<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">
  <channel>
    <title>DEV Community: drajatisme</title>
    <description>The latest articles on DEV Community by drajatisme (@drajatisme).</description>
    <link>https://dev.to/drajatisme</link>
    <image>
      <url>https://media2.dev.to/dynamic/image/width=90,height=90,fit=cover,gravity=auto,format=auto/https:%2F%2Fdev-to-uploads.s3.us-east-2.amazonaws.com%2Fuploads%2Fuser%2Fprofile_image%2F1151258%2F11df3791-4196-46b9-b286-ef48a7a55c84.png</url>
      <title>DEV Community: drajatisme</title>
      <link>https://dev.to/drajatisme</link>
    </image>
    <atom:link rel="self" type="application/rss+xml" href="https://dev.to/feed/drajatisme"/>
    <language>en</language>
    <item>
      <title>Abstract Factory Method</title>
      <dc:creator>drajatisme</dc:creator>
      <pubDate>Tue, 12 Sep 2023 07:48:23 +0000</pubDate>
      <link>https://dev.to/drajatisme/abstract-factory-method-52n5</link>
      <guid>https://dev.to/drajatisme/abstract-factory-method-52n5</guid>
      <description>&lt;p&gt;Abstract Factory Method memungkinkan Anda untuk membuat objek-objek yang saling terkait dan bergantung satu sama lain tanpa perlu mengungkapkan detail konkretnya. Ini menciptakan antarmuka abstrak (interface atau kelas abstrak) yang mendefinisikan serangkaian metode untuk membuat objek-objek yang terkait. Kemudian, Anda dapat membuat implementasi konkret dari antarmuka ini untuk menghasilkan kelompok objek yang berbeda sesuai dengan kebutuhan.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Diagram konsep:&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;a href="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--zqBoAp61--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://dev-to-uploads.s3.amazonaws.com/uploads/articles/d02nfifpd8e78zji6hmt.png" class="article-body-image-wrapper"&gt;&lt;img src="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--zqBoAp61--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://dev-to-uploads.s3.amazonaws.com/uploads/articles/d02nfifpd8e78zji6hmt.png" alt="Diagram UML" width="800" height="289"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Diagram implementasi:&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;a href="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--58tPMcCk--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://dev-to-uploads.s3.amazonaws.com/uploads/articles/p7bs8s48720u76hzzu0f.png" class="article-body-image-wrapper"&gt;&lt;img src="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--58tPMcCk--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://dev-to-uploads.s3.amazonaws.com/uploads/articles/p7bs8s48720u76hzzu0f.png" alt="Diagram UML" width="800" height="316"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  Kapan?
&lt;/h2&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Ketika kode Anda perlu bekerja dengan berbagai kelompok produk terkait, namun Anda tidak ingin kode tersebut bergantung pada kelas konkret dari produk tersebut—mereka mungkin tidak diketahui sebelumnya atau Anda hanya ingin memungkinkan perluasan di masa mendatang.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Anda memiliki sebuah kelas yang harus melakukan satu pekerjaan utama (tanggung jawab utama), tetapi juga melakukan pekerjaan lain yang tidak seharusnya menjadi tanggung jawabnya.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  Referensi
&lt;/h2&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;a href="https://refactoring.guru/design-patterns/abstract-factory"&gt;https://refactoring.guru/design-patterns/abstract-factory&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a href="https://golangbyexample.com/abstract-factory-design-pattern-go/"&gt;https://golangbyexample.com/abstract-factory-design-pattern-go/&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

</description>
      <category>go</category>
      <category>designpatterns</category>
    </item>
    <item>
      <title>Factory Method</title>
      <dc:creator>drajatisme</dc:creator>
      <pubDate>Mon, 11 Sep 2023 10:54:43 +0000</pubDate>
      <link>https://dev.to/drajatisme/factory-method-4mhd</link>
      <guid>https://dev.to/drajatisme/factory-method-4mhd</guid>
      <description>&lt;p&gt;Factory design menyediakan cara untuk menyembunyikan logika pembuatan instance yang dibuat. Klien hanya berinteraksi dengan struct factory dan memberitahukan jenis instance yang perlu dibuat. Kelas factory berinteraksi dengan struct konkrit yang sesuai dan mengembalikan instance yang benar.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Diagram konsep:&lt;br&gt;
&lt;a href="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--sbypT57V--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://dev-to-uploads.s3.amazonaws.com/uploads/articles/q8tzi8otqhreuqtk671o.png" class="article-body-image-wrapper"&gt;&lt;img src="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--sbypT57V--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://dev-to-uploads.s3.amazonaws.com/uploads/articles/q8tzi8otqhreuqtk671o.png" alt="Diagram Konsep" width="800" height="201"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;

&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;
&lt;code&gt;IProduct&lt;/code&gt; adalah interface yang akan diimplementasikan pada struct &lt;code&gt;Product&lt;/code&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;
&lt;code&gt;Product&lt;/code&gt; adalah struct yang mengimplementasikan interface &lt;code&gt;IProduct&lt;/code&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;
&lt;code&gt;ProductFactory&lt;/code&gt; adalah struct yang memiliki method yang mengembalikan struct &lt;code&gt;Product&lt;/code&gt; yang telah mengimplementasi interface &lt;code&gt;IProduct&lt;/code&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Struct &lt;code&gt;ProductBase&lt;/code&gt; akan disematkan ke produk yang lebih spesifik.&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;

&lt;p&gt;Mapping:&lt;/p&gt;

&lt;div class="table-wrapper-paragraph"&gt;&lt;table&gt;
&lt;thead&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th&gt;UML&lt;/th&gt;
&lt;th&gt;Code&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/thead&gt;
&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Client&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;main()&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;ProductFactory&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;CarFactory&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;IProduct&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;ICar&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Product&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;Car&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;ConcreteProductA&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;Sedan&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;ConcreteProductB&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;SUV&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;
&lt;/table&gt;&lt;/div&gt;

&lt;p&gt;Diagram implementasi:&lt;br&gt;
&lt;a href="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--Bpjlt7jv--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://dev-to-uploads.s3.amazonaws.com/uploads/articles/m24iqz212w29xk2l6u2s.png" class="article-body-image-wrapper"&gt;&lt;img src="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--Bpjlt7jv--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://dev-to-uploads.s3.amazonaws.com/uploads/articles/m24iqz212w29xk2l6u2s.png" alt="Diagram Implementasi" width="800" height="232"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  Kapan?
&lt;/h2&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Anda ingin membuat objek tanpa harus mengungkapkan detail kelas konkretnya.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Anda ingin membuat objek dalam keluarga objek yang terkait.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Anda ingin memisahkan kode pembuatan objek dari kode klien.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Anda ingin mendukung variasi produk.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Anda ingin menggantikan objek-objek tanpa mengubah kode klien.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  Referensi
&lt;/h2&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;a href="https://refactoring.guru/design-patterns/factory-method"&gt;https://refactoring.guru/design-patterns/factory-method&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a href="https://golangbyexample.com/golang-factory-design-pattern/"&gt;https://golangbyexample.com/golang-factory-design-pattern/&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

</description>
      <category>designpatterns</category>
      <category>go</category>
    </item>
    <item>
      <title>Dependency Inversion Principle (DIP)</title>
      <dc:creator>drajatisme</dc:creator>
      <pubDate>Fri, 08 Sep 2023 04:32:29 +0000</pubDate>
      <link>https://dev.to/drajatisme/prinsip-solid-dengan-go-bagian-6-2go2</link>
      <guid>https://dev.to/drajatisme/prinsip-solid-dengan-go-bagian-6-2go2</guid>
      <description>&lt;p&gt;Robert C. Martin menjelaskan:&lt;/p&gt;

&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;A. High level modules should not depend upon low level modules. both should depend upon abstractions.&lt;br&gt;
B. Abstractions should not depend upon details. details should depend upon abstractions.&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;

&lt;p&gt;Dave Cheney menjelaskan:&lt;/p&gt;

&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;The Dependency Inversion Principle encourages you move the knowledge of the things your package depends on from compile time–in Go we see this with a reduction in the number of import statements used by a particular package–to run time.&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;

&lt;p&gt;Mari kita lihat kode yang melanggar DIP, berdasarkan kode yang melanggar OCP sebelumnya:&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight go"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;package&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;main&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;
    &lt;span class="s"&gt;"fmt"&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// User adalah tipe data yang mewakili informasi pengguna.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;ID&lt;/span&gt;       &lt;span class="kt"&gt;int&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Username&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Email&lt;/span&gt;    &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// UserRepository bertanggung jawab untuk berinteraksi dengan basis data pengguna.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserRepository&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserRepository&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;GetUserByUsername&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;username&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Logika untuk mengambil pengguna berdasarkan username&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{},&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserRepository&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Save&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Logika untuk menyimpan ke basis data&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// UserValidator bertanggung jawab untuk memvalidasi data pengguna.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserValidator&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;uv&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserValidator&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Validate&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Logika validasi pengguna seperti validasi email, kata sandi, dsb.&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// UserService adalah layanan yang berfungsi sebagai penghubung antara klien dan data pengguna.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserService&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Repository&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserRepository&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Validator&lt;/span&gt;  &lt;span class="n"&gt;UserValidator&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// CreateUser membuat pengguna baru dengan menggunakan Repository dan Validator.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserService&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;CreateUser&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;user&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Validasi pengguna menggunakan Validator&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Validator&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Validate&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="c"&gt;// Simpan pengguna ke basis data menggunakan Repository&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Repository&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Save&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserService&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;GetUserByID&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;userID&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;int&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// GetUserByID mengambil pengguna berdasarkan ID dari Repository.&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Repository&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;GetUserByID&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;userID&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;main&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Inisialisasi layanan pengguna&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;userService&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserService&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;Repository&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserRepository&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{},&lt;/span&gt; &lt;span class="c"&gt;// Melanggar DIP&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;Validator&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;  &lt;span class="n"&gt;UserValidator&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{},&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="c"&gt;// Membuat pengguna baru&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;newUser&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;ID&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="m"&gt;1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Username&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"john_doe"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Email&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"john@example.com"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;userService&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;CreateUser&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;newUser&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;fmt&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Println&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"Error:"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="c"&gt;// Mengambil pengguna berdasarkan ID&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;user&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;userService&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;GetUserByID&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="m"&gt;1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;fmt&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Println&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"Error:"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="n"&gt;fmt&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Println&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"User:"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;user&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Berdasarkan kode diatas terlihat bahwa modul tingkat atas (&lt;code&gt;UserService&lt;/code&gt;) bergantung kepada modul tingkat bawah (&lt;code&gt;UserRepository&lt;/code&gt;). Untuk mematuhi DIP, &lt;code&gt;UserService&lt;/code&gt; harus bergantung pada abstraksi (&lt;code&gt;interface&lt;/code&gt;), dan &lt;code&gt;UserRepository&lt;/code&gt; harus mengimplementasikan interface tersebut. Mari kita lihat kode yang mematuhi DIP, berdasarkan kode yang mematuhi OCP sebelumnya:&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight go"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;package&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;main&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;
    &lt;span class="s"&gt;"fmt"&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// User adalah tipe data yang mewakili informasi pengguna.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;ID&lt;/span&gt;       &lt;span class="kt"&gt;int&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Username&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Email&lt;/span&gt;    &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserRepository&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;interface&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;GetUserByUsername&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;username&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Save&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// UserRepository bertanggung jawab untuk berinteraksi dengan basis data pengguna.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserMySQLRepository&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;r&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserMySQLRepository&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;GetUserByUsername&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;username&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Logika untuk mengambil pengguna berdasarkan username&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{},&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;r&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserMySQLRepository&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Save&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Logika untuk menyimpan ke basis data&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// UserValidator bertanggung jawab untuk memvalidasi data pengguna.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserValidator&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;uv&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserValidator&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Validate&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Logika validasi pengguna seperti validasi email, kata sandi, dsb.&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// UserService adalah layanan yang berfungsi sebagai penghubung antara klien dan data pengguna.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserService&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Repository&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserRepository&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Validator&lt;/span&gt;  &lt;span class="n"&gt;UserValidator&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// CreateUser membuat pengguna baru dengan menggunakan Repository dan Validator.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserService&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;CreateUser&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;user&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Validasi pengguna menggunakan Validator&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Validator&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Validate&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="c"&gt;// Simpan pengguna ke basis data menggunakan Repository&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Repository&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Save&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// GetUserByUsername mengambil pengguna berdasarkan username.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserService&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;GetUserByUsername&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;username&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Repository&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;GetUserByUsername&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;username&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;main&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Inisialisasi layanan pengguna&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;userService&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserService&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;Repository&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserMySQLRepository&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{},&lt;/span&gt; &lt;span class="c"&gt;// Contoh sederhana, seharusnya menggunakan koneksi basis data nyata.&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;Validator&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;  &lt;span class="n"&gt;UserValidator&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{},&lt;/span&gt;        &lt;span class="c"&gt;// Contoh sederhana, seharusnya ada validasi yang lebih lengkap.&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="c"&gt;// Membuat pengguna baru&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;newUser&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;ID&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="m"&gt;1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Username&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"john_doe"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Email&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"john@example.com"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;userService&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;CreateUser&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;newUser&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;fmt&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Println&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"Error:"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="c"&gt;// Mengambil pengguna berdasarkan username&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;user&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;userService&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;GetUserByUsername&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"myUser"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;fmt&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Println&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"Error:"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="n"&gt;fmt&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Println&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"User:"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;user&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Kode diatas telah mematuhi DIP, karena &lt;code&gt;UserService&lt;/code&gt; telah bergantung pada interface &lt;code&gt;UserRepository&lt;/code&gt;.&lt;/p&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  Referensi
&lt;/h2&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;a href="https://dave.cheney.net/2016/08/20/solid-go-design"&gt;https://dave.cheney.net/2016/08/20/solid-go-design&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a href="https://web.archive.org/web/20150905081103/http://www.objectmentor.com/resources/articles/dip.pdf"&gt;https://web.archive.org/web/20150905081103/http://www.objectmentor.com/resources/articles/dip.pdf&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

</description>
      <category>go</category>
      <category>solidprinciples</category>
    </item>
    <item>
      <title>Interface Segregation Principle (ISP)</title>
      <dc:creator>drajatisme</dc:creator>
      <pubDate>Fri, 08 Sep 2023 04:32:10 +0000</pubDate>
      <link>https://dev.to/drajatisme/prinsip-solid-dengan-go-bagian-5-4a8i</link>
      <guid>https://dev.to/drajatisme/prinsip-solid-dengan-go-bagian-5-4a8i</guid>
      <description>&lt;p&gt;Robert C. Martin menjelaskan:&lt;/p&gt;

&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;Clients should not be forced to depend upon interfaces that they do not use.&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;

&lt;p&gt;Dave Cheney menjelaskan:&lt;/p&gt;

&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;The Interface Segregation Principle takes that idea further and encourages you to define functions and methods that depend only on the behaviour that they need. If your function only requires a parameter of an interface type with a single method, then it is more likely that this function has only one responsibility.&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;

&lt;p&gt;Berikut contoh kode yang mematuhi ISP:&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight go"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;ShapeCalculator&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;interface&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Area&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;float64&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Volume&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;float64&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Square&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Side&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;float64&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;s&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Square&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Area&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;float64&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;math&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Pow&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;s&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Side&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="m"&gt;2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;s&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Square&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Volume&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;float64&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="m"&gt;0&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Cube&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Side&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;float64&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;c&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Cube&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Area&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;float64&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="m"&gt;0&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;c&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Cube&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Volume&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;float64&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;math&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Pow&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;c&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Side&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="m"&gt;3&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Terlihat bahwa menghitung luas hanya untuk tipe &lt;code&gt;Square&lt;/code&gt; atau persegi dan volume hanya untuk tipe &lt;code&gt;Cube&lt;/code&gt; atau kubus. Untuk membuat kode tersebut menerapkan ISP, maka interface &lt;code&gt;ShapeCalculator&lt;/code&gt; harus dipisah menjadi &lt;code&gt;AreaCalculator&lt;/code&gt; dan &lt;code&gt;VolumeCalculator&lt;/code&gt;:&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight go"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;AreaCalculator&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;interface&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Area&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;float64&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;VolumeCalculator&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;interface&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Volume&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;float64&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;h2&gt;
  
  
  Referensi
&lt;/h2&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;a href="https://dave.cheney.net/2016/08/20/solid-go-design"&gt;https://dave.cheney.net/2016/08/20/solid-go-design&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a href="https://web.archive.org/web/20150905081110/http://www.objectmentor.com/resources/articles/isp.pdf"&gt;https://web.archive.org/web/20150905081110/http://www.objectmentor.com/resources/articles/isp.pdf&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

</description>
      <category>go</category>
      <category>solidprinciples</category>
    </item>
    <item>
      <title>Liskov Substitution Principle (LSP)</title>
      <dc:creator>drajatisme</dc:creator>
      <pubDate>Fri, 08 Sep 2023 04:31:28 +0000</pubDate>
      <link>https://dev.to/drajatisme/prinsip-solid-dengan-go-bagian-4-1hg7</link>
      <guid>https://dev.to/drajatisme/prinsip-solid-dengan-go-bagian-4-1hg7</guid>
      <description>&lt;p&gt;Robert C. Martin menjelaskan:&lt;/p&gt;

&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;Functions that use pointers or references to base classes must be able to use objects of derived classes without knowing it.&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;

&lt;p&gt;Dave Cheney menjelaskan:&lt;/p&gt;

&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;The Liskov Substitution Principle encourages you to express the dependencies between your packages in terms of interfaces, not concrete types. By defining small interfaces, we can be more confident that implementations will faithfully satisfy their contract.&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;

&lt;p&gt;Karena pada golang tidak ada konsep inheritance, maka LSP bisa dicapai dengan menggunakan interface.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Agar lebih jelasnya, perhatikan kode yang ada pada contoh OCP sebelumnya:&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight go"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;package&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;main&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;
    &lt;span class="s"&gt;"fmt"&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// User adalah tipe data yang mewakili informasi pengguna.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;ID&lt;/span&gt;       &lt;span class="kt"&gt;int&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Username&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Email&lt;/span&gt;    &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserRepository&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;interface&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;GetUserByUsername&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;username&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Save&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// UserRepository bertanggung jawab untuk berinteraksi dengan basis data pengguna.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserMySQLRepository&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;r&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserMySQLRepository&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;GetUserByUsername&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;username&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Logika untuk mengambil pengguna berdasarkan username&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{},&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;r&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserMySQLRepository&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Save&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Logika untuk menyimpan ke basis data&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserOracleRepository&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;r&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserOracleRepository&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;GetUserByUsername&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;username&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Logika untuk mengambil pengguna berdasarkan username&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{},&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;r&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserOracleRepository&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Save&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Logika untuk menyimpan ke basis data&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;


&lt;span class="c"&gt;// UserValidator bertanggung jawab untuk memvalidasi data pengguna.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserValidator&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;uv&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserValidator&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Validate&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Logika validasi pengguna seperti validasi email, kata sandi, dsb.&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// UserService adalah layanan yang berfungsi sebagai penghubung antara klien dan data pengguna.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserService&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Repository&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserRepository&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Validator&lt;/span&gt;  &lt;span class="n"&gt;UserValidator&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// CreateUser membuat pengguna baru dengan menggunakan Repository dan Validator.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserService&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;CreateUser&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;user&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Validasi pengguna menggunakan Validator&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Validator&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Validate&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="c"&gt;// Simpan pengguna ke basis data menggunakan Repository&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Repository&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Save&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// GetUserByID mengambil pengguna berdasarkan ID dari Repository.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserService&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;GetUserByUsername&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;username&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Repository&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;GetUserByUsername&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;username&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;main&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Inisialisasi layanan pengguna&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;userService&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserService&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;Repository&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserOracleRepository&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{},&lt;/span&gt; &lt;span class="c"&gt;// Contoh sederhana, seharusnya menggunakan koneksi basis data nyata.&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;Validator&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;  &lt;span class="n"&gt;UserValidator&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{},&lt;/span&gt;        &lt;span class="c"&gt;// Contoh sederhana, seharusnya ada validasi yang lebih lengkap.&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="c"&gt;// Membuat pengguna baru&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;newUser&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;ID&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="m"&gt;1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Username&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"john_doe"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Email&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"john@example.com"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;userService&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;CreateUser&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;newUser&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;fmt&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Println&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"Error:"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="c"&gt;// Mengambil pengguna berdasarkan username&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;user&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;userService&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;GetUserByUsername&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"myUser"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;fmt&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Println&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"Error:"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="n"&gt;fmt&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Println&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"User:"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;user&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Kode ini sudah menerapkan LSP, karena struct &lt;code&gt;UserOracleRepository&lt;/code&gt; dan &lt;code&gt;UserMySQLRepository&lt;/code&gt; dapat digunakan pada &lt;code&gt;UserService&lt;/code&gt;. &lt;/p&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  Referensi
&lt;/h2&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;a href="https://dave.cheney.net/2016/08/20/solid-go-design"&gt;https://dave.cheney.net/2016/08/20/solid-go-design&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a href="https://faun.dev/c/stories/josueparra2892/golang-solid-principles/"&gt;https://faun.dev/c/stories/josueparra2892/golang-solid-principles/&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a href="https://web.archive.org/web/20150905081111/http://www.objectmentor.com/resources/articles/lsp.pdf"&gt;https://web.archive.org/web/20150905081111/http://www.objectmentor.com/resources/articles/lsp.pdf&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

</description>
      <category>go</category>
      <category>solidprinciples</category>
    </item>
    <item>
      <title>Open Close Principle (OCP)</title>
      <dc:creator>drajatisme</dc:creator>
      <pubDate>Fri, 08 Sep 2023 04:30:55 +0000</pubDate>
      <link>https://dev.to/drajatisme/prinsip-solid-dengan-go-bagian-3-4iaf</link>
      <guid>https://dev.to/drajatisme/prinsip-solid-dengan-go-bagian-3-4iaf</guid>
      <description>&lt;p&gt;Robert C. Martin menjelaskan:&lt;/p&gt;

&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;Software entities (classes, modules, functions, etc.) should be open for extension, but closed for modification.&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;

&lt;p&gt;Open for extension artinya kode dapat dapat diperluas sesuai kebutuhan. Closed for modification artinya kode tidak dapat dirubah. Dengan kata lain, kita dapat menambah fungsionalitas pada sistem tanpa mengubah kode yang sudah ada.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Dave Cheney menjelaskan:&lt;/p&gt;

&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;The Open / Closed Principle encourages you to compose simple types into more complex ones using embedding.&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;

&lt;p&gt;Agar lebih jelasnya, perhatikan kode yang ada pada contoh SRP sebelumnya:&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight go"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;package&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;main&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;
    &lt;span class="s"&gt;"fmt"&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// User adalah tipe data yang mewakili informasi pengguna.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;ID&lt;/span&gt;       &lt;span class="kt"&gt;int&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Username&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Email&lt;/span&gt;    &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// UserRepository bertanggung jawab untuk berinteraksi dengan basis data pengguna.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserRepository&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserRepository&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;GetUserByUsername&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;username&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Logika untuk mengambil pengguna berdasarkan username&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{},&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserRepository&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Save&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Logika untuk menyimpan ke basis data&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// UserValidator bertanggung jawab untuk memvalidasi data pengguna.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserValidator&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;uv&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserValidator&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Validate&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Logika validasi pengguna seperti validasi email, kata sandi, dsb.&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// UserService adalah layanan yang berfungsi sebagai penghubung antara klien dan data pengguna.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserService&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Repository&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserRepository&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Validator&lt;/span&gt;  &lt;span class="n"&gt;UserValidator&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// CreateUser membuat pengguna baru dengan menggunakan Repository dan Validator.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserService&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;CreateUser&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;user&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Validasi pengguna menggunakan Validator&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Validator&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Validate&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="c"&gt;// Simpan pengguna ke basis data menggunakan Repository&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Repository&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Save&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserService&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;GetUserByID&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;userID&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;int&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// GetUserByID mengambil pengguna berdasarkan ID dari Repository.&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Repository&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;GetUserByID&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;userID&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;main&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Inisialisasi layanan pengguna&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;userService&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserService&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;Repository&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserRepository&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{},&lt;/span&gt; &lt;span class="c"&gt;// Contoh sederhana, seharusnya menggunakan koneksi basis data nyata.&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;Validator&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;  &lt;span class="n"&gt;UserValidator&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{},&lt;/span&gt;  &lt;span class="c"&gt;// Contoh sederhana, seharusnya ada validasi yang lebih lengkap.&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="c"&gt;// Membuat pengguna baru&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;newUser&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;ID&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="m"&gt;1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Username&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"john_doe"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Email&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"john@example.com"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;userService&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;CreateUser&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;newUser&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;fmt&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Println&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"Error:"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="c"&gt;// Mengambil pengguna berdasarkan ID&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;user&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;userService&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;GetUserByID&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="m"&gt;1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;fmt&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Println&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"Error:"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="n"&gt;fmt&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Println&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"User:"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;user&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Kita asumsikan kode di atas menggunakan basis data MySQL. Jika ada perubahan untuk mengganti basis data menjadi Oracle akan ada beberapa kemungkinan.&lt;/p&gt;

&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;Mengubah seluruh kode agar dapat berinteraksi dengan basis data Oracle&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Menambah method &lt;code&gt;GetUserByIDAtOracle&lt;/code&gt; dan &lt;code&gt;SaveAtOracle&lt;/code&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;

&lt;p&gt;Agar dapat menerapkan OCP, kode harus dibuat seperti berikut:&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight go"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;package&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;main&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;
    &lt;span class="s"&gt;"fmt"&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// User adalah tipe data yang mewakili informasi pengguna.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;ID&lt;/span&gt;       &lt;span class="kt"&gt;int&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Username&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Email&lt;/span&gt;    &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserRepository&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;interface&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;GetUserByUsername&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;username&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Save&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// UserRepository bertanggung jawab untuk berinteraksi dengan basis data pengguna.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserMySQLRepository&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;r&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserMySQLRepository&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;GetUserByUsername&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;username&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Logika untuk mengambil pengguna berdasarkan username&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{},&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;r&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserMySQLRepository&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Save&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Logika untuk menyimpan ke basis data&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// UserValidator bertanggung jawab untuk memvalidasi data pengguna.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserValidator&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;uv&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserValidator&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Validate&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Logika validasi pengguna seperti validasi email, kata sandi, dsb.&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// UserService adalah layanan yang berfungsi sebagai penghubung antara klien dan data pengguna.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserService&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Repository&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserRepository&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Validator&lt;/span&gt;  &lt;span class="n"&gt;UserValidator&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// CreateUser membuat pengguna baru dengan menggunakan Repository dan Validator.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserService&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;CreateUser&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;user&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Validasi pengguna menggunakan Validator&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Validator&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Validate&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="c"&gt;// Simpan pengguna ke basis data menggunakan Repository&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Repository&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Save&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// GetUserByUsername mengambil pengguna berdasarkan username.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserService&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;GetUserByUsername&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;username&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Repository&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;GetUserByUsername&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;username&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;main&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Inisialisasi layanan pengguna&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;userService&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserService&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;Repository&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserMySQLRepository&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{},&lt;/span&gt; &lt;span class="c"&gt;// Contoh sederhana, seharusnya menggunakan koneksi basis data nyata.&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;Validator&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;  &lt;span class="n"&gt;UserValidator&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{},&lt;/span&gt;        &lt;span class="c"&gt;// Contoh sederhana, seharusnya ada validasi yang lebih lengkap.&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="c"&gt;// Membuat pengguna baru&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;newUser&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;ID&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="m"&gt;1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Username&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"john_doe"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Email&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"john@example.com"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;userService&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;CreateUser&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;newUser&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;fmt&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Println&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"Error:"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="c"&gt;// Mengambil pengguna berdasarkan username&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;user&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;userService&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;GetUserByUsername&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"myUser"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;fmt&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Println&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"Error:"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="n"&gt;fmt&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Println&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"User:"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;user&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Kode di atas ditambahkan interface &lt;code&gt;UserRepository&lt;/code&gt;, lalu struct &lt;code&gt;UserMySQLRepository&lt;/code&gt; akan mengimplementasikan method yang ada pada interface tersebut. Kode &lt;code&gt;UserMySQLRepository&lt;/code&gt; berisi kode spesifik untuk berinteraksi dengan basis data MySQL. Saat menginisialisasi Jika akan mengubah basis data menjadi Oracle, maka kode akan menjadi seperti berikut:&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight go"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;package&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;main&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;
    &lt;span class="s"&gt;"fmt"&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// User adalah tipe data yang mewakili informasi pengguna.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;ID&lt;/span&gt;       &lt;span class="kt"&gt;int&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Username&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Email&lt;/span&gt;    &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserRepository&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;interface&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;GetUserByUsername&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;username&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Save&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// UserRepository bertanggung jawab untuk berinteraksi dengan basis data pengguna.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserMySQLRepository&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;r&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserMySQLRepository&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;GetUserByUsername&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;username&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Logika untuk mengambil pengguna berdasarkan username&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{},&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;r&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserMySQLRepository&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Save&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Logika untuk menyimpan ke basis data&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserOracleRepository&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;r&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserOracleRepository&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;GetUserByUsername&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;username&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Logika untuk mengambil pengguna berdasarkan username&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{},&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;r&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserOracleRepository&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Save&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Logika untuk menyimpan ke basis data&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;


&lt;span class="c"&gt;// UserValidator bertanggung jawab untuk memvalidasi data pengguna.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserValidator&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;uv&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserValidator&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Validate&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Logika validasi pengguna seperti validasi email, kata sandi, dsb.&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// UserService adalah layanan yang berfungsi sebagai penghubung antara klien dan data pengguna.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserService&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Repository&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserRepository&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Validator&lt;/span&gt;  &lt;span class="n"&gt;UserValidator&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// CreateUser membuat pengguna baru dengan menggunakan Repository dan Validator.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserService&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;CreateUser&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;user&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Validasi pengguna menggunakan Validator&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Validator&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Validate&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="c"&gt;// Simpan pengguna ke basis data menggunakan Repository&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Repository&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Save&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// GetUserByID mengambil pengguna berdasarkan ID dari Repository.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserService&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;GetUserByUsername&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;username&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Repository&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;GetUserByUsername&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;username&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;main&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Inisialisasi layanan pengguna&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;userService&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserService&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;Repository&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserOracleRepository&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{},&lt;/span&gt; &lt;span class="c"&gt;// Contoh sederhana, seharusnya menggunakan koneksi basis data nyata.&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;Validator&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;  &lt;span class="n"&gt;UserValidator&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{},&lt;/span&gt;        &lt;span class="c"&gt;// Contoh sederhana, seharusnya ada validasi yang lebih lengkap.&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="c"&gt;// Membuat pengguna baru&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;newUser&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;ID&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="m"&gt;1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Username&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"john_doe"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Email&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"john@example.com"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;userService&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;CreateUser&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;newUser&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;fmt&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Println&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"Error:"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="c"&gt;// Mengambil pengguna berdasarkan username&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;user&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;userService&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;GetUserByUsername&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"myUser"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;fmt&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Println&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"Error:"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="n"&gt;fmt&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Println&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"User:"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;user&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Kode di atas ditambahkan struct bernama &lt;code&gt;UserOracleRepository&lt;/code&gt;, yang didalamnya berisi kode spesifik untuk berinteraksi dengan basis data oracle. Struct &lt;code&gt;UserOracleRepository&lt;/code&gt; dimasukan saat inisialiasi &lt;code&gt;UserService&lt;/code&gt;.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Dengan OCP kita dapat menambah fungsionalitas tanpa mengubah kode yang sudah ada.&lt;/p&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  Referensi
&lt;/h2&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;a href="https://blog.cleancoder.com/uncle-bob/2013/03/08/AnOpenAndClosedCase.html"&gt;https://blog.cleancoder.com/uncle-bob/2013/03/08/AnOpenAndClosedCase.html&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a href="https://blog.cleancoder.com/uncle-bob/2014/05/12/TheOpenClosedPrinciple.html"&gt;https://blog.cleancoder.com/uncle-bob/2014/05/12/TheOpenClosedPrinciple.html&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Open%E2%80%93closed_principle"&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Open–closed_principle&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a href="https://dave.cheney.net/2016/08/20/solid-go-design"&gt;https://dave.cheney.net/2016/08/20/solid-go-design&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

</description>
      <category>go</category>
      <category>solidprinciples</category>
    </item>
    <item>
      <title>Single Responsibility Principle (SRP)</title>
      <dc:creator>drajatisme</dc:creator>
      <pubDate>Fri, 08 Sep 2023 04:30:18 +0000</pubDate>
      <link>https://dev.to/drajatisme/prinsip-solid-dengan-go-bagian-2-3ge8</link>
      <guid>https://dev.to/drajatisme/prinsip-solid-dengan-go-bagian-2-3ge8</guid>
      <description>&lt;p&gt;Robert C. Martin menjelaskan:&lt;/p&gt;

&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;Gather together the things that change for the same reasons. Separate those things that change for different reasons.&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;

&lt;p&gt;Pada artikel yang sama, Robert C. Martin juga mengungkapkan penjelasan lain dari SRP:&lt;/p&gt;

&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;Each software module should have one and only one reason to change.&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;

&lt;p&gt;Sedangkan menurut Dave Cheney:&lt;/p&gt;

&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;The Single Responsibility Principle encourages you to structure the functions, types, and methods into packages that exhibit natural cohesion; the types belong together, the functions serve a single purpose.&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;

&lt;p&gt;Lalu, apa saja alasan untuk berubah? Alasan untuk berubah merujuk kepada aspek atau tanggung jawab tertentu dari sebuah kelas atau modul yang mungkin memerlukan modifikasi atau pembaruan. Contohnya:&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Dalam konteks Prinsip Tanggung Jawab Tunggal (Single Responsibility Principle atau SRP), berikut adalah beberapa contoh alasan yang dapat menyebabkan perubahan pada suatu kelas atau modul:&lt;/p&gt;

&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Perubahan Fungsionalitas Utama:&lt;/strong&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;

&lt;p&gt;Kebutuhan bisnis berubah atau berkembang, dan kelas perlu menangani fitur baru atau mengubah cara fungsi utamanya bekerja.&lt;/p&gt;

&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Perbaikan Bug:&lt;/strong&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;

&lt;p&gt;Kesalahan atau masalah yang tidak diinginkan ditemukan dalam kelas, dan perlu diperbaiki untuk menjaga kestabilan sistem.&lt;/p&gt;

&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Optimisasi Kinerja:&lt;/strong&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;

&lt;p&gt;Kinerja kelas atau modul tidak memadai dan perlu dioptimalkan untuk meningkatkan responsivitas atau efisiensi.&lt;/p&gt;

&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Pembaruan Keamanan:&lt;/strong&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;

&lt;p&gt;Ditemukan kerentanan keamanan atau ancaman keamanan baru yang memerlukan perbaikan atau peningkatan keamanan.&lt;/p&gt;

&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Pengembangan Fitur Baru:&lt;/strong&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;

&lt;p&gt;Kebutuhan untuk menambahkan fitur baru ke dalam sistem yang memerlukan penambahan logika atau fungsionalitas tambahan.&lt;/p&gt;

&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Perubahan Logika Bisnis:&lt;/strong&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;

&lt;p&gt;Logika bisnis yang ada dalam kelas perlu diubah karena aturan atau kebijakan bisnis berubah.&lt;/p&gt;

&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Pengoptimalan Kode:&lt;/strong&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;

&lt;p&gt;Kode yang ada perlu diubah untuk memperbaiki struktur atau gaya koding yang buruk agar lebih mudah dipelihara.&lt;/p&gt;

&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Integrasi Eksternal:&lt;/strong&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;

&lt;p&gt;Perubahan dalam sumber data eksternal atau API yang diintegrasikan dengan kelas memerlukan penyesuaian.&lt;/p&gt;

&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Pemeliharaan Infrastruktur:&lt;/strong&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;

&lt;p&gt;Perubahan dalam platform atau lingkungan infrastruktur (seperti database atau sistem operasi) yang mempengaruhi cara kelas berinteraksi dengan komponen eksternal.&lt;/p&gt;

&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Pembaruan Kebijakan atau Regulasi:&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Adanya perubahan dalam kebijakan internal perusahaan atau regulasi eksternal yang memerlukan penyesuaian dalam kelas.&lt;/p&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Perbaikan Performa:&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Kinerja kelas atau modul yang tidak memadai memerlukan perbaikan untuk mengurangi beban atau waktu pemrosesan.&lt;/p&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Pemeliharaan dan Perbaikan Rutin:&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Perubahan berkala atau pemeliharaan yang diperlukan untuk menjaga kualitas dan keberlanjutan kode.&lt;/p&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;

&lt;p&gt;Agar lebih jelas, coba perhatikan kode berikut:&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight go"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;package&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;main&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;
    &lt;span class="s"&gt;"fmt"&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// User adalah tipe data yang mewakili informasi pengguna.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;ID&lt;/span&gt;       &lt;span class="kt"&gt;int&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Username&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Email&lt;/span&gt;    &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// UserService adalah layanan yang mencoba untuk melakukan beberapa tanggung jawab yang berbeda.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserService&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Koneksi ke basis data atau sumber data lainnya.&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// ...&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// CreateUserAndValidate membuat pengguna baru dan juga melakukan validasi pada User.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserService&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;CreateUserAndValidate&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;user&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Validasi pengguna&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;validateUser&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;user&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="c"&gt;// Simpan pengguna ke basis data&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;saveUser&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;user&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// GetUserByIDAndValidate mengambil pengguna berdasarkan ID dan juga melakukan validasi.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserService&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;GetUserByIDAndValidate&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;userID&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;int&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Mengambil pengguna dari basis data&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;user&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;getUserByID&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;userID&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{},&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="c"&gt;// Validasi pengguna&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;validateUser&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;user&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{},&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;user&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserService&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;validateUser&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;user&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Logika validasi pengguna seperti validasi email, kata sandi, dsb.&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// ...&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserService&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;saveUser&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;user&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Simpan pengguna ke basis data&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// ...&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserService&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;getUserByID&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;userID&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;int&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Mengambil pengguna dari basis data&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// ...&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{},&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;main&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Inisialisasi layanan pengguna&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;userService&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserService&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}&lt;/span&gt; &lt;span class="c"&gt;// Contoh sederhana, seharusnya menggunakan koneksi basis data nyata.&lt;/span&gt;

    &lt;span class="c"&gt;// Membuat pengguna baru dan melakukan validasi&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;newUser&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;ID&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="m"&gt;1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Username&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"john_doe"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Email&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"john@example.com"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;userService&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;CreateUserAndValidate&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;newUser&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;fmt&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Println&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"Error:"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="c"&gt;// Mengambil pengguna berdasarkan ID dan melakukan validasi&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;user&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;userService&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;GetUserByIDAndValidate&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="m"&gt;1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;fmt&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Println&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"Error:"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="n"&gt;fmt&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Println&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"User:"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;user&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Dalam contoh ini, &lt;code&gt;UserService&lt;/code&gt; mencoba untuk melakukan banyak tanggung jawab, termasuk validasi pengguna, penyimpanan pengguna, dan pengambilan pengguna dari basis data. Ini melanggar SRP karena satu komponen seharusnya hanya memiliki satu alasan untuk berubah. Dalam kasus ini, jika salah satu tanggung jawab berubah, itu dapat mempengaruhi fungsionalitas lainnya dalam kelas yang sama. Menggunakan pendekatan yang tidak mematuhi SRP dapat membuat kode menjadi lebih sulit dipahami, dipelihara, dan diuji.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Perhatikan kode berikutnya.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight go"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;package&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;main&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;
    &lt;span class="s"&gt;"fmt"&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// User adalah tipe data yang mewakili informasi pengguna.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;ID&lt;/span&gt;       &lt;span class="kt"&gt;int&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Username&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Email&lt;/span&gt;    &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// UserRepository bertanggung jawab untuk berinteraksi dengan basis data pengguna.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserRepository&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserRepository&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;GetUserByUsername&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;username&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Logika untuk mengambil pengguna berdasarkan username&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{},&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserRepository&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Save&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Logika untuk menyimpan ke basis data&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// UserValidator bertanggung jawab untuk memvalidasi data pengguna.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserValidator&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;uv&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserValidator&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Validate&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Logika validasi pengguna seperti validasi email, kata sandi, dsb.&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// UserService adalah layanan yang berfungsi sebagai penghubung antara klien dan data pengguna.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserService&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Repository&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserRepository&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Validator&lt;/span&gt;  &lt;span class="n"&gt;UserValidator&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// CreateUser membuat pengguna baru dengan menggunakan Repository dan Validator.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserService&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;CreateUser&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;user&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Validasi pengguna menggunakan Validator&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Validator&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Validate&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="c"&gt;// Simpan pengguna ke basis data menggunakan Repository&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Repository&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Save&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// GetUserByUsername mengambil pengguna berdasarkan Username.&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;UserService&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;GetUserByUsername&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;username&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;us&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Repository&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;GetUserByUsername&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;username&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;main&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// Inisialisasi layanan pengguna&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;userService&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserService&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;Repository&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;UserRepository&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{},&lt;/span&gt; &lt;span class="c"&gt;// Contoh sederhana, seharusnya menggunakan koneksi basis data nyata.&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;Validator&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;  &lt;span class="n"&gt;UserValidator&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{},&lt;/span&gt;  &lt;span class="c"&gt;// Contoh sederhana, seharusnya ada validasi yang lebih lengkap.&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="c"&gt;// Membuat pengguna baru&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;newUser&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;User&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;ID&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="m"&gt;1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Username&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"john_doe"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Email&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"john@example.com"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;userService&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;CreateUser&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;newUser&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;fmt&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Println&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"Error:"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="c"&gt;// Mengambil pengguna berdasarkan ID&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;user&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;userService&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;GetUserByUsername&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"myUser"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;fmt&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Println&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"Error:"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="n"&gt;fmt&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Println&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"User:"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;user&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Pada contoh di atas, tanggung jawab dipisah menjadi tiga bagian:&lt;/p&gt;

&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;
&lt;code&gt;UserRepository&lt;/code&gt;: Bertanggung jawab untuk berinteraksi dengan basis data atau sumber data lainnya.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;
&lt;code&gt;UserValidator&lt;/code&gt;: Bertanggung jawab untuk memvalidasi data pengguna.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;
&lt;code&gt;UserService&lt;/code&gt;: Bertanggung jawab untuk menghubungkan antara klien (penggunaan dalam main) dengan Repository dan Validator. Ini adalah entitas yang berfungsi sebagai penghubung antara berbagai komponen yang berbeda.&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;

&lt;p&gt;Menggunakan pendekatan ini, setiap komponen memiliki satu alasan untuk berubah dan dapat dikembangkan, diuji, dan dipelihara secara independen. Hal ini mempermudah untuk memahami, memodifikasi, dan memperbaiki setiap bagian dari kode.&lt;/p&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  Referensi
&lt;/h2&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;a href="https://web.archive.org/web/20150202200348/http://www.objectmentor.com/resources/articles/srp.pdf"&gt;https://web.archive.org/web/20150202200348/http://www.objectmentor.com/resources/articles/srp.pdf&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Single-responsibility_principle"&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Single-responsibility_principle&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a href="https://blog.cleancoder.com/uncle-bob/2014/05/08/SingleReponsibilityPrinciple.html"&gt;https://blog.cleancoder.com/uncle-bob/2014/05/08/SingleReponsibilityPrinciple.html&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a href="https://faun.pub/implementing-solid-principles-in-golang-a67d0bf04833"&gt;https://faun.pub/implementing-solid-principles-in-golang-a67d0bf04833&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a href="https://hackernoon.com/understanding-solid-principles-in-javascript-w1cx3yrv"&gt;https://hackernoon.com/understanding-solid-principles-in-javascript-w1cx3yrv&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a href="https://dave.cheney.net/2016/08/20/solid-go-design"&gt;https://dave.cheney.net/2016/08/20/solid-go-design&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

</description>
      <category>go</category>
      <category>solidprinciples</category>
    </item>
    <item>
      <title>Apa itu prinsip SOLID?</title>
      <dc:creator>drajatisme</dc:creator>
      <pubDate>Fri, 08 Sep 2023 04:26:48 +0000</pubDate>
      <link>https://dev.to/drajatisme/prinsip-solid-dengan-go-bagian-1-1epe</link>
      <guid>https://dev.to/drajatisme/prinsip-solid-dengan-go-bagian-1-1epe</guid>
      <description>&lt;h2&gt;
  
  
  &lt;strong&gt;TL;DR&lt;/strong&gt;
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;Interface memungkinkan kode go menjadi kode yang menerapkan prinsip SOLID &lt;/p&gt;




&lt;p&gt;Prinsip SOLID diperkenalkan oleh Robert C. Martin pada tahun 2000. Prinsip SOLID bertujuan untuk membuat kode lebih fleksibel, mudah dipahami, dan dipelihara. Walaupun prinsip ini berdasarkan OOP (object oriented programming), tapi FP (functional programming) juga dapat mengaplikasikannya.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;iframe class="tweet-embed" id="tweet-1164511654618550273-134" src="https://platform.twitter.com/embed/Tweet.html?id=1164511654618550273"&gt;
&lt;/iframe&gt;

  // Detect dark theme
  var iframe = document.getElementById('tweet-1164511654618550273-134');
  if (document.body.className.includes('dark-theme')) {
    iframe.src = "https://platform.twitter.com/embed/Tweet.html?id=1164511654618550273&amp;amp;theme=dark"
  }



&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;SOLID adalah akronim dari 5 prinsip, yaitu:&lt;/p&gt;

&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;Single Responsibility Principle&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Open Closed Principle&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Liskov Substitution Principle&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Interface Segregation Principle&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Dependency Inversion Principle&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;

&lt;p&gt;Kapan sebuah kode perlu diterapkan prinsip SOLID? Ada 4 tanda yang dapat dilihat, yaitu rigidity, fragility, immobility, dan viscosity.&lt;/p&gt;

&lt;h3&gt;
  
  
  Rigidity (kekakuan)
&lt;/h3&gt;

&lt;p&gt;Kode sulit diubah, bahkan perubahan kecil sekalipun. Perubahan yang dilakukan pada sebuah kode akan mengakibatkan kode ditempat lain juga mengalami perubahan.&lt;/p&gt;

&lt;h3&gt;
  
  
  Fragility (kerapuhan)
&lt;/h3&gt;

&lt;p&gt;Perubahan yang dilakukan pada suatu kode akan menyebabkan error pada kode ditempat lain.&lt;/p&gt;

&lt;h3&gt;
  
  
  Immobility (imobilitas)
&lt;/h3&gt;

&lt;p&gt;Kode tidak dapat digunakan kembali (reuse).&lt;/p&gt;

&lt;h3&gt;
  
  
  Viscosity (viskositas)
&lt;/h3&gt;

&lt;p&gt;Perubahan dilakukan dengan cara hacking daripada mempertahankan desain pada kode. &lt;/p&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  Referensi
&lt;/h2&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;a href="https://web.archive.org/web/20150906155800/http://www.objectmentor.com/resources/articles/Principles_and_Patterns.pdf"&gt;https://web.archive.org/web/20150906155800/http://www.objectmentor.com/resources/articles/Principles_and_Patterns.pdf&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a href="https://s8sg.medium.com/solid-principle-in-go-e1a624290346"&gt;https://s8sg.medium.com/solid-principle-in-go-e1a624290346&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;
&lt;a href="https://en.wikipedia.org/wiki/SOLID"&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/SOLID&lt;/a&gt;
&lt;a href="https://medium.com/@trionamoynihan/solid-design-principles-eec367b2b8"&gt;https://medium.com/@trionamoynihan/solid-design-principles-eec367b2b8&lt;/a&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

</description>
      <category>go</category>
      <category>solidprinciples</category>
    </item>
    <item>
      <title>Microservice menggunakan Go dan gRPC</title>
      <dc:creator>drajatisme</dc:creator>
      <pubDate>Fri, 01 Sep 2023 10:29:42 +0000</pubDate>
      <link>https://dev.to/drajatisme/microservice-menggunakan-go-dan-grpc-3199</link>
      <guid>https://dev.to/drajatisme/microservice-menggunakan-go-dan-grpc-3199</guid>
      <description>&lt;p&gt;Tutorial ini akan menjelaskan cara untuk membuat aplikasi dengan arsitektur microservice. Disini kita akan membuat 2 service, yaitu:&lt;/p&gt;

&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;account-service (Register dan Authenticate)&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;log-service (WriteLog)&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;

&lt;p&gt;Service yang akan kita buat hanya akan menampilkan log pada console, agar kode menjadi sederhana, sehingga lebih memudahkan dalam memahami konsep microservice.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Saya berasumsi pada laptop/komputer kalian telah terinstall golang, protobuf, text editor, postman, dan docker. Mari kita mulai.&lt;/p&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  account-service
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;Buat folder account-service, lalu masuk ke dalam folder tersebut. jalankan perintah dibawah untuk menginisialisasi go modul.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight plaintext"&gt;&lt;code&gt;go mod init account-service
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Buat folder cmd/api, lalu buat file main.go di dalam folder tersebut. Buat konstanta bertipe string dengan nama webPort dengan value 80. Lalu buat struct bernama Config.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight go"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;webPort&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"80"&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Config&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Selanjutnya buat fungsi main untuk menjalankan server.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight go"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="n"&gt;log&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Println&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"starting account service"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;

&lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Config&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// configure server &lt;/span&gt;
&lt;span class="n"&gt;srv&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Server&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Addr&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;    &lt;span class="n"&gt;fmt&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Sprintf&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;":%s"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;webPort&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;),&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Handler&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;routes&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(),&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;// start server &lt;/span&gt;
&lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;srv&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;ListenAndServe&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;log&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Panic&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Kode lengkapnya akan menjadi seperti di bawah.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight go"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;package&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;main&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;
    &lt;span class="s"&gt;"fmt"&lt;/span&gt;
    &lt;span class="s"&gt;"log"&lt;/span&gt;
    &lt;span class="s"&gt;"net/http"&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;webPort&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"80"&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Config&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;main&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;log&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Println&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"starting account service"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;

    &lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Config&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="c"&gt;// configure server &lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;srv&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Server&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;Addr&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;    &lt;span class="n"&gt;fmt&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Sprintf&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;":%s"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;webPort&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;),&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;Handler&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;routes&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(),&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="c"&gt;// start server &lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;srv&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;ListenAndServe&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;log&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Panic&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; 
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Jalankan perintah dibawah untuk mendownload package yang diperlukan untuk mengkonfigurasi endpoint.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight plaintext"&gt;&lt;code&gt;go get github.com/go-chi/chi/v5
go get github.com/go-chi/cors
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Selanjutnya kita buat file routes.go di dalam folder cmd/api. Buat fungsi route dengan nilai balikan http.Handler. Masukan kode untuk mengkonfigurasi router.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight go"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="n"&gt;mux&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;chi&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;NewRouter&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;

&lt;span class="n"&gt;mux&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Use&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;cors&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Handler&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;cors&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Options&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;AllowedOrigins&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;   &lt;span class="p"&gt;[]&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"http://*"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"http://*"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;},&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;AllowedMethods&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;   &lt;span class="p"&gt;[]&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"GET"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"POST"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"PUT"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"DELETE"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"OPTIONS"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;},&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;AllowedHeaders&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;   &lt;span class="p"&gt;[]&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"Accept"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"Authorization"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"Content-Type"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"X-CSRF-Token"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;},&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;AllowCredentials&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;true&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;MaxAge&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;           &lt;span class="m"&gt;300&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}))&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Dan juga kode untuk membuat endpoint. Kita akan membuat 2 endpoint, yaitu authenticate dan register.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight go"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="c"&gt;// configure endpoint&lt;/span&gt;
&lt;span class="n"&gt;mux&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Post&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"/authenticate"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Authenticate&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="n"&gt;mux&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Post&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"/register"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Register&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Kode lengkapnya akan menjadi seperti di bawah.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight go"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;package&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;main&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;
    &lt;span class="s"&gt;"net/http"&lt;/span&gt;

    &lt;span class="s"&gt;"github.com/go-chi/chi/v5"&lt;/span&gt;
    &lt;span class="s"&gt;"github.com/go-chi/cors"&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Config&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;routes&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Handler&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c"&gt;// configure router &lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;mux&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;chi&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;NewRouter&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;

    &lt;span class="n"&gt;mux&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Use&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;cors&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Handler&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;cors&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Options&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;AllowedOrigins&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;   &lt;span class="p"&gt;[]&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"http://*"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"http://*"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;},&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;AllowedMethods&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;   &lt;span class="p"&gt;[]&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"GET"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"POST"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"PUT"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"DELETE"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"OPTIONS"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;},&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;AllowedHeaders&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;   &lt;span class="p"&gt;[]&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"Accept"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"Authorization"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"Content-Type"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"X-CSRF-Token"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;},&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;AllowCredentials&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;true&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;MaxAge&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;           &lt;span class="m"&gt;300&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}))&lt;/span&gt;

    &lt;span class="c"&gt;// configure endpoint&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;mux&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Post&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"/authenticate"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Authenticate&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;mux&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Post&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"/register"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Register&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;

    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;mux&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Selanjutnya kita buat file helper.go di dalam folder cmd/api. Buat kode untuk mendefinisikan struct bernama jsonResponse.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight go"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;jsonResponse&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Error&lt;/span&gt;   &lt;span class="kt"&gt;bool&lt;/span&gt;   &lt;span class="s"&gt;`json:"error"`&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Message&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;`json:"message"`&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Data&lt;/span&gt;    &lt;span class="n"&gt;any&lt;/span&gt;    &lt;span class="s"&gt;`json:"data,omitempty"`&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Buat fungsi readJson dengan receiver Config untuk mengubah json dari request menjadi value pada go.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight go"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Config&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;readJSON&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;ResponseWriter&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;r&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Request&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;data&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;any&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;maxBytes&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="m"&gt;1048576&lt;/span&gt; &lt;span class="c"&gt;// 1MB&lt;/span&gt;

    &lt;span class="n"&gt;r&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Body&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;MaxBytesReader&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;r&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Body&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;int64&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;maxBytes&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;))&lt;/span&gt;

    &lt;span class="n"&gt;dec&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;json&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;NewDecoder&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;r&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Body&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;dec&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Decode&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;data&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;dec&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Decode&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}{})&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;io&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;EOF&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;errors&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;New&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"body must have only a single JSON value"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Buat fungsi writeJson dengan receiver Config untuk mengeset header untuk balikan endpoint.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight go"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Config&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;writeJSON&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;ResponseWriter&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;status&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;int&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;data&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;any&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;headers&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;...&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Header&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;out&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;json&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Marshal&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;data&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="nb"&gt;len&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;headers&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="m"&gt;0&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;for&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;key&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;value&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;range&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;headers&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="m"&gt;0&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
            &lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Header&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()[&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;key&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;value&lt;/span&gt;
        &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Header&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Set&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"Content-Type"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"application/json"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;WriteHeader&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;status&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;_&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Write&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;out&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Buat fungsi errorJson dengan receiver Config untuk mengeset header untuk balikan endpoint yang error.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight go"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Config&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;errorJSON&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;ResponseWriter&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;status&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;...&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;int&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;statusCode&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;StatusBadRequest&lt;/span&gt;

    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="nb"&gt;len&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;status&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="m"&gt;0&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;statusCode&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;status&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="m"&gt;0&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="k"&gt;var&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;payload&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;jsonResponse&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;payload&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Error&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;true&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;payload&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Message&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;

    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;writeJSON&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;statusCode&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;payload&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Kode lengkapnya akan menjadi seperti di bawah.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight go"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;package&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;main&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;
    &lt;span class="s"&gt;"encoding/json"&lt;/span&gt;
    &lt;span class="s"&gt;"errors"&lt;/span&gt;
    &lt;span class="s"&gt;"io"&lt;/span&gt;
    &lt;span class="s"&gt;"net/http"&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;jsonResponse&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Error&lt;/span&gt;   &lt;span class="kt"&gt;bool&lt;/span&gt;   &lt;span class="s"&gt;`json:"error"`&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Message&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;`json:"message"`&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Data&lt;/span&gt;    &lt;span class="n"&gt;any&lt;/span&gt;    &lt;span class="s"&gt;`json:"data,omitempty"`&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Config&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;readJSON&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;ResponseWriter&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;r&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Request&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;data&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;any&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;maxBytes&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="m"&gt;1048576&lt;/span&gt; &lt;span class="c"&gt;// 1MB&lt;/span&gt;

    &lt;span class="n"&gt;r&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Body&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;MaxBytesReader&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;r&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Body&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;int64&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;maxBytes&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;))&lt;/span&gt;

    &lt;span class="n"&gt;dec&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;json&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;NewDecoder&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;r&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Body&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;dec&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Decode&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;data&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;dec&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Decode&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&lt;/span&gt;&lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}{})&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;io&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;EOF&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;errors&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;New&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"body must have only a single JSON value"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Config&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;writeJSON&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;ResponseWriter&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;status&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;int&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;data&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;any&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;headers&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;...&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Header&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;out&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;json&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Marshal&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;data&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="nb"&gt;len&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;headers&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="m"&gt;0&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;for&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;key&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;value&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;range&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;headers&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="m"&gt;0&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
            &lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Header&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()[&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;key&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;value&lt;/span&gt;
        &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Header&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Set&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"Content-Type"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"application/json"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;WriteHeader&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;status&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;_&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Write&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;out&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Config&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;errorJSON&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;ResponseWriter&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;status&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;...&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;int&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;statusCode&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;StatusBadRequest&lt;/span&gt;

    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="nb"&gt;len&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;status&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="m"&gt;0&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;statusCode&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;status&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="m"&gt;0&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="k"&gt;var&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;payload&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;jsonResponse&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;payload&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Error&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;true&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;payload&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Message&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;

    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;writeJSON&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;statusCode&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;payload&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Selanjutnya kita buat file handler.go di dalam folder cmd/api. File ini berisi kode untuk menghandle logic endpoint. Pertama kita buat struct dengan nama requestPayload.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight go"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;var&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;requestPayload&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Email&lt;/span&gt;    &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;`json:"email"`&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Password&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;`json:"password"`&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Lalu, kita buat fungsi Authentication dengan receiver Config.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight go"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Config&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Authenticate&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;ResponseWriter&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;r&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Request&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;readJSON&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;r&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;requestPayload&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;errorJSON&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;StatusBadRequest&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="n"&gt;payload&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;jsonResponse&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;Error&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;   &lt;span class="no"&gt;false&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;Message&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;fmt&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Sprintf&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"Logged in user %s"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;requestPayload&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Email&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;),&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;Data&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;    &lt;span class="n"&gt;requestPayload&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="n"&gt;log&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Println&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;payload&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Message&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;writeJSON&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;StatusAccepted&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;payload&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Dan juga fungsi Register dengan receiver Config.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight go"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Config&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Register&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;ResponseWriter&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;r&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Request&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;readJSON&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;r&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;requestPayload&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;errorJSON&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;StatusBadRequest&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="n"&gt;payload&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;jsonResponse&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;Error&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;   &lt;span class="no"&gt;false&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;Message&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;fmt&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Sprintf&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"%s registered"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;requestPayload&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Email&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;),&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;Data&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;    &lt;span class="n"&gt;requestPayload&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="n"&gt;log&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Println&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;payload&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Message&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;writeJSON&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;StatusAccepted&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;payload&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Kode lengkapnya akan menjadi seperti di bawah.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight go"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;package&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;main&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;
    &lt;span class="s"&gt;"fmt"&lt;/span&gt;
    &lt;span class="s"&gt;"log"&lt;/span&gt;
    &lt;span class="s"&gt;"net/http"&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;var&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;requestPayload&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Email&lt;/span&gt;    &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;`json:"email"`&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Password&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;`json:"password"`&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Config&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Authenticate&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;ResponseWriter&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;r&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Request&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;readJSON&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;r&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;requestPayload&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;errorJSON&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;StatusBadRequest&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="n"&gt;payload&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;jsonResponse&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;Error&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;   &lt;span class="no"&gt;false&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;Message&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;fmt&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Sprintf&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"Logged in user %s"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;requestPayload&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Email&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;),&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;Data&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;    &lt;span class="n"&gt;requestPayload&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="n"&gt;log&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Println&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;payload&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Message&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;writeJSON&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;StatusAccepted&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;payload&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Config&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Register&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;ResponseWriter&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;r&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Request&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;readJSON&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;r&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;requestPayload&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;errorJSON&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;StatusBadRequest&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="n"&gt;payload&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;jsonResponse&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;Error&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;   &lt;span class="no"&gt;false&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;Message&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;fmt&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Sprintf&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"%s registered"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;requestPayload&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Email&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;),&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;Data&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;    &lt;span class="n"&gt;requestPayload&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="n"&gt;log&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Println&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;payload&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Message&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;writeJSON&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;StatusAccepted&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;payload&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Terakhir, buat file account-service.dockerfile di dalam folder account-service. Masukan script seperti di bawah.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight docker"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="c"&gt;# build&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;FROM&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt; alpine:latest&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;RUN &lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;mkdir&lt;/span&gt; /app

&lt;span class="k"&gt;COPY&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt; accountApp /app&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;CMD&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt; ["/app/accountApp"]&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;h2&gt;
  
  
  Docker
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;Buat folder yang sejajar dengan account-service dengan nama project, lalu buat file docker-compose.yml dan Makefile.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Untuk docker-compose.yml masukan script seperti di bawah.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight yaml"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="na"&gt;version&lt;/span&gt;&lt;span class="pi"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s1"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;3'&lt;/span&gt;

&lt;span class="na"&gt;services&lt;/span&gt;&lt;span class="pi"&gt;:&lt;/span&gt; 

  &lt;span class="na"&gt;account-service&lt;/span&gt;&lt;span class="pi"&gt;:&lt;/span&gt;
    &lt;span class="na"&gt;build&lt;/span&gt;&lt;span class="pi"&gt;:&lt;/span&gt;
      &lt;span class="na"&gt;context&lt;/span&gt;&lt;span class="pi"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;./../account-service&lt;/span&gt;
      &lt;span class="na"&gt;dockerfile&lt;/span&gt;&lt;span class="pi"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;./../account-service/account-service.dockerfile&lt;/span&gt;
    &lt;span class="na"&gt;restart&lt;/span&gt;&lt;span class="pi"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;always&lt;/span&gt;
    &lt;span class="na"&gt;ports&lt;/span&gt;&lt;span class="pi"&gt;:&lt;/span&gt;
      &lt;span class="pi"&gt;-&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;8080:80"&lt;/span&gt;
    &lt;span class="na"&gt;deploy&lt;/span&gt;&lt;span class="pi"&gt;:&lt;/span&gt;
      &lt;span class="na"&gt;mode&lt;/span&gt;&lt;span class="pi"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;replicated&lt;/span&gt;
      &lt;span class="na"&gt;replicas&lt;/span&gt;&lt;span class="pi"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="m"&gt;1&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Untuk Makefile masukan script seperti di bawah.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight make"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="nv"&gt;ACCOUNT_BINARY&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt;accountApp

&lt;span class="c"&gt;## up: starts all containers in the background without forcing build
&lt;/span&gt;&lt;span class="nl"&gt;up&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;@&lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;echo&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"Starting Docker images..."&lt;/span&gt;
    docker-compose up &lt;span class="nt"&gt;-d&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;@&lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;echo&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"Docker images started!"&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;## up_build: stops docker-compose (if running), builds all projects and starts docker compose
&lt;/span&gt;&lt;span class="nl"&gt;up_build&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;build_account&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;@&lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;echo&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"Stopping docker images (if running...)"&lt;/span&gt;
    docker-compose down
    &lt;span class="p"&gt;@&lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;echo&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"Building (when required) and starting docker images..."&lt;/span&gt;
    docker-compose up &lt;span class="nt"&gt;--build&lt;/span&gt; &lt;span class="nt"&gt;-d&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;@&lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;echo&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"Docker images built and started!"&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;## down: stop docker compose
&lt;/span&gt;&lt;span class="nl"&gt;down&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;@&lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;echo&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"Stopping docker compose..."&lt;/span&gt;
    docker-compose down
    &lt;span class="p"&gt;@&lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;echo&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"Done!"&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;## build_account: builds the account binary as a linux executable
&lt;/span&gt;&lt;span class="nl"&gt;build_account&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;@&lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;echo&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"Building account binary..."&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nb"&gt;cd&lt;/span&gt; ../account-service &lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&amp;amp;&lt;/span&gt; &lt;span class="nb"&gt;env &lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;GOOS&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt;linux &lt;span class="nv"&gt;CGO_ENABLED&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt;0 go build &lt;span class="nt"&gt;-o&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;${ACCOUNT_BINARY}&lt;/span&gt; ./cmd/api
    &lt;span class="p"&gt;@&lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;echo&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"Done!"&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Masuk ke dalam folder project, lalu jalankan perintah untuk menjalankan container docker.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight plaintext"&gt;&lt;code&gt;make up_build
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;&lt;a href="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--juaripfW--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://raw.githubusercontent.com/drajatisme/images-repository/main/docker-project-1.png" class="article-body-image-wrapper"&gt;&lt;img src="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--juaripfW--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://raw.githubusercontent.com/drajatisme/images-repository/main/docker-project-1.png" alt="docker-project-1" title="docker-project-1" width="800" height="81"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Kita tes API dengan menggunakan Postman. Hit url &lt;a href="http://localhost:8080/register"&gt;http://localhost:8080/register&lt;/a&gt; dan &lt;a href="http://localhost:8080/authenticate"&gt;http://localhost:8080/authenticate&lt;/a&gt;. Jika berhasil maka hasilnya akan seperti gambar di bawah.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;a href="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--YTVuPK5U--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://raw.githubusercontent.com/drajatisme/images-repository/main/postman-result-1.png" class="article-body-image-wrapper"&gt;&lt;img src="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--YTVuPK5U--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://raw.githubusercontent.com/drajatisme/images-repository/main/postman-result-1.png" alt="postman-result-1" title="postman-result-1" width="800" height="477"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;a href="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--50es_qhL--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://raw.githubusercontent.com/drajatisme/images-repository/main/postman-result-2.png" class="article-body-image-wrapper"&gt;&lt;img src="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--50es_qhL--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://raw.githubusercontent.com/drajatisme/images-repository/main/postman-result-2.png" alt="postman-result-2" title="postman-result-2" width="800" height="477"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Dan pada docker log akan muncul log dari account-service.&lt;br&gt;
&lt;a href="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--__C1aAlZ--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://raw.githubusercontent.com/drajatisme/images-repository/main/docker-project-log-1.png" class="article-body-image-wrapper"&gt;&lt;img src="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--__C1aAlZ--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://raw.githubusercontent.com/drajatisme/images-repository/main/docker-project-log-1.png" alt="docker-project-log-1" title="docker-project-log-1" width="800" height="41"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Service account-service sudah selesai dibuat. Kita lanjut ke service berikutnya.&lt;/p&gt;
&lt;h2&gt;
  
  
  log-service
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;Buat folder log-service sejajar dengan account-service. Jalankan perintah untuk menginisialisasi modul.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight plaintext"&gt;&lt;code&gt;go mod init log-service
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Buat folder cmd/api, lalu buat file main.go di dalam folder tersebut. Buat konstanta bertipe string dengan nama gRpcPort dengan value 50001. Lalu buat struct bernama Config.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight go"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;webPort&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"50001"&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Config&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Selanjutnya buat fungsi main untuk menjalankan server.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight go"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;main&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;

    &lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Config&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="k"&gt;go&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;gRPCListen&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Kode lengkapnya akan menjadi seperti di bawah.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight go"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;package&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;main&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;gRpcPort&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"50001"&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Config&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;main&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Config&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="k"&gt;go&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;gRPCListen&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Buat folder proto di dalam log-service, lalu buat file logs.proto. Kode dibawah berfungsi untuk mendefiniskan versi dari sintaks proto.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight protobuf"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="na"&gt;syntax&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"proto3"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Kode dibawah berfungsi untuk mendefinisikan nama package pada file hasil generate.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight protobuf"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="kn"&gt;package&lt;/span&gt; &lt;span class="nn"&gt;proto&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;option&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;go_package&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"/proto"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Kode di bawah berfungsi untuk mendefinisikan model atau tipe data.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight protobuf"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="kd"&gt;message&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;Log&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;name&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
    &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;data&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;message&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;LogRequest&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Log&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;logEntry&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;message&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;LogResponse&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;result&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Dan kode yang terakhir berfungsi untuk mendefinisikan method yang akan di consume oleh service yang lain.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight protobuf"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="kd"&gt;service&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;LogService&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;rpc&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;WriteLog&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;LogRequest&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;returns&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;LogResponse&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Kode lengkapnya akan menjadi seperti di bawah.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight protobuf"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="na"&gt;syntax&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"proto3"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

&lt;span class="kn"&gt;package&lt;/span&gt; &lt;span class="nn"&gt;proto&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;option&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;go_package&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"/proto"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;message&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;Log&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;name&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
    &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;data&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;message&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;LogRequest&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Log&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;logEntry&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;message&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;LogResponse&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;result&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;service&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;LogService&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;rpc&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;WriteLog&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;LogRequest&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;returns&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;LogResponse&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Masuk ke dalam folder proto, jalankan perintah untuk menggenerate kode RPC. Dengan menjalankan perintah tersebut, protobuf akan menggenerate 2 file.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight plaintext"&gt;&lt;code&gt;protoc --go_out=. --go_opt=paths=source_relative --go-grpc_out=. --go-grpc_opt=paths=source_relative logs.proto 
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;&lt;a href="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--m5jlpnlW--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://raw.githubusercontent.com/drajatisme/images-repository/main/generate-proto-1.png" class="article-body-image-wrapper"&gt;&lt;img src="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--m5jlpnlW--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://raw.githubusercontent.com/drajatisme/images-repository/main/generate-proto-1.png" alt="generate-proto-1" title="generate-proto-1" width="616" height="336"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  Update account-service
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;Buat folder proto di dalam folder account-service. lalu buat file logs.proto di dalam folder tersebut. Untuk mempersingkat waktu, salin seluruh code pada file log-service/proto/logs.proto ke file account-service/proto/logs.proto, dan jalankan perintah generate kode RPC seperti di atas.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Buat folder services di dalam folder account-service, dan buat file log-service.go. Buat struct bernama LogService.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight go"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;LogService&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Buat fungsi dengan receiver LogService bernama connect. Fungsi ini akan mengkoneksikan ke service log.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight go"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;s&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;LogService&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;connect&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;grpc&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;ClientConn&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;conn&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;grpc&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Dial&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;
        &lt;span class="s"&gt;"log-service:50001"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;grpc&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;WithTransportCredentials&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;insecure&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;NewCredentials&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()),&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;grpc&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;WithBlock&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(),&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;conn&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Buat fungsi dengan receiver LogService bernama LogItemViaGRPC. Fungsi inilah yang akan dipanggil ketika akan melakukan hit ke service log.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight go"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;s&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;LogService&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;LogItemViaGRPC&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;message&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;error&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;conn&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;s&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;connect&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;defer&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;conn&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Close&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;

    &lt;span class="n"&gt;c&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;proto&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;NewLogServiceClient&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;conn&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;ctx&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;cancel&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;context&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;WithTimeout&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;context&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Background&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(),&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;time&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Second&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;defer&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;cancel&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;

    &lt;span class="n"&gt;_&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;c&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;WriteLog&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;ctx&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;proto&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;LogRequest&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;LogEntry&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;proto&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Log&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
            &lt;span class="n"&gt;Name&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;"account-service"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
            &lt;span class="n"&gt;Data&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;message&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
        &lt;span class="p"&gt;},&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;})&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Tambahkan kode pada handler Authenticate dan Register tepat sebelum app.WriteJson di panggil.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight go"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="n"&gt;srv&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;services&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;LogService&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}&lt;/span&gt;
&lt;span class="n"&gt;srv&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;LogItemViaGRPC&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;payload&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Message&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Sehingga kode pada cmd/api/handler.go akan menjadi seperti di bawah.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight go"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;package&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;main&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;
    &lt;span class="s"&gt;"account-service/services"&lt;/span&gt;
    &lt;span class="s"&gt;"fmt"&lt;/span&gt;
    &lt;span class="s"&gt;"log"&lt;/span&gt;
    &lt;span class="s"&gt;"net/http"&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;var&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;requestPayload&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;struct&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Email&lt;/span&gt;    &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;`json:"email"`&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;Password&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;`json:"password"`&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Config&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Authenticate&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;ResponseWriter&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;r&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Request&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;readJSON&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;r&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;requestPayload&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;errorJSON&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;StatusBadRequest&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="n"&gt;payload&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;jsonResponse&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;Error&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;   &lt;span class="no"&gt;false&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;Message&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;fmt&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Sprintf&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"Logged in user %s"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;requestPayload&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Email&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;),&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;Data&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;    &lt;span class="n"&gt;requestPayload&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="n"&gt;log&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Println&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;payload&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Message&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;srv&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;services&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;LogService&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;srv&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;LogItemViaGRPC&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;payload&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Message&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;writeJSON&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;StatusAccepted&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;payload&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;func&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Config&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;Register&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;ResponseWriter&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;r&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Request&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;readJSON&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;r&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;requestPayload&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!=&lt;/span&gt; &lt;span class="no"&gt;nil&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;errorJSON&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;StatusBadRequest&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="n"&gt;payload&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;jsonResponse&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;Error&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;   &lt;span class="no"&gt;false&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;Message&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;fmt&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Sprintf&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"%s registered"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;requestPayload&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Email&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;),&lt;/span&gt;
        &lt;span class="n"&gt;Data&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;    &lt;span class="n"&gt;requestPayload&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="n"&gt;log&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Println&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;payload&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Message&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;srv&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;:=&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;services&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;LogService&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{}&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;srv&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;LogItemViaGRPC&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;payload&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;Message&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="n"&gt;app&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;writeJSON&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;w&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;StatusAccepted&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;payload&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;h2&gt;
  
  
  Docker
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;Tambahkan script pada file project/Makefile&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight make"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="nv"&gt;LOG_BINARY&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt;logApp

&lt;span class="nl"&gt;build_log&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;@&lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;echo&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"Building log binary..."&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nb"&gt;cd&lt;/span&gt; ../log-service &lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&amp;amp;&lt;/span&gt; &lt;span class="nb"&gt;env &lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;GOOS&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt;linux &lt;span class="nv"&gt;CGO_ENABLED&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt;0 go build &lt;span class="nt"&gt;-o&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;${LOG_BINARY}&lt;/span&gt; ./cmd/api
    &lt;span class="p"&gt;@&lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;echo&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"Done!"&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Update script up_build.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight make"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="nl"&gt;up_build&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;build_account build_log&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Sehingga scriptnya akan menjadi seperti di bawah.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight make"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="nv"&gt;ACCOUNT_BINARY&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt;accountApp
&lt;span class="nv"&gt;LOG_BINARY&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt;logApp

&lt;span class="c"&gt;## up: starts all containers in the background without forcing build
&lt;/span&gt;&lt;span class="nl"&gt;up&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;@&lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;echo&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"Starting Docker images..."&lt;/span&gt;
    docker-compose up &lt;span class="nt"&gt;-d&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;@&lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;echo&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"Docker images started!"&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;## up_build: stops docker-compose (if running), builds all projects and starts docker compose
&lt;/span&gt;&lt;span class="nl"&gt;up_build&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;build_account build_log build_mail&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;@&lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;echo&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"Stopping docker images (if running...)"&lt;/span&gt;
    docker-compose down
    &lt;span class="p"&gt;@&lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;echo&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"Building (when required) and starting docker images..."&lt;/span&gt;
    docker-compose up &lt;span class="nt"&gt;--build&lt;/span&gt; &lt;span class="nt"&gt;-d&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;@&lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;echo&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"Docker images built and started!"&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;## down: stop docker compose
&lt;/span&gt;&lt;span class="nl"&gt;down&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;@&lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;echo&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"Stopping docker compose..."&lt;/span&gt;
    docker-compose down
    &lt;span class="p"&gt;@&lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;echo&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"Done!"&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;## build_account: builds the account binary as a linux executable
&lt;/span&gt;&lt;span class="nl"&gt;build_account&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;@&lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;echo&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"Building account binary..."&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nb"&gt;cd&lt;/span&gt; ../account-service &lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&amp;amp;&lt;/span&gt; &lt;span class="nb"&gt;env &lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;GOOS&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt;linux &lt;span class="nv"&gt;CGO_ENABLED&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt;0 go build &lt;span class="nt"&gt;-o&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;${ACCOUNT_BINARY}&lt;/span&gt; ./cmd/api
    &lt;span class="p"&gt;@&lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;echo&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"Done!"&lt;/span&gt;

&lt;span class="c"&gt;## build_log: builds the log binary as a linux executable
&lt;/span&gt;&lt;span class="nl"&gt;build_log&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;:&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;@&lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;echo&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"Building log binary..."&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nb"&gt;cd&lt;/span&gt; ../log-service &lt;span class="o"&gt;&amp;amp;&amp;amp;&lt;/span&gt; &lt;span class="nb"&gt;env &lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;GOOS&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt;linux &lt;span class="nv"&gt;CGO_ENABLED&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt;0 go build &lt;span class="nt"&gt;-o&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;${LOG_BINARY}&lt;/span&gt; ./cmd/api
    &lt;span class="p"&gt;@&lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;echo&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"Done!"&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Terakhir tambahkan script pada file docker-compose.yml&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight yaml"&gt;&lt;code&gt;  &lt;span class="na"&gt;log-service&lt;/span&gt;&lt;span class="pi"&gt;:&lt;/span&gt;
    &lt;span class="na"&gt;build&lt;/span&gt;&lt;span class="pi"&gt;:&lt;/span&gt;
      &lt;span class="na"&gt;context&lt;/span&gt;&lt;span class="pi"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;./../log-service&lt;/span&gt;
      &lt;span class="na"&gt;dockerfile&lt;/span&gt;&lt;span class="pi"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;./../log-service/log-service.dockerfile&lt;/span&gt;
    &lt;span class="na"&gt;restart&lt;/span&gt;&lt;span class="pi"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;always&lt;/span&gt;
    &lt;span class="na"&gt;ports&lt;/span&gt;&lt;span class="pi"&gt;:&lt;/span&gt;
      &lt;span class="pi"&gt;-&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;8081:80"&lt;/span&gt;
    &lt;span class="na"&gt;deploy&lt;/span&gt;&lt;span class="pi"&gt;:&lt;/span&gt;
      &lt;span class="na"&gt;mode&lt;/span&gt;&lt;span class="pi"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="s"&gt;replicated&lt;/span&gt;
      &lt;span class="na"&gt;replicas&lt;/span&gt;&lt;span class="pi"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="m"&gt;1&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Masuk ke folder project, lalu jalankan perintah untuk menjalankan container docker.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight plaintext"&gt;&lt;code&gt;make up_build
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;&lt;a href="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--RdTa2zNR--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://raw.githubusercontent.com/drajatisme/images-repository/main/docker-project-2.png" class="article-body-image-wrapper"&gt;&lt;img src="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--RdTa2zNR--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://raw.githubusercontent.com/drajatisme/images-repository/main/docker-project-2.png" alt="docker-project-2" title="docker-project-2" width="800" height="114"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Kita tes microservice yang telah kita buat. Hit url register dan authenticate menggunakan postman. Jika log pada docker terdapat log dari masing-masing service, maka kita telah berhasil membuat 2 service saling terhubung.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;a href="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--21RtYN9m--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://raw.githubusercontent.com/drajatisme/images-repository/main/docker-project-log-2.png" class="article-body-image-wrapper"&gt;&lt;img src="https://res.cloudinary.com/practicaldev/image/fetch/s--21RtYN9m--/c_limit%2Cf_auto%2Cfl_progressive%2Cq_auto%2Cw_800/https://raw.githubusercontent.com/drajatisme/images-repository/main/docker-project-log-2.png" alt="docker-project-log-2" title="docker-project-log-2" width="800" height="105"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  Penutup
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;Kita telah membuat 2 service dan membuat account-service memanggil log-service dengan menggunakan gRPC. Bagaimana menurut kalian?&lt;/p&gt;

</description>
      <category>go</category>
      <category>grpc</category>
    </item>
  </channel>
</rss>
