de0</link>
      <guid>https://dev.to/dewantorafli/hydration-error-di-nextjs-cara-mengatasinya-5de0</guid>
      <description>&lt;p&gt;Dalam dunia web development, rendering pattern/architecture adalah salah satu hal yang harus kita pahami sebagai software engineer. Next.js, adalah salah satu react framework yang mendukung beberapa rendering pattern, salah satunya adalah Server-Side Rendering. &lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Namun ketika menggunakan rendering pattern yang satu ini, terkadang kita mendapati &lt;em&gt;unexpected behaviour&lt;/em&gt; seperti layout yang berantakan ataupun konten yang tidak sesuai, hal ini disebut dengan hydration error. &lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Lalu bagaimana hal ini bisa terjadi? Sebelum masuk ke pembahasan kita perlu memahami terlebih dahulu bagaimana Server-Side Rendering bekerja.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;a href="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--kRf0LrgY--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://app.eraser.io/workspace/TGhcfWieYeDlGHVyxV83/preview%3Felements%3DNV8Da92XOok-8w3jsZHp2A%26type%3Dembed" class="article-body-image-wrapper"&gt;&lt;img src="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--kRf0LrgY--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://app.eraser.io/workspace/TGhcfWieYeDlGHVyxV83/preview%3Felements%3DNV8Da92XOok-8w3jsZHp2A%26type%3Dembed" alt="Diagram" width="800" height="1503"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Penjelasan:&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;strong&gt;1. User request:&lt;/strong&gt; pengguna mengirim permintaan ke server.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;strong&gt;2. Server merender halaman:&lt;/strong&gt; Server menerima request dan merender halaman React menggunakan JavaScript di sisi server.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;strong&gt;3. Mengirimkan HTML:&lt;/strong&gt; Server mengirimkan HTML yang telah dirender ke browser klien.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;strong&gt;4. Browser memuat halaman:&lt;/strong&gt; Browser memuat HTML dan mulai menjalankan JavaScript.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;strong&gt;5. React berjalan:&lt;/strong&gt; React mulai berjalan di sisi klien.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;strong&gt;6. React merender ulang:&lt;/strong&gt; React merender ulang halaman untuk membuat virtual DOM.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;strong&gt;7. React membandingkan HTML:&lt;/strong&gt; React membandingkan virtual DOM dengan DOM di sisi browser.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;strong&gt;8. Hydration Success:&lt;/strong&gt; Jika kedua DOM cocok, hydration berhasil dan halaman siap untuk interaksi pengguna.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;strong&gt;9. Hydration Error:&lt;/strong&gt; Jika terdapat ketidakcocokan, React menghasilkan hydration error, menunjukkan kemungkinan masalah dalam proses rendering.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Bayangkan Anda sedang memesan pembangunan rumah:&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;strong&gt;1. Blueprint (Rendering Sisi Server):&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Arsitek membuat blueprint (HTML) terperinci di kantornya, mewakili struktur dan tata letak rumah.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Blueprint ini dikirim ke tim konstruksi (browser).&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

&lt;p&gt;&lt;strong&gt;2. Konstruksi Dimulai (Client-side hydration):&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Tim konstruksi mulai membangun rumah berdasarkan blueprint, meletakkan pondasi, memasang dinding rangka,dan menambahkan perlengkapan.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Proses ini mencerminkan browser yang merender HTML menjadi halaman visual.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

&lt;p&gt;&lt;strong&gt;3. Hydration Error (Material Bangunan Tidak Sesuai):&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Tiba-tiba, tim menyadari mereka telah menerima beberapa bahan bangunan yang salah yang tidak sesuai dengan spesifikasi blueprint.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Mungkin jendelanya ukurannya salah, atau ubin atap tidak sejajar dengan kusen.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Ketidakkonsistenan ini mewakili hydration error dalam pengembangan web.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

&lt;p&gt;&lt;strong&gt;4. Konsekuensi Error:&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Jika tim terus membangun dengan bahan yang tidak sesuai, struktur rumah akan berantakan.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Pintu mungkin tidak menutup dengan benar, jendela mungkin bocor, dan integritas keseluruhan rumah bisa terganggu.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Demikian pula, kesalahan hidrasi dalam SSR dapat menyebabkan gangguan visual, fungsi yang rusak, atau bahkan kerusakan halaman web secara keseluruhan.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

&lt;p&gt;&lt;strong&gt;5. Mengatasi Kesalahan (Memperbaiki Material dan Membangun Ulang):&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Untuk memperbaiki masalah, tim perlu:&lt;/p&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Mendapatkan bahan yang tepat yang sesuai dengan blueprint.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Membongkar dan membangun kembali bagian rumah yang terkena dampak dengan hati-hati.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

&lt;p&gt;Dalam pengembangan web, ini melibatkan:&lt;/p&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Mengidentifikasi akar penyebab ketidakcocokan hidrasi.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Menyesuaikan HTML di server atau JavaScript di klien untuk memastikan konsistensi.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

&lt;p&gt;&lt;strong&gt;6. Pencegahan (Komunikasi Jelas dan Pemeriksaan Kualitas):&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Untuk mencegah kesalahan seperti itu di masa depan, arsitek dan tim konstruksi harus:&lt;/p&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Berkomunikasi dengan jelas dan menyeluruh tentang blueprint dan material.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Menerapkan pemeriksaan kualitas untuk menangkap ketidakkonsistenan sejak dini.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

&lt;p&gt;Dalam pengembangan web, ini diterjemahkan menjadi:&lt;/p&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Pengujian dan debugging menyeluruh untuk mengidentifikasi potensi masalah hidrasi.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Menggunakan praktik terbaik untuk SSR dan hidrasi untuk meminimalkan risiko.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

&lt;p&gt;Jadi hydration mengacu pada proses meng-"attach" interaktivitas dan fungsionalitas seperti &lt;em&gt;event listener&lt;/em&gt; ke konten HTML statis. Dalam konteks Next.js, hydration melibatkan pengambilan halaman HTML yang dirender oleh server dan meningkatkannya dengan interaktivitas di sisi klien.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Hydration error terjadi ketika ada perbedaan antara HTML yang dihasilkan pada server dan HTML yang dihasilkan pada sisi klien (client-side) setelah aplikasi dihydrate. Hydration merupakan proses di mana React mencoba mengaitkan dan mengaktifkan kembali event listeners, state, dan properti lainnya ke elemen HTML yang telah dirender oleh server.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Mungkin kalian bertanya, jika react melakukan re-render component tree dengan virtual dom dengan menggunakan konten html dari server sebagai starting point, lalu bagaimana bisa ada perbedaan konten antara server dan client?&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Meskipun React menggunakan HTML yang di-render oleh server sebagai titik awal, beberapa faktor dapat menyebabkan perbedaan yang menyebabkan kesalahan hidrasi:&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;strong&gt;1. Asynchronous data fetching&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Jika data diambil secara asinkron di sisi klien (misalnya, setelah HTML yang di-render server dikirim), virtual DOM mungkin berisi konten yang berbeda dengan HTML yang di-render server.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Contoh: Sebuah komponen merender daftar item yang diambil dari API. HTML yang dirender di server mungkin menampilkan daftar kosong, tetapi pengambilan di sisi klien mengisi daftar tersebut, sehingga menyebabkan ketidaksesuaian.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;strong&gt;2. Konten dan State Dinamis&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Komponen yang bergantung pada interaksi pengguna, API peramban, atau faktor dinamis lainnya dapat menyebabkan ketidaksesuaian.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Contoh: Komponen dengan pengatur waktu atau komponen yang menggunakan &lt;code&gt;window.innerWidth&lt;/code&gt; untuk merender konten secara conditional mungkin berbeda antara server dan klien.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;strong&gt;3. Third-Party library&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Beberapa library mungkin menyuntikkan konten atau memodifikasi DOM dengan cara yang tidak direplikasi di server.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Contoh: Library yang menambahkan tombol share social media mungkin menyisipkannya setelah hidrasi, sehingga menyebabkan ketidaksesuaian.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;strong&gt;4. Ketidakkonsistenan Rendering&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Bug pada kode React atau ketidakkonsistenan dalam logika rendering dapat menyebabkan perbedaan pada HTML yang dihasilkan.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Contoh: Sebuah komponen yang merender konten secara kondisional berdasarkan props dapat berperilaku berbeda pada server dan klien karena logika yang salah.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;strong&gt;5. Environment Server dan Klien yang Tidak Sesuai&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Perbedaan environtment Node.js dan browser (misalnya, variabel global, API) dapat menyebabkan ketidakkonsistenan.&lt;/p&gt;

&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;Contoh: Menggunakan &lt;code&gt;window.localStorage&lt;/code&gt; di server mungkin tidak berfungsi seperti yang diharapkan, sehingga menyebabkan perbedaan rendering.&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;

&lt;p&gt;Untuk memudahkan kita dalam menemukan ketidakcocokan konten kita bisa menggunakan library dari &lt;a href="https://github.com/BuilderIO/hydration-overlay"&gt;builder.io&lt;/a&gt; yang akan memudahkan kita dalam menemuka perbedaan konten dari server dan client.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Pertama kita perlu menginstall dulu librarynya&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight shell"&gt;&lt;code&gt;npm &lt;span class="nb"&gt;install&lt;/span&gt; @builder.io/react-hydration-overlay
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Lalu kita membungkus aplikasi kita dengan component dari &lt;code&gt;react-hydration-overlay&lt;/code&gt;&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight tsx"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;HydrationOverlay&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;@builder.io/react-hydration-overlay&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;App&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;return &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nc"&gt;HydrationOverlay&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
      &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nc"&gt;YourApp&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;/&amp;gt;&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="nc"&gt;HydrationOverlay&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;};&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Terakhir kita juga perlu menambahkan beberapa konfigurasi ke next config&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight javascript"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="nx"&gt;withHydrationOverlay&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;require&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;@builder.io/react-hydration-overlay/next&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;

&lt;span class="cm"&gt;/** @type {import('next').NextConfig} */&lt;/span&gt;
&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;nextConfig&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="cm"&gt;/** your config here */&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;};&lt;/span&gt;

&lt;span class="nx"&gt;module&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;exports&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;withHydrationOverlay&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;({&lt;/span&gt;
  &lt;span class="cm"&gt;/**
   * Optional: `appRootSelector` is the selector for the root element of your app. By default, it is `#__next` which works
   * for Next.js apps with pages directory. If you are using the app directory, you should change this to `main`.
   */&lt;/span&gt;
  &lt;span class="na"&gt;appRootSelector&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;main&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;})(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;nextConfig&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;&lt;iframe src="https://player.vimeo.com/video/903229658" width="710" height="399"&gt;
&lt;/iframe&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Mengatasi hydration error di Next.js sangat penting untuk memastikan pengalaman pengguna yang mulus dan optimal. Dengan memahami kesalahan umum dan menerapkan best practice, kita dapat mencegah kesalahan hidrasi dan meningkatkan kinerja aplikasi mereka secara keseluruhan. &lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Sources:&lt;/p&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;a href="https://www.jacobparis.com/content/remix-hydration-errors"&gt;https://www.jacobparis.com/content/remix-hydration-errors&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a href="https://www.builder.io/blog/announcing-react-hydration-overlay"&gt;https://www.builder.io/blog/announcing-react-hydration-overlay&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

</description>
      <category>react</category>
      <category>webdev</category>
      <category>nextjs</category>
      <category>softwaredevelopment</category>
    </item>
    <item>
      <title>Model State Management di Ekosistem React</title>
      <dc:creator>Rafli Dewanto</dc:creator>
      <pubDate>Sat, 09 Dec 2023 17:23:12 +0000</pubDate>
      <link>https://dev.to/dewantorafli/model-state-management-di-ekosistem-react-1e50</link>
      <guid>https://dev.to/dewantorafli/model-state-management-di-ekosistem-react-1e50</guid>
      <description>&lt;p&gt;Konsep state management memiliki peran kunci dalam mengelola data dan state aplikasi dengan efisien. Saat pertama kali mempelajari React.js, banyak orang merasa asing dengan state management, dan sering kali mendengar istilah "React &amp;amp; Redux" sebagai pasangan yang tak terpisahkan.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Pertanyaan mengapa React selalu dikaitkan dengan Redux, jawabannya sederhana: Redux adalah pilihan yang populer dan kuat untuk menangani state management pada aplikasi react. Melalui pemanfaatan Redux, &lt;em&gt;developer&lt;/em&gt; dapat dengan mudah mengelola state aplikasi secara terpusat dan mempermudah alur kerja pengembangan. dan sebelum kita masuk ke macam-macam model state management di react, mari kita bahas mengenai state management.&lt;/p&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  Apa itu state management?
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;State management merujuk pada cara mengelola dan menyimpan informasi atau data dalam aplikasi. Setiap kali kita bekerja dengan UI yang dinamis, di mana komponen-komponen dapat berinteraksi dan merespon perubahan, kita perlu memiliki cara untuk menyimpan dan memperbarui informasi yang relevan.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Secara sederhana, state management adalah cara aplikasi menyimpan dan mengelola data agar dapat diakses dengan konsisten di seluruh komponen.&lt;/p&gt;

&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;State management is nothing more than patterns to make it "easier" for us to change state - &lt;a href="https://crinkles.dev/writing/state-management/"&gt;crinkles.dev&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;

&lt;p&gt;Dalam aplikasi React, setiap komponen dapat memiliki state sendiri, yang berisi data yang berubah seiring waktu. Namun, ketika aplikasi menjadi lebih kompleks, terutama dengan banyak komponen bersarang atau berbagi data, state management dapat menjadi tantangan.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Misal dalam konteks aplikasi e-commerce, state management menjadi krusial untuk menyediakan pengalaman pengguna yang lancar dan terkoordinasi. Sebagai contoh, pertimbangkan fitur penambahan produk ke keranjang belanja dan alur proses checkout. Pertama-tama, perlu ada suatu cara untuk menyimpan informasi mengenai produk, seperti nama, harga, dan stoknya. Inilah yang disebut sebagai state produk. Setiap kali pengguna menambahkan produk ke dalam keranjang, sistem perlu memantau keranjang belanja dengan detail produk dan kuantitasnya. Oleh karena itu, kita memerlukan state khusus untuk menyimpan informasi keranjang belanja.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Dalam aplikasi ini, proses penambahan produk ke keranjang dilakukan dengan memperbarui state produk dan state keranjang belanja secara bersamaan. Saat pengguna menambahkan suatu produk, informasi produk tersebut ditambahkan ke dalam keranjang belanja, dan stok produk dikurangi untuk mencerminkan pembelian. Dengan demikian, state management memainkan peran kunci dalam menjaga konsistensi dan integritas data di seluruh aplikasi.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Manfaat utama dari pendekatan ini adalah menghindari ketidakselarasan data antar komponen dan memastikan bahwa perubahan satu bagian dari aplikasi secara otomatis tercermin di bagian lainnya. Dengan adanya state management yang baik, kita dapat memberikan pengalaman pengguna yang mulus, di mana informasi keranjang belanja tetap konsisten dan terkini. Ini menciptakan dasar yang kuat untuk mengembangkan fitur-fitur lanjutan seperti proses checkout dengan memanfaatkan state yang terorganisir dengan baik.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Dengan pemahaman tentang pentingnya state management, saatnya kita bahas berbagai model atau jenis state management yang dapat diterapkan dalam pengembangan dengan React.&lt;/p&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  &lt;strong&gt;1. Uni-directional (e.g., Redux, Zustand)&lt;/strong&gt;
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;&lt;a href="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--DsZA3BMU--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_66%2Cw_800/https://bs-uploads.toptal.io/blackfish-uploads/public-files/react_state_management-8f13c8c642a8caef9e37466be79cc830.gif" class="article-body-image-wrapper"&gt;&lt;img src="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--DsZA3BMU--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_66%2Cw_800/https://bs-uploads.toptal.io/blackfish-uploads/public-files/react_state_management-8f13c8c642a8caef9e37466be79cc830.gif" alt="udf" width="800" height="420"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br&gt;
Source: &lt;a href="https://www.toptal.com/react/react-state-management-tools-enterprise"&gt;toptal&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Dalam model uni-directional state management, data mengalir dalam satu arah, umumnya mengikuti arsitektur uni-directional data flow (UDF). Actions meng-&lt;em&gt;trigger&lt;/em&gt; perubahan state, dan state diperbarui melalui &lt;em&gt;pure function&lt;/em&gt; &lt;a href="https://redux.js.org/tutorials/fundamentals/part-3-state-actions-reducers#writing-reducers"&gt;(reducers)&lt;/a&gt;.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Karakteristik:&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;  Penyimpanan terpusat: Seluruh state aplikasi disimpan dalam satu penyimpanan terpusat.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;  Imutabilitas: state umumnya bersifat &lt;em&gt;immutable&lt;/em&gt;, dan perubahan dilakukan melalui pembuatan objek state baru. Dalam pola state management ini, struktur unidireksional memastikan bahwa setiap perubahan state diinisiasi oleh aksi dan direspons oleh &lt;em&gt;pure function&lt;/em&gt; yang menghasilkan state baru.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

&lt;h3&gt;
  
  
  Redux
&lt;/h3&gt;



&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight jsx"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="c1"&gt;// actions&lt;/span&gt;
&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;tambah&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;({&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;type&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;TAMBAH&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;});&lt;/span&gt;
&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;kurang&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;({&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;type&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;KURANG&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;});&lt;/span&gt;

&lt;span class="c1"&gt;// reducer&lt;/span&gt;
&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;counterReducer&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;state&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;0&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;action&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;switch &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;action&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;type&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;case&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;TAMBAH&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;
            &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;state&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;+&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;case&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;KURANG&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;
            &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;state&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;-&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
        &lt;span class="nl"&gt;default&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;
            &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;state&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;};&lt;/span&gt;

&lt;span class="c1"&gt;// store&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;createStore&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;redux&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;store&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;createStore&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;counterReducer&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;

&lt;span class="c1"&gt;// App&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;React&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;react&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;useSelector&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;useDispatch&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;react-redux&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;App&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;count&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;useSelector&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;((&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;state&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;state&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
    &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;dispatch&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;useDispatch&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt;

    &lt;span class="k"&gt;return &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;
        &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;div&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
            &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;p&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;count&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;p&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
            &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;button&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;onClick&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;dispatch&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;tambah&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;())&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;Tambah&lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;button&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
            &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;button&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;onClick&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;dispatch&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;kurang&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;())&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;Kurang&lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;button&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
        &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;div&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;};&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;h3&gt;
  
  
  Zustand
&lt;/h3&gt;



&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight jsx"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;create&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;zustand&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;

&lt;span class="nx"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;Store&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="na"&gt;count&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;number&lt;/span&gt;
  &lt;span class="na"&gt;inc&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;void&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;useStore&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;create&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Store&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()((&lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;set&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;({&lt;/span&gt;
  &lt;span class="na"&gt;count&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
  &lt;span class="na"&gt;inc&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;set&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;((&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;state&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;({&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;count&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;state&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;count&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;+&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;1&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;})),&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}))&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;Counter&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;count&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;inc&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;useStore&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;return &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;div&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
      &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;span&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;count&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;span&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
      &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;button&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;onClick&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;inc&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;one up&lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;button&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;div&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;h3&gt;
  
  
  Perbedaan redux &amp;amp; zustand
&lt;/h3&gt;

&lt;p&gt;Secara konseptual, Zustand dan Redux sangat mirip, keduanya didasarkan pada &lt;em&gt;immutable state model&lt;/em&gt;. Namun, Redux mengharuskan kita membungkus aplikasi dengan context provider &lt;a href="https://react.dev/learn/passing-data-deeply-with-context"&gt;(React Context)&lt;/a&gt;, zustand tidak.&lt;/p&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  &lt;strong&gt;2. Bi-directional (e.g., MobX, Valtio)&lt;/strong&gt;
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;&lt;a href="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--Cggw5Fm2--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://assets.toptal.io/images%3Furl%3Dhttps%253A%252F%252Fbs-uploads.toptal.io%252Fblackfish-uploads%252Fpublic-files%252Freact_state_management-251c37369475e875c61a479c056745ca.png" class="article-body-image-wrapper"&gt;&lt;img src="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--Cggw5Fm2--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://assets.toptal.io/images%3Furl%3Dhttps%253A%252F%252Fbs-uploads.toptal.io%252Fblackfish-uploads%252Fpublic-files%252Freact_state_management-251c37369475e875c61a479c056745ca.png" alt="bi-directional" width="800" height="284"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br&gt;
Source: &lt;a href="https://www.toptal.com/react/react-state-management-tools-enterprise"&gt;toptal&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;State management bi-direksional memungkinkan aliran data yang lebih fleksibel, di mana perubahan dalam state dapat dipropagasi ke kedua arah. Hal ini sering terkait dengan &lt;a href="https://www.baeldung.com/cs/reactive-programming#:~:text=Reactive%20programming%20is%20a%20declarative,or%20reactive%20systems%20in%20general."&gt;&lt;em&gt;reactive programming&lt;/em&gt;&lt;/a&gt;.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Karakteristik:&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;  &lt;strong&gt;Pembaruan reaktif:&lt;/strong&gt; Perubahan dalam state secara otomatis dapat meng-trigger pembaruan dalam UI, dan sebaliknya.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;  &lt;strong&gt;Observables:&lt;/strong&gt; Properti state direpresentasikan sebagai observables, yang dapat di-&lt;em&gt;observe&lt;/em&gt; untuk perubahan.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

&lt;p&gt;State management bi-direksional, seperti yang diimplementasikan dalam MobX dan Valtio, memperkenalkan dinamika yang lebih kompleks dalam alur data aplikasi. Pembaruan reaktif memungkinkan perubahan state secara langsung mencerminkan perubahan dalam antarmuka pengguna, dan sebaliknya, menciptakan keterkaitan erat antara model dan tampilan. Observables menjadi inti dari pendekatan ini, memungkinkan pemantauan yang efisien terhadap perubahan dalam state, sehingga respons terhadap perubahan dapat terjadi dengan cepat dan efektif. Pendekatan bi-direksional cocok untuk aplikasi yang membutuhkan interaksi yang dinamis dan cepat antara state dan UI aplikasi.&lt;/p&gt;

&lt;h3&gt;
  
  
  Mobx
&lt;/h3&gt;



&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight jsx"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="c1"&gt;// stores/counter.js&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;makeAutoObservable&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;mobx&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;class&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;CounterStore&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="nx"&gt;value&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;0&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

  &lt;span class="nf"&gt;constructor&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nf"&gt;makeAutoObservable&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;this&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

  &lt;span class="nf"&gt;increment&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;this&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;value&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;+=&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

  &lt;span class="nf"&gt;decrement&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;this&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;value&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;-=&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;export&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;default&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;CounterStore&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

&lt;span class="c1"&gt;// index.js&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;React&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;react&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;ReactDOM&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;react-dom&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;Provider&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;mobx-react&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;App&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;./App&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;CounterStore&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;./stores/counter&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

&lt;span class="nx"&gt;ReactDOM&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;render&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nc"&gt;Provider&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;counter&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;new&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;CounterStore&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nc"&gt;App&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;/&amp;gt;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="nc"&gt;Provider&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;,&lt;/span&gt;
  &lt;span class="nb"&gt;document&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;getElementById&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;root&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;

&lt;span class="c1"&gt;// App.js&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;React&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;react&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;inject&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;observer&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;mobx-react&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;App&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;inject&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;((&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;stores&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;({&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;counter&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;stores&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;counter&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}))(&lt;/span&gt;
  &lt;span class="nf"&gt;observer&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(({&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;counter&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;})&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;
      &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;div&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
        &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;div&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
          &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;button&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;onClick&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;counter&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;increment&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;Increment&lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;button&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
          &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;span&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;counter&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;value&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;span&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
          &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;button&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;onClick&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;counter&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;decrement&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;Decrement&lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;button&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
        &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;div&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
      &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;div&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;})&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;export&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;default&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;App&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;h2&gt;
  
  
  &lt;strong&gt;3. Atomic (e.g., Jotai, Recoil)&lt;/strong&gt;
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;&lt;a href="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--jec0uFHF--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://assets.toptal.io/images%3Furl%3Dhttps%253A%252F%252Fbs-uploads.toptal.io%252Fblackfish-uploads%252Fpublic-files%252Freact_state_management-09414065d8d558fdb6bde7e9b6af50f9.png" class="article-body-image-wrapper"&gt;&lt;img src="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--jec0uFHF--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://assets.toptal.io/images%3Furl%3Dhttps%253A%252F%252Fbs-uploads.toptal.io%252Fblackfish-uploads%252Fpublic-files%252Freact_state_management-09414065d8d558fdb6bde7e9b6af50f9.png" alt="atomic" width="800" height="421"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;em&gt;Dikutip dari dokumentasi jotai,&lt;/em&gt;&lt;/p&gt;

&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;Build state by combining atoms and renders are automatically optimized based on atom dependency. This solves the extra re-render issue of React context, eliminates the need for memoization, and provides a similar developer experience to signals while maintaining a declarative programming model.&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;

&lt;p&gt;State management atomic melibatkan pemecahan state menjadi bagian-bagian kecil independen yang disebut sebagai atom. Setiap atom dapat dimodifikasi secara independen, dan komponen-komponen dapat &lt;em&gt;subscribe&lt;/em&gt; pada atom-atom tertentu untuk mendapatkan value terbaru. Sederhananya state management atomic menggunakan &lt;em&gt;atom&lt;/em&gt; sebagai satu sumber state dan kita bisa menggunakannya seperti hook &lt;em&gt;useState&lt;/em&gt; pada react namun kita bisa &lt;em&gt;share&lt;/em&gt; state/atom tersebut ke komponen lain tanpa melakukan &lt;a href="https://dev.to/codeofrelevancy/what-is-prop-drilling-in-react-3kol"&gt;prop drilling&lt;/a&gt;. Pendekatan ini menggabungkan pattern state component dan &lt;em&gt;global store&lt;/em&gt; seperti redux.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Karakteristik:&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;  &lt;strong&gt;Atom:&lt;/strong&gt; Unit independen dari state yang dapat diperbarui secara individual.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;  &lt;strong&gt;Selectors:&lt;/strong&gt; Mekanisme untuk "menurunkan" nilai atau menyusun state dari atom-atom.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

&lt;h3&gt;
  
  
  Recoil
&lt;/h3&gt;



&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight jsx"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="c1"&gt;// atoms.js&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;atom&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;recoil&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;export&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;usernameState&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;atom&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;({&lt;/span&gt;
    &lt;span class="na"&gt;key&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;usernameState&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
    &lt;span class="na"&gt;default&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;Guest&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;});&lt;/span&gt;

&lt;span class="c1"&gt;// App.js&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;React&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;react&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;useRecoilState&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;recoil&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;usernameState&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;./atoms&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;App&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;username&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;setUsername&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;useRecoilState&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;usernameState&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;

    &lt;span class="k"&gt;return &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;
        &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;div&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
            &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;p&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;Welcome, &lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;username&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt;!&lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;p&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
            &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;input&lt;/span&gt;
                &lt;span class="na"&gt;type&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;'text'&lt;/span&gt;
                &lt;span class="na"&gt;value&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;username&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt;
                &lt;span class="na"&gt;onChange&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;e&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;setUsername&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;e&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;target&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;value&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt;
            &lt;span class="p"&gt;/&amp;gt;&lt;/span&gt;
        &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;div&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;};&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;h3&gt;
  
  
  Jotai
&lt;/h3&gt;



&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight jsx"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;priceAtom&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;createAtom&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="mi"&gt;15&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;discountAtom&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;createAtom&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="mi"&gt;10&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;

&lt;span class="c1"&gt;// derived state&lt;/span&gt;
&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;discountedPriceAtom&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;createAtom&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;((&lt;/span&gt;&lt;span class="kd"&gt;get&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;get&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;priceAtom&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;/&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;100&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;get&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;discountAtom&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;));&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;Header&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;price&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;setPrice&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;useAtom&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;priceAtom&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
  &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;discountedPriceAtom&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;useAtom&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;discountedPriceAtom&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;...&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;h2&gt;
  
  
  &lt;strong&gt;4. Event-driven (e.g., Effector, Storeon, Eventrix)&lt;/strong&gt;
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;&lt;a href="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--1K9RWy_G--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://www.mobileatscale.com/content/img/01_State.png" class="article-body-image-wrapper"&gt;&lt;img src="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--1K9RWy_G--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://www.mobileatscale.com/content/img/01_State.png" alt="event-driven" width="800" height="355"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Event-driven state management memperlakukan update state sebagai &lt;em&gt;stream of events&lt;/em&gt;. Hal ini sering digunakan dalam skenario di mana perubahan bersifat terus-menerus atau asinkron.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Karakteristik:&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;  &lt;strong&gt;Event streams:&lt;/strong&gt; Perubahan state direpresentasikan sebagai aliran event yang kontinu.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;  &lt;strong&gt;Asynchronous updates:&lt;/strong&gt; Pembaruan state dapat terjadi secara asinkron sebagai respons terhadap event.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

&lt;p&gt;Pendekatan state management berbasis event, seperti yang diimplementasikan dalam Effector dan Storeon, melibatkan state sebagai serangkaian event yang berkelanjutan. &lt;em&gt;Stream of events&lt;/em&gt; menciptakan model yang sangat responsif terhadap perubahan, memungkinkan pembaruan state untuk terjadi secara asinkron dan efisien. Pendekatan ini berguna dalam skenario di mana perubahan state tidak terbatas pada pembaruan yang terputus-putus, melainkan mengalir secara berkesinambungan/kontinu. Oleh karena itu, event-driven state management cocok untuk aplikasi yang mengandalkan perubahan dinamis dan asinkron yang kontinu, seperti aplikasi real-time atau sistem yang melibatkan banyak interaksi pengguna.&lt;/p&gt;

&lt;h3&gt;
  
  
  Effector
&lt;/h3&gt;



&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight jsx"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;fooChange&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;createEvent&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt;
&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;fooValue&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;createStore&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="mi"&gt;4&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;).&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;on&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;fooChange&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;_&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;e&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;+&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;e&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;currentTarget&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;value&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;barChange&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;createEvent&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt;
&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;barValue&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;createStore&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="mi"&gt;4&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;).&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;on&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;barChange&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;_&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;e&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;+&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;e&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;currentTarget&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;value&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;RangeGroup&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;({&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;name&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;value&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;onChange&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;})&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;current&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;useStore&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;value&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;
        &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
            &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;label&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;for&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;name&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;name&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;label&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
            &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;input&lt;/span&gt;
                &lt;span class="na"&gt;name&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;name&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt;
                &lt;span class="na"&gt;type&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;'range'&lt;/span&gt;
                &lt;span class="na"&gt;min&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;'2'&lt;/span&gt;
                &lt;span class="na"&gt;max&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;'10'&lt;/span&gt;
                &lt;span class="na"&gt;step&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;'1'&lt;/span&gt;
                &lt;span class="na"&gt;value&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;current&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt;
                &lt;span class="na"&gt;onChange&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;onChange&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt;
            &lt;span class="p"&gt;/&amp;gt;&lt;/span&gt;
            &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;output&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;for&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;name&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;current&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;output&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
        &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&amp;gt;&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;};&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;App&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;
        &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
            &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;form&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
                &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nc"&gt;RangeGroup&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;name&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;'foo'&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;onChange&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;fooChange&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;value&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;fooValue&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;/&amp;gt;&lt;/span&gt;
                &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nc"&gt;RangeGroup&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;name&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;'bar'&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;onChange&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;barChange&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;value&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;barValue&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;/&amp;gt;&lt;/span&gt;
            &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;form&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
        &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&amp;gt;&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;};&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;h2&gt;
  
  
  5. Finite State Machine / FSM (e.g., XState)
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;&lt;a href="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--owHkCBT8--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://dev-to-uploads.s3.amazonaws.com/uploads/articles/wzwwkcr17vknfd37h3wr.JPG" class="article-body-image-wrapper"&gt;&lt;img src="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--owHkCBT8--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://dev-to-uploads.s3.amazonaws.com/uploads/articles/wzwwkcr17vknfd37h3wr.JPG" alt="FSM" width="790" height="410"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Finite State Machine (FSM) merupakan model konseptual yang dapat berada dalam satu dari sejumlah state terbatas pada setiap waktu tertentu. Transisi antar state terjadi sebagai respons terhadap input eksternal, dan perubahan dari state satu ke state yang lain disebut transisi. Sebuah FSM didefinisikan oleh daftar statenya, initial state, dan kondisi-kondisi untuk setiap transisi.&lt;/p&gt;

&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;State machines: restricts the possible states something can be in, and limits the possibilities to move from one state to another.&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;

&lt;p&gt;&lt;em&gt;Key characteristic&lt;/em&gt; dari FSM melibatkan satu kumpulan state yang terdefinisi dengan baik dalam aplikasi dan transisi antar state yang dipicu oleh &lt;em&gt;event&lt;/em&gt; spesifik. Selain itu, FSM dapat mengorganisir state secara hierarki, menyediakan representasi terstruktur dari perilaku aplikasi.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Karakteristik:&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;  States dan transisi: Sebuah aplikasi memiliki kumpulan state yang terdefinisi dengan baik, dan transisi antar state dipicu oleh &lt;em&gt;event&lt;/em&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;  Hierarchical states: States dapat diatur secara hierarki, memberikan representasi terstruktur dari &lt;em&gt;behaviour&lt;/em&gt; aplikasi.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

&lt;h3&gt;
  
  
  XState
&lt;/h3&gt;



&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight jsx"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="c1"&gt;// machine.js&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;createMachine&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;xstate&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;export&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;lightSwitchMachine&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;createMachine&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;({&lt;/span&gt;
    &lt;span class="na"&gt;id&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;lightSwitch&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
    &lt;span class="na"&gt;initial&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;off&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
    &lt;span class="na"&gt;states&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="na"&gt;off&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;on&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;TOGGLE&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;on&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;},&lt;/span&gt;
        &lt;span class="na"&gt;on&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;on&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;TOGGLE&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;off&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;},&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;},&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;});&lt;/span&gt;

&lt;span class="c1"&gt;// App.js&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;React&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;react&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;lightSwitchMachine&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;./machines&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;useMachine&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;@xstate/react&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;App&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;state&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;send&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;useMachine&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;lightSwitchMachine&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;
        &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;div&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
            &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;p&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;Current State: &lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;state&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;value&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;p&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
            &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;button&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;onClick&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;send&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;({&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;type&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;TOGGLE&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;})&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;Toggle&lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;button&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
        &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;div&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;};&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Salah satu keunggulan xstate dibanding state management lain yaitu &lt;a href="https://stately.ai"&gt;stately&lt;/a&gt; (creator dari xstate), membuat vscode extension untuk memvisualisasikan manajemen state dari aplikasi kita, dan kita bisa langsung membuat perubahan state dan event pada visual editor yang mana nantinya kode kita juga akan ikut berubah secara "real-time" dengan perubahan yang kita buat pada visual editor.&lt;br&gt;
&lt;a href="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--ip5RVLWt--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://github.com/statelyai/xstate-tools/blob/main/assets/editor.png%3Fraw%3Dtrue" class="article-body-image-wrapper"&gt;&lt;img src="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--ip5RVLWt--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://github.com/statelyai/xstate-tools/blob/main/assets/editor.png%3Fraw%3Dtrue" alt="xstate" width="800" height="374"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Masing-masing model state management ini memiliki kelebihan dan kekurangannya sendiri, dan pilihannya sering kali bergantung pada &lt;em&gt;requirement&lt;/em&gt; spesifik dan arsitektur aplikasi. &lt;em&gt;Developer&lt;/em&gt; dapat memilih pola berdasarkan faktor-faktor seperti kompleksitas transisi state, kemudahan debugging, dan lain-lain.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Jika kalian ingin melihat perbandingan popularitas dari masing-masing state management yang ada, kalian bisa melihatnya pada link &lt;a href="https://npm-compare.com/@reduxjs/toolkit,zustand,xstate,mobx,jotai,recoil,valtio/#timeRange=THREE_YEARS"&gt;berikut.&lt;/a&gt;&lt;br&gt;
&lt;a href="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--CHsNjGqT--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://dev-to-uploads.s3.amazonaws.com/uploads/articles/91kjjs9evqcfs3uko8va.JPG" class="article-body-image-wrapper"&gt;&lt;img src="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--CHsNjGqT--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://dev-to-uploads.s3.amazonaws.com/uploads/articles/91kjjs9evqcfs3uko8va.JPG" alt="state-trends" width="800" height="378"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Referensi:&lt;/p&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;a href="https://medium.com/@nouraldin.alsweirki/state-management-in-react-d086459e0bc5"&gt;https://medium.com/@nouraldin.alsweirki/state-management-in-react-d086459e0bc5&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a href="https://levelup.gitconnected.com/atomic-state-management-in-react-161d9ebf2b97"&gt;https://levelup.gitconnected.com/atomic-state-management-in-react-161d9ebf2b97&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a href="https://crinkles.dev/writing/state-management/"&gt;https://crinkles.dev/writing/state-management/&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a href="https://statecharts.dev/what-is-a-state-machine.html"&gt;https://statecharts.dev/what-is-a-state-machine.html&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a href="https://www.toptal.com/react/react-state-management-tools-enterprise"&gt;https://www.toptal.com/react/react-state-management-tools-enterprise&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

</description>
      <category>react</category>
      <category>redux</category>
      <category>webdev</category>
      <category>javascript</category>
    </item>
    <item>
      <title>Ways I Love to Handle Errors in JavaScript Promises</title>
      <dc:creator>Rafli Dewanto</dc:creator>
      <pubDate>Sat, 09 Dec 2023 01:39:50 +0000</pubDate>
      <link>https://dev.to/dewantorafli/ways-i-love-to-handle-errors-in-javascript-promises-4opa</link>
      <guid>https://dev.to/dewantorafli/ways-i-love-to-handle-errors-in-javascript-promises-4opa</guid>
      <description>&lt;p&gt;Ketika memasuki dunia pemrograman, banyak dari kita terlalu fokus pada penulisan kode yang sempurna dan fungsional. Namun, seringkali kita melupakan aspek krusial yang dapat membuat perbedaan antara aplikasi yang sukses dan yang tidak, yaitu penanganan kesalahan atau error handling. Terlebih lagi, ketika kita berbicara tentang pengembangan aplikasi web menggunakan JavaScript, pemahaman yang baik tentang cara menangani kesalahan dalam promises menjadi hal yang sangat penting.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Pemula sering kali mengabaikan kebutuhan untuk mengatasi potensi kesalahan dalam kode mereka, tanpa menyadari bahwa bahkan aplikasi terbaik sekalipun dapat mengalami situasi tak terduga. Kesalahan dapat muncul dari berbagai sumber, seperti jaringan yang bermasalah, permintaan API yang gagal, atau kesalahan logika dalam kode itu sendiri.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Dalam artikel ini, kita akan membahas beberapa cara efektif untuk menangani kesalahan dalam JavaScript promise. Promise merupakan salah satu konsep inti dalam pemrograman asynchronous di JavaScript, dan memahami cara menangani kesalahan dalam promises dapat membantu kita membuat aplikasi yang lebih baik.&lt;/p&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  Promise.all
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;&lt;em&gt;Dikutip dari dokumentasi MDN&lt;/em&gt;&lt;/p&gt;

&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;The Promise.all() static method takes an iterable of promises as input and returns a single Promise. This returned promise fulfills when all of the input's promises fulfill (including when an empty iterable is passed), with an array of the fulfillment values. It rejects when any of the input's promises rejects, with this first rejection reason.&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;

&lt;p&gt;Metode ini menerima sebuah iterable (seperti array) dari promises sebagai argumen. Saat semua promises dalam iterable tersebut telah terpenuhi (fulfilled), maka promise yang dihasilkan oleh Promise.all() juga akan terpenuhi. Sebaliknya, jika salah satu promise di dalam iterable tersebut menolak (rejected), maka Promise.all() akan segera menolak dengan alasan dari promise yang pertama kali ditolak.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight javascript"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;promise1&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nb"&gt;Promise&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;resolve&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="mi"&gt;3&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;promise2&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;42&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;promise3&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;new&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;Promise&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;((&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;resolve&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;reject&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="nf"&gt;setTimeout&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;resolve&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;100&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;foo&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;});&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;async&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;handle&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;res&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;await&lt;/span&gt; &lt;span class="nb"&gt;Promise&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;all&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;([&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;promise1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;promise2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;promise3&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]);&lt;/span&gt;
  &lt;span class="nx"&gt;console&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;log&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;res&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;span class="c1"&gt;// output: Array [3, 42, "foo"]&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Atau kita juga bisa destructure value dari hasil promise tersebut&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight javascript"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;promise1&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nb"&gt;Promise&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;resolve&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="mi"&gt;3&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;promise2&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;42&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;promise3&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;new&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;Promise&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;((&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;resolve&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;reject&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="nf"&gt;setTimeout&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;resolve&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;100&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;foo&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;});&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;async&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;handle&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;p1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;p2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;p3&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;await&lt;/span&gt; &lt;span class="nb"&gt;Promise&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;all&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;([&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;promise1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;promise2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;promise3&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]);&lt;/span&gt;
  &lt;span class="nx"&gt;console&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;log&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;p1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
  &lt;span class="nx"&gt;console&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;log&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;p2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
  &lt;span class="nx"&gt;console&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;log&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;p3&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;span class="nf"&gt;handle&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt;
&lt;span class="c1"&gt;// output:&lt;/span&gt;
&lt;span class="c1"&gt;// 3&lt;/span&gt;
&lt;span class="c1"&gt;// 42&lt;/span&gt;
&lt;span class="c1"&gt;// foo&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Namun kita belum implementasi error handling, mari kita masukkan kode sebelumnya dengan try-catch&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight javascript"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;promise1&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nb"&gt;Promise&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;resolve&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="mi"&gt;3&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;promise2&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nb"&gt;Promise&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;reject&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;Error&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;promise3&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nb"&gt;Promise&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;reject&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;Error&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;async&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;handle&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;try&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;p1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;p2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;p3&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;await&lt;/span&gt; &lt;span class="nb"&gt;Promise&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;all&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;([&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;promise1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;promise2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;promise3&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]);&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nx"&gt;console&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;log&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;p1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nx"&gt;console&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;log&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;p2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nx"&gt;console&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;log&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;p3&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;catch &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;e&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c1"&gt;// handle error&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Kode di atas mungkin akan terlihat sudah oke, namun sebenarnya ada masalah, misal promise pertama resolve, namun promise kedua reject, ini akan trigger catch block dan menjalankan error handlingnya. Lalu apa masalahnya?&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Ketika catch block sudah tereksekusi, semisal promise ketiga reject juga, maka JavaScript akan menghasilkan Unhandled Promise rejection. Lantas bagaimana cara menanganinya?&lt;/p&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  Promise.allSettled
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;&lt;em&gt;Dikutip dari dokumentasi MDN&lt;/em&gt;&lt;/p&gt;

&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;The Promise.allSettled() static method takes an iterable of promises as input and returns a single Promise. This returned promise fulfills when all of the input's promises settle (including when an empty iterable is passed), with an array of objects that describe the outcome of each promise.&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;

&lt;p&gt;Metode ini mirip dengan Promise.all(), namun memberikan respons terhadap setiap promise, baik yang terpenuhi maupun yang ditolak. Dengan menggunakan Promise.allSettled(), kita dapat menangani setiap hasil promise secara individual, tanpa risiko unhandled promise rejection.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Promise.allSettled menghasilkan 3 hal, yaitu:&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;status: sebuah string, antara "fulfilled" atau "rejected", tergantung state dari promise (resolve/reject)&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;value: hanya ada jika status === "fulfilled".&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;reason: hanya ada jika status === "rejected".
&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight javascript"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;promise1&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nb"&gt;Promise&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;resolve&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="mi"&gt;3&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;promise2&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nb"&gt;Promise&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;reject&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;Error&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;promise3&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nb"&gt;Promise&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;reject&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;Error&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;async&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;handle&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;p1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;p2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;p3&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;await&lt;/span&gt; &lt;span class="nb"&gt;Promise&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;allSettled&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;([&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;promise1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;promise2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;promise3&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]);&lt;/span&gt;
  &lt;span class="c1"&gt;// promise 1&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;if &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;p1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;result&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;===&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;fulfilled&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;value&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;p1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;value&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;else&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;p1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;reason&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nf"&gt;handleError&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
  &lt;span class="c1"&gt;// promise 2&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;if &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;p2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;result&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;===&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;fulfilled&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;value&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;p2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;value&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;else&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;p2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;reason&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nf"&gt;handleError&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
  &lt;span class="c1"&gt;// promise 3&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;if &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;p3&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;result&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;===&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;fulfilled&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;value&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;p3&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;value&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;else&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;p3&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;reason&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nf"&gt;handleError&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;span class="nf"&gt;handle&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Jika kode ini terlalu rumit, Anda bisa membungkusnya dengan sebuah fungsi&lt;/p&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  Array destructuring
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;Ini merupakan salah satu cara yang paling saya suka dalam menghandle error di JavaScript, yaitu dengan menggunakan array destructuring. Array destructuring adalah fitur yang sangat berguna dalam JavaScript untuk mengekstrak nilai dari array atau properti objek dan menetapkannya ke variabel terpisah. Dalam konteks error handling, array destructuring dapat digunakan untuk menyederhanakan pengelolaan hasil dan pesan kesalahan. Berikut adalah contoh implementasi dalam JavaScript:&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight javascript"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;async&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;handlePromise&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;try&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;data&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;await&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;fetchData&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;data&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kc"&gt;null&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;];&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;catch &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;null&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;];&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Lalu kita bisa menggunakan fungsi tersebut seperti di bawah ini&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight javascript"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;data&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;await&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;handlePromise&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;if &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="c1"&gt;// handle error&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Dengan cara ini juga kita bisa memanggil beberapa promise dengan satu baris,&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight javascript"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;data1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;error1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;await&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;handlePromise1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt;
&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;data2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;error2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;await&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;handlePromise2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;if &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;error1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="c1"&gt;// handle error&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;if &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;error2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="c1"&gt;// handle error&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Jika kalian merupakan programmer golang mungkin kalian sudah familiar dengan pattern ini, menurut saya pattern ini merupakan salah satu cara terbaik untuk menghandle error karena kita tidak lagi perlu menggunakan try-catch block. Jika kalian menggunakan TypeScript kalian bisa define types-nya dengan tuple.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight typescript"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="kd"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;DataTuple&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;Data&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;[]&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;|&lt;/span&gt; &lt;span class="kc"&gt;null&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kc"&gt;null&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;|&lt;/span&gt; &lt;span class="kr"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;];&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;async&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;getData&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;():&lt;/span&gt; &lt;span class="nb"&gt;Promise&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;DataTuple&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;try&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;data&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;await&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;db&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;findMany&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;data&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kc"&gt;null&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;];&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;catch &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;message&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;getErrorMessage&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;null&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;message&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;];&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;h2&gt;
  
  
  Promise.allSettled + Golang style
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;Cara ini merupakan gabungan dari promise.allSettled dan kita akan memodifikasinya dengan golang error handling.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight javascript"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="kd"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;promiseWrapper&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;promise&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="nb"&gt;Promise&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;allSettled&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;([&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;promise&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]).&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;then&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(([{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;value&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;reason&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}])&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c1"&gt;// kita bisa menggunakan object maupun array, disini saya menggunakan object agar lebih akurat ketika kita menggunakan TypeScript&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;data&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;value&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;reason&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;})&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Disini kita membuat sebuah utility function yang mana kita bisa passing sebuah promise dalam fungsi ini yang nantinya kita akan mendapatkan either data maupun error jika promise berakhir dengan reject. Lalu kita bisa menggunakannya seperti contoh di bawah,&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight javascript"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;data&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;error&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;await&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;promiseWrapper&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;promise&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;if &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="c1"&gt;// handle it&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;span class="c1"&gt;// no error&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Jika kita memiliki banyak promise dan ingin menggunakan utility function ini, kita bisa rename variablenya dengan object destructuring agar tidak terjadi conflict&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight javascript"&gt;&lt;code&gt;
&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;data&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;data1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;error1&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;await&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;promiseWrapper&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;promise1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;data&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;data2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;error2&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;await&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;promiseWrapper&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;promise2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;if &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;error1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="c1"&gt;// handle it&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;if &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;error2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;

&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;span class="c1"&gt;// no error&lt;/span&gt;

&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Tentunya cara yang saya sebut di atas tidak sempurna dan masih banyak lagi cara untuk handle error promise di JavaScript, namun ini merupakan cara yang saya pribadi gunakan.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Semoga dengan artikel ini bisa membantu kalian dan juga menambah insights tentang promise di JavaScript❤️.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Referensi:&lt;/p&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;a href="https://www.builder.io/blog/promises"&gt;https://www.builder.io/blog/promises&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a href="https://www.youtube.com/shorts/ITogH7lJTyE"&gt;https://www.youtube.com/shorts/ITogH7lJTyE&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

</description>
    </item>
  </channel>
</rss>
