Bir Ev Ağı Aslında Nasıl Çalışıyor? LAN/WAN’dan WISP, VLAN ve VPN’e

Hasan Ozer — Sat, 05 Sep 2026 00:17:38 +0000

Ev Ağı Nasıl Çalışır?

Bir ev ağını en basit haliyle şöyle düşünebiliriz:

                         Internet
                            │
                         ISP ağı
                            │
                       Ev Router'ı
                            │
              ┌─────────────┼─────────────┐
              │             │             │
           Laptop        Telefon         NAS

Ev router'ı burada iki farklı dünyayı birbirine bağlar: ISP üzerinden ulaştığı dış ağ ve evdeki cihazların bulunduğu yerel ağ.

Bu basit topolojinin arkasında LAN, WAN, subnet, DHCP, routing, NAT, firewall, bridge ve VLAN gibi kavramlar birlikte çalışır.

1. Ev ağı, ISP ve internet tarafı

LAN ve WAN

LAN — Local Area Network, router'ın yerel ağ tarafıdır. Evdeki laptop, telefon, NAS, televizyon gibi cihazlar genellikle bu tarafta bulunur.

Örneğin router'ın LAN adresi:

192.168.1.1/24

olsun.

Cihazlar da:

Laptop   192.168.1.20
Telefon  192.168.1.30
NAS      192.168.1.50

adreslerini kullanabilir.

Bunların tamamı aynı:

192.168.1.0/24

yerel IP ağına aittir.

WAN — Wide Area Network ise router'ın kendi yerel ağı dışındaki bir upstream ağa bağlandığı taraftır.

Tipik bir evde:

Internet / ISP
      │
     WAN
      │
   Router
      │
     LAN
      │
Ev cihazları

şeklinde görünür.

LAN ve WAN, Ethernet kablosunun fiziksel türünü tanımlamaz. Aynı standart Ethernet bağlantısı bir router için LAN, başka bir router için WAN rolünde olabilir.

Örneğin:

Internet
   │
Upstream Router
LAN: 192.168.1.1
   │
   │ Ethernet
   ▼
Downstream Router
WAN: 192.168.1.50
LAN: 192.168.10.1

Buradaki 192.168.1.0/24 ağı:

upstream router açısından LAN,
downstream router açısından WAN tarafıdır.

Dolayısıyla LAN ve WAN kavramları hangi router açısından baktığımıza göre anlam kazanır.

Upstream ve downstream

Ağda internet veya daha üstteki ağa doğru olan yön upstream, son kullanıcı cihazlarına doğru olan yön ise downstream olarak adlandırılır.

Internet
   │
Upstream Router
   │
Downstream Router
   │
Laptop

Downstream router'ın internete doğru bağlandığı router onun upstream router'ıdır.

Bu terminoloji özellikle evde bir modem/router arkasına ikinci bir router bağlandığında kullanışlı hale gelir.

ISP'nin rolü

ISP — Internet Service Provider, ev ağını daha büyük internet altyapısına bağlayan servis sağlayıcıdır.

Kabaca:

Ev cihazları
     │
Ev Router'ı
     │
ISP ağı
     │
Internet

ISP, bağlantı tipine göre router'a veya modem/router'a bir IP konfigürasyonu sağlar ve internet yönündeki trafiği kendi ağı üzerinden taşır.

Router'ın ISP tarafında aldığı IP:

203.x.x.x

gibi global olarak route edilebilir bir adres ise bu bir public IP olabilir.

Bu durumda:

Internet
   │
Public IP
   │
Ev Router'ı
   │
Private LAN
192.168.1.0/24

gibi bir yapı oluşur.

Ancak WAN tarafında bulunan her IP'nin public olması gerekmez.

Public IP, private IP ve CGNAT

Ev ağlarında kullanılan:

10.0.0.0/8
172.16.0.0/12
192.168.0.0/16

aralıkları private IPv4 adres alanlarıdır.

Örneğin:

192.168.1.0/24

bir private subnettir.

Bu ağdaki:

192.168.1.20

adresli laptop global internette 192.168.1.20 adresiyle route edilmez.

Normal bir ev bağlantısında router bu private ağı bir public IP üzerinden internete çıkarabilir:

Laptop
192.168.1.20
      │
   Ev Router'ı
      │
Public IP
203.x.x.x
      │
   Internet

Fakat ISP CGNAT — Carrier-Grade NAT kullanıyorsa router'ın WAN tarafında gerçek public IP bulunmayabilir.

Örneğin:

Ev LAN
192.168.1.0/24
      │
Ev Router'ı
WAN: 100.64.x.x
      │
ISP CGNAT
      │
ISP Public IP
      │
Internet

Burada NAT iki farklı seviyede yapılabilir:

192.168.1.20
      │
Ev router NAT
      ▼
100.64.x.x
      │
ISP CGNAT
      ▼
Public IP

Bu durumda public IP doğrudan ev router'ına tahsis edilmemiştir; ISP'nin CGNAT altyapısı tarafından birçok abone arasında paylaşılabilir.

Bu nedenle:

WAN adresi ile public IP aynı şey değildir.

WAN sadece router'ın upstream tarafındaki interface rolünü ifade eder.

2. Yerel IP ağı nasıl tanımlanır?

Subnet

Bir subnet, aynı Layer 3 IP ağının sınırını tanımlar.

Örneğin:

192.168.1.0/24

bir subnettir.

Buradaki /24, ilk 24 bitin network kısmı olduğunu belirtir ve IPv4 subnet mask karşılığı:

255.255.255.0

şeklindedir.

Bu ağda:

Network address:   192.168.1.0
Host adresleri:    192.168.1.1 - 192.168.1.254
Broadcast address: 192.168.1.255

olur.

Şu cihazlar:

Laptop   192.168.1.20/24
NAS      192.168.1.50/24

aynı subnettedir.

Fakat:

192.168.10.20/24

başka bir subnettedir.

Aynı subnet içindeki iki cihaz normal şartlarda aralarında bir router'dan geçmeden haberleşebilir.

Örneğin:

Laptop: 192.168.1.20
NAS:    192.168.1.50

aynı Layer 3 ağındadır.

Ama:

Laptop: 192.168.1.20
Server: 192.168.10.50

farklı subnetlerdeyse aralarında bir router gerekir.

Gateway

Bir host kendi subnet'i dışındaki bir adrese ulaşmak istediğinde paketi genellikle default gateway'ine gönderir.

Örneğin laptop:

IP:      192.168.10.20
Gateway: 192.168.10.1

adreslerine sahip olsun.

Laptop:

192.168.10.50

adresindeki NAS'a ulaşırken aynı subnet içinde olduğu için gateway'e ihtiyaç duymaz.

Ama:

8.8.8.8

adresine ulaşmak isterse bunun kendi 192.168.10.0/24 subnet'i dışında olduğunu görür ve paketi:

192.168.10.1

adresindeki router'a gönderir.

Dolayısıyla gateway:

Bir hostun kendi subnet'i dışındaki ağlara ulaşmak için kullandığı next-hop router'dır.

DHCP Server ve DHCP Client

Ev ağındaki cihazların bu IP konfigürasyonunu elle girmesi gerekmez. Bunun için genellikle DHCP kullanılır.

Router'ın LAN tarafındaki DHCP server laptopa örneğin:

IP address:      192.168.10.20
Subnet mask:     255.255.255.0
Default gateway: 192.168.10.1
DNS server:      192.168.10.1

bilgilerini verebilir.

Burada router DHCP Server, laptop ise DHCP Client rolündedir.

İki router bulunan bir topolojide downstream router aynı anda iki farklı DHCP rolü üstlenebilir:

Upstream Router
DHCP Server
      │
      ▼
Downstream Router
WAN = DHCP Client
      │
      ▼
LAN = DHCP Server
      │
      ▼
Laptop = DHCP Client

Örneğin upstream router downstream router'ın WAN interface'ine:

IP:      192.168.1.50
Gateway: 192.168.1.1

verirken downstream router kendi LAN'ındaki laptopa:

IP:      192.168.10.20
Gateway: 192.168.10.1

verebilir.

Böylece iki ayrı subnet kendi DHCP yapılandırmasına sahip olur.

3. Farklı ağlar arasında trafik nasıl ilerler?

Router ve routing

Bir router'ın temel görevi farklı Layer 3 subnetleri arasında paket yönlendirmektir.

Örneğin downstream router'ın interface'leri:

WAN: 192.168.1.50/24
LAN: 192.168.10.1/24

olsun.

Bu router iki ayrı ağa bağlıdır:

192.168.1.0/24
       │
Downstream Router
       │
192.168.10.0/24

Router, hedef IP adresine ve kendi routing table'ına bakarak paketin hangi interface veya next-hop üzerinden gönderileceğine karar verir.

Örneğin:

Laptop
192.168.10.20

8.8.8.8 adresine paket gönderdiğinde önce default gateway olan:

192.168.10.1

adresine ulaşır.

Downstream router'ın default route'u:

0.0.0.0/0 via 192.168.1.1

ise paket upstream router'a gönderilir:

Laptop
192.168.10.20
     │
     ▼
Downstream Router
     │
     ▼
Upstream Router
     │
     ▼
Internet

Bu süreç routingdir.

NAT ve double NAT

NAT — Network Address Translation, routing sırasında paket üzerindeki IP adreslerinin, çoğu tüketici router'ında ayrıca portların değiştirilmesini sağlar.

Örneğin laptopun bağlantısı:

192.168.10.20:53000

downstream router'ın WAN tarafından çıkarken:

192.168.1.50:61000

şeklinde dönüştürülebilir.

192.168.10.20
      │
      │ NAT
      ▼
192.168.1.50

Burada routing ve NAT iki ayrı iştir:

Routing → Paket hangi yoldan gidecek?
NAT     → Paket üzerindeki adres/port değişecek mi?

İki subnet'i birbirinden ayıran NAT değildir. Örneğin:

192.168.1.0/24
192.168.10.0/24

zaten iki ayrı Layer 3 ağıdır.

Router aralarında routing yapabilir; NAT ise bu geçiş sırasında adres dönüşümü uygulayabilir.

Hem downstream router hem upstream router NAT yaparsa double NAT oluşur:

Laptop
192.168.10.20
      │
      │ NAT #1
      ▼
Downstream Router
192.168.1.50
      │
      │ NAT #2
      ▼
Upstream Router
203.x.x.x
      │
      ▼
Internet

Web, video ve normal istemci trafiğinde bu genellikle problem değildir. Ancak port forwarding, dışarıdan bağlantı alma ve bazı P2P/oyun senaryoları daha karmaşık hale gelebilir.

Firewall ve port forwarding

Routing bir ağdan diğerine gidecek yolu oluşturur; ancak bu, bütün trafiğin geçmesine izin verileceği anlamına gelmez.

Firewall hangi trafiğin geçebileceğine karar verir.

Örneğin:

LAN → Internet       ALLOW
Internet → LAN       DENY
Guest → NAS          DENY
Personal → NAS       ALLOW

Dolayısıyla:

Routing yolu belirler, firewall o yolun kullanılmasına izin verilip verilmediğini belirler.

WAN tarafından iç ağdaki belirli bir servise erişim gerektiğinde port forwarding kullanılabilir.

Örneğin:

Router WAN
192.168.1.50:443
       │
       │ Port Forward / DNAT
       ▼
NAS
192.168.10.50:443

Router'ın WAN tarafındaki belirli bir port, LAN içindeki belirli bir host ve porta yönlendirilmiş olur.

4. Aynı yerel ağ içindeki iletişim

Switch, MAC ve ARP

Router farklı IP ağları arasında çalışırken switch aynı Layer 2 network içindeki Ethernet cihazlarını birbirine bağlar.

             Router
               │
             Switch
        ┌──────┼──────┐
        │      │      │
     Laptop   NAS     TV

Switch frame'leri esas olarak MAC adreslerine göre doğru porta forward eder.

IP adresi Layer 3 adresidir:

192.168.1.50

MAC adresi ise Layer 2 adresidir:

aa:bb:cc:dd:ee:ff

IPv4 ağında ARP, IP adresi ile MAC adresi arasındaki eşleşmeyi öğrenmek için kullanılır.

Örneğin laptop:

192.168.1.50 hangi MAC adresinde?

diye ARP request gönderir.

NAS:

192.168.1.50
→ aa:bb:cc:dd:ee:ff

şeklinde cevap verebilir.

Kısaca:

IP     → Layer 3 adresi
MAC    → Layer 2 adresi
ARP    → IPv4 adresini MAC adresiyle eşleştirir
Switch → MAC adreslerine göre frame forward eder
Router → IP ağları arasında paket route eder

Bridge

Bridge, farklı fiziksel veya kablosuz interface'leri aynı Layer 2 network'ün parçası haline getirir.

Örneğin:

Ethernet
   │
   ├── Bridge
   │
Wi-Fi

Ethernet'teki laptop:

192.168.1.20

Wi-Fi'daki telefon:

192.168.1.30

adresinde olabilir ve ikisi de:

192.168.1.0/24

subnetinde bulunabilir.

Burada yeni bir subnet oluşturmak veya Ethernet ile Wi-Fi arasında routing yapmak gerekmez.

Bu ayrım temel olarak şöyledir:

Router farklı Layer 3 ağlarını birbirine bağlar. Bridge aynı Layer 2 ağı farklı interface'ler arasında uzatır.

5. Router'ların farklı çalışma modları

Bu temel kavramlar üzerine farklı router çalışma modlarını yerleştirmek artık daha kolaydır.

Wireless Router ve Access Point

Wireless Router Mode tipik olarak Ethernet bağlantısını WAN/upstream olarak kullanır ve arkasında ayrı bir LAN oluşturur:

Upstream Router
LAN: 192.168.1.1
      │
      │ Ethernet
      ▼
Downstream Router
WAN: 192.168.1.50
      │
 Routing / NAT
      │
LAN: 192.168.10.1
      │
Downstream clients

Burada:

Upstream subnet:   192.168.1.0/24
Downstream subnet: 192.168.10.0/24

olmak üzere iki ayrı Layer 3 ağ bulunur.

Access Point Mode ise yeni bir routed subnet oluşturmak yerine mevcut Ethernet LAN'ını Wi-Fi'a taşır:

Upstream Router
192.168.1.1
      │
   Ethernet
      │
Access Point
      )))
      │
Telefon
192.168.1.30

Telefon IP'yi upstream router'ın DHCP server'ından alabilir ve hala:

192.168.1.0/24

subnetinde bulunur.

Temel yapı:

Ethernet ↔ Bridge ↔ Wi-Fi

şeklindedir.

WISP, Extender ve Client

WISP modunda başka bir Wi-Fi ağı router'ın WAN/upstream bağlantısı haline gelir:

Upstream Wi-Fi
192.168.1.0/24
       )))
       ▼
Downstream Router
WAN: 192.168.1.50
       │
 Routing / NAT
       │
LAN: 192.168.10.1
       )))
Downstream Wi-Fi

Bu nedenle Wireless Router ile WISP arasındaki temel fark upstream bağlantının taşıma şeklidir:

Wireless Router → upstream/WAN Ethernet
WISP            → upstream/WAN Wi-Fi

Her iki mod da downstream tarafta ayrı bir IP ağı oluşturabilir.

Wireless Extender / Repeater ise temel olarak mevcut Wi-Fi'ın kapsama alanını genişletmeye odaklanır:

Upstream Access Point
        )))
      Extender
        )))
       Client

Amaç genellikle yeni bir routed private ağ oluşturmaktan ziyade mevcut kablosuz erişimi daha uzağa taşımaktır. Kesin Layer 2/Layer 3 davranışı cihazın implementasyonuna göre değişebilir.

Client Mode ise cihazı Wi-Fi client haline getirerek Ethernet kullanan bir cihaza kablosuz bağlantı kazandırabilir:

Upstream Wi-Fi
      )))
      ▼
Client Bridge
      │
   Ethernet
      │
      TV

6. Tek fiziksel altyapıyı birden fazla mantıksal ağa bölmek

VLAN ve subnet ilişkisi

VLAN — Virtual LAN, aynı fiziksel Ethernet/switch altyapısı üzerinde birbirinden ayrı Layer 2 network'ler oluşturur.

Örneğin:

VLAN 10 → Personal
VLAN 20 → IoT
VLAN 30 → Guest

Bu VLAN'lara çoğu tasarımda ayrı subnetler atanır:

VLAN 10 → 192.168.10.0/24
VLAN 20 → 192.168.20.0/24
VLAN 30 → 192.168.30.0/24

Burada iki kavram farklı katmanlardadır:

VLAN Layer 2 segmentasyonu sağlar. Subnet Layer 3 IP ağını tanımlar.

Örneğin tek bir managed switch kullanılırken kişisel cihazlarla IoT cihazları mantıksal olarak birbirinden ayrılabilir.

802.1Q ve trunk

Tek Ethernet bağlantısından birden fazla VLAN geçirmek için frame'lere 802.1Q VLAN tag eklenebilir.

Router
   │
   │ VLAN 10
   │ VLAN 20
   │ VLAN 30
   │
   ▼
Managed Switch

Böylece tek fiziksel kablo birden fazla mantıksal Layer 2 ağı taşıyabilir.

Bu tip bağlantı genellikle trunk olarak adlandırılır.

Inter-VLAN routing

VLAN'lar birbirinden Layer 2 seviyesinde ayrıldığı için farklı VLAN'lardaki subnetlerin birbiriyle haberleşmesi gerekiyorsa routing gerekir.

Örneğin:

Laptop
VLAN 10
192.168.10.20

TV
VLAN 20
192.168.20.30

arasında iletişim gerekiyorsa:

VLAN 10
   │
 Router
   │
VLAN 20

şeklinde inter-VLAN routing yapılır.

Firewall da bu noktada:

Personal VLAN → IoT VLAN   ALLOW
Guest VLAN    → Personal   DENY

gibi kurallarla hangi VLAN'ların birbirine erişebileceğini belirleyebilir.

7. Ağ üzerindeki servisler ve trafik türleri

DNS

DNS, domain isimlerini IP adreslerine çözer.

Örneğin:

example.com
     │
     │ DNS
     ▼
93.x.x.x

Bundan sonra routing sistemi bu IP'ye nasıl gidileceğini belirler.

Dolayısıyla:

DNS “hedefin IP'si nedir?” sorusunu, routing ise “o IP'ye hangi yoldan giderim?” sorusunu çözer.

Unicast, broadcast ve multicast

Ağ trafiğinin hedeflenme biçimi üç temel şekilde düşünülebilir.

Unicast belirli tek bir hedefe gider:

Laptop → Web Server

Broadcast aynı Layer 2 broadcast domain içindeki herkese gider:

Laptop → Yerel ağdaki herkes

ARP request bunun klasik örneklerinden biridir.

Router'lar normalde Layer 2 broadcast'leri başka subnetlere taşımaz.

Multicast ise belirli bir gruba üye cihazlara yönelik trafik modelidir:

IPTV Stream
     │
     ├── TV 1
     ├── TV 2
     └── TV 3

IGMP ve IGMP Snooping

IPv4 ağlarında IGMP, hostların multicast gruplarına katılım ve ayrılma bilgisini yönetir.

Bir IPTV client örneğin:

239.1.1.50

multicast grubuna katılmak isteyebilir.

IGMP medya stream'ini taşımaz; hangi hostların hangi multicast grubunu istediğini bildirir.

Bir switch IGMP Snooping kullanıyorsa bu üyelik mesajlarını gözlemleyip multicast stream'ini gereksiz yere bütün switch portlarına flood etmek yerine yalnızca ilgili portlara gönderebilir.

Multicast stream
       │
     Switch
   ┌────┼────┐
   │    │    │
  TV   NAS  Laptop

Yalnızca TV ilgili gruba üyeyse trafik yalnızca TV'nin bulunduğu porta yönlendirilebilir.

8. Routing üzerine kurulan ek özellikler

VPN

Bir VPN bağlantısı router üzerinde mantıksal/sanal bir network interface veya tunnel oluşturabilir.

Laptop
   │
 Router
   │
VPN Tunnel
   │
Remote VPN Gateway

Routing table belirli hedeflerin normal WAN yerine VPN interface'i üzerinden gönderilmesine karar verebilir.

Örneğin:

Normal internet trafiği → WAN
Kurumsal subnet         → VPN tunnel

şeklinde route'lar oluşturulabilir.

Bu nedenle VPN, temel olarak encryption yanında routing ile de çok yakından ilişkilidir.

QoS

QoS — Quality of Service, ağ bağlantısı kapasitesine yaklaşıldığında hangi paketlerin daha önce işleneceğini belirlemeye yardımcı olur.

Örneğin:

Video call   → yüksek öncelik
Web browsing → normal öncelik
Download     → düşük öncelik

QoS subnet veya IP adreslerini değiştirmez; trafik queue'larının nasıl yönetileceğiyle ilgilenir.

Bütün yapıyı tek topolojide toplarsak

                              INTERNET
                                  │
                               ISP ağı
                                  │
                         Public IP veya CGNAT
                                  │
                           UPSTREAM ROUTER
                        LAN: 192.168.1.1/24
                                  │
                         192.168.1.0/24
                                  │
                           DHCP Server
                                  │
                                  ▼
                         DOWNSTREAM ROUTER
                       WAN: 192.168.1.50/24
                       GW:  192.168.1.1
                                  │
                      Routing / NAT / Firewall
                                  │
                       LAN: 192.168.10.1/24
                                  │
                         192.168.10.0/24
                                  │
                           DHCP Server
                                  │
                 ┌────────────────┼────────────────┐
                 │                │                │
              Laptop           Telefon            NAS
          192.168.10.20    192.168.10.30    192.168.10.50

Bütün kavramların birbirine bağlandığı temel model de şu:

ISP ev ağını internete bağlar. WAN ve LAN router interface'lerinin upstream ve downstream rollerini ifade eder. Subnet Layer 3 ağ sınırını belirler. DHCP hostlara IP konfigürasyonu sağlar. Host kendi subnet'i dışına çıkarken gateway'i kullanır. Router farklı subnetler arasında routing yapar. NAT gerektiğinde paket adreslerini dönüştürür. Firewall hangi routed trafiğin geçebileceğini kontrol eder. Switch ve bridge aynı Layer 2 ağ içindeki bağlantıları sağlar. VLAN ise aynı fiziksel altyapıyı birden fazla mantıksal Layer 2 ağa bölebilir.

Bu hiyerarşi bence önceki halden daha okunaklı: tek tek 30 ayrı kavram değil, “internet tarafı → IP ağı → routing → yerel Layer 2 → router modları → segmentasyon → ağ servisleri” şeklinde bir zihinsel model oluşturuyor.

DEV Community: Hasan Ozer

Bir Ev Ağı Aslında Nasıl Çalışıyor? LAN/WAN’dan WISP, VLAN ve VPN’e

Ev Ağı Nasıl Çalışır?

1. Ev ağı, ISP ve internet tarafı

LAN ve WAN

Upstream ve downstream

ISP'nin rolü

Public IP, private IP ve CGNAT

2. Yerel IP ağı nasıl tanımlanır?

Subnet

Gateway

DHCP Server ve DHCP Client

3. Farklı ağlar arasında trafik nasıl ilerler?

Router ve routing

NAT ve double NAT

Firewall ve port forwarding

4. Aynı yerel ağ içindeki iletişim

Switch, MAC ve ARP

Bridge

5. Router'ların farklı çalışma modları

Wireless Router ve Access Point

WISP, Extender ve Client

6. Tek fiziksel altyapıyı birden fazla mantıksal ağa bölmek

VLAN ve subnet ilişkisi

802.1Q ve trunk

Inter-VLAN routing

7. Ağ üzerindeki servisler ve trafik türleri

DNS

Unicast, broadcast ve multicast

IGMP ve IGMP Snooping

8. Routing üzerine kurulan ek özellikler

VPN

QoS

Bütün yapıyı tek topolojide toplarsak