DEV Community: JohnnySenior

C# da safe va unsafe code haqida

JohnnySenior — Thu, 10 Aug 2023 07:49:16 +0000

Assalomu alekum do'stlar bugun sizlarga C# dasturlash tilida safe va unsafe codelarning farqini tushintirishga harakat qilaman.

Safe codga tarif:
.Net dasturlarini ishga tushiradigan virtual mashina bor uning nomi CLR => Common Language Runtime deyiladi. Mana shu mashina orqali compile qilinadigan va execute qilinadigan jamiyki codelarni safe code deyiladi.

Safe code ning bazi sifatlarini ko'rib chiqamiz.

Safe code CLR tomonidan qo'yilgan cheklovlarga va
- Xotirani boshqarishdagi qoidalrga
- tiplarning xafsizligi qoidalariga
- exceptionlarni handl qilish qoidalariga
- xafsizlik qoidalariga

amal qilishga majbur.

Safe code .Net tomonidan qo'llab quvvatlanadigan barcha web dasturlar, mobil dasturlar, serverlarda ishga tusha oladi.
Safe codelarni debug qilish va maintain qilish juda oson bo'ladi.
Safe code shuningdek xatolardan qochishda ham qulay ular:
- xotira isrofi
- overflow
- nul pointer

larda uchraydigan xatoliklar.

Safe code muqobil va dasturchilar tomonidan tavsiya etiladigan code yozish usulidir.

Unsafe code ga tarif:
Unsafe code bu CLR tomonian boshqarib bo'lmaydigan lekin dasturchilar tomonidan boshqarsa bo'ladigan code hisoblanadi.

Unsafe code ning bazi sifatlarini ko'rib chiqamiz.

Unsafe code pointer dan foydalanib xotira bilan to'g'tidan to'g'ri ishlash imkoniyatini beradi. Shu o'rinda pointer =>
- o'zgaruvchining address ini saqlaydigan o'zgaruvchidir.
Unsafe code ham xotira bloklarini ajrata oladi va pointerga kerak bo'ladigan native funksiyalrni chaqirib ishlata oladi.
Unsafe code bazi holatlarda safe code ga nisbatan tez va samarali bo'la oladi, jumladan low-level ma'lumotlar structurasida.
Shuni ham unitmaslik kerakki unsafe code bazi risklarga olib kelishi mumkin.
- xafsizlik
- muqobillik
- xotira buzilishi
- crushlar
- ma'lumotlar fosh bo'lishi
Unsafe code faqatgina ishonchli environment larda ishga tushirilishi kerak.
Unsafe code C# da unsafe modifier bilan yozilishi kerak.
Unsafe code ehtiyotkorlik bilan va juda zarur bo'lgan holdagina ishlatilishi kerak.

C++ da switch case operatori haqida.

JohnnySenior — Wed, 25 Jan 2023 12:11:55 +0000

Shart operatorining yana bir turi haqida

Vanihoyat bugun shart operatorining eng ohirgisi haqida gaplashib o'tamiz va shu bilan shart operatorini yakunlaymiz. Bu operatorimiz if va else if operatorlariga o'xshab ketadi. Lekin imkoniyati cheklangan hisoblanadi. Istalgan joyda ishlatolmaymiz. Bu operatorimizni ham dastur bilan tahlil qilib o'tamiz.

#include <iostream>

using namespace std;

int main() {

  int n;
  cin >> n;
  switch(n){
    case 1: cout << "Dushanba";
    break;
    case 2: cout << "Seshanba";
    break;
    case 3: cout << "Chorshanba";
    break;
    case 4: cout << "Payshanba";
    break;
    case 5: cout << "Juma";
    break;
    case 6: cout << "Shanba";
    break;
    case 7: cout << "Yakshanba";
    break;
    default: cout << "Haftada 7 kun bor holos";

  }

  return 0;
}

Ko'rib turganingizdek bitta butun son o'qidik va nechi raqam kiritsak o'sha raqamdagi hafta kunini ekranga chiqaradi. eng oson tomoni bu operatorda tartib bilan yozish shart emas. Chalkash qilib yozgan taqdiringizda ham o'sha raqam ni topib borib keyin o'sha yerdan jarayon boshlanadi. default esa oldingi maqoladagi else vazifasini bajarib beradi.

Endi biz 1 dan 7 gacha bo'lgan raqamlardan boshqa raqam kiritib default ni vazifasini ham ko'rib olamiz

Huddi mana shu narsani default deb ataymiz. Switch case unchalik ham qiyin emasligi uchun maqolamizni yakunlaymiz. O'quvchi odam uchun foydasi tegdi degan umiddamiz.
Tursunboev Jamshidbek

@dawroun

C++ da shart operatorini ichma ich ishlatish haqida

JohnnySenior — Wed, 25 Jan 2023 09:16:14 +0000

Shart operatorini ichma ich ishlatishni o'rganamiz.

Bu maqolamiz unchalik ham ko'p cho'zilmaydi chunki oldingi maqolalarda ko'p turlarini ko'rib o'ttik. Va bugun ichma ich shart operatori haqida ko'rib o'tamiz. Bu maqolada ham avval dastur yozib olamiz va o'sha dastur bo'yicha tahlil qilib chiqamiz.
Shart shundayki biz son kiritamiz uning musbat juft son, musbat toq sonligini va manfiy juft son manfiy toq sonligini tekshirish uchun dastur yozib chiqishimiz kerak.

#include <iostream>

using namespace std;

int main () {

int n;
cin >> n;

if(n>0){
  if(n%2==0){
    cout << "Bu musbat juft son";
  }
  else{
    cout << "Bu musbat toq son";
  }
}
  else if(n==0){
    cout << "Bu son 0 ga teng";
  }
  if(n<0) {
    if(n%2==0){
      cout << "Bu manfiy juft son";
    }
    else {
      cout << "Bu manfiy toq son";
    }
  }


return 0;
}

Mana yozilgan dasturga qarasak if(n>0) shartini bajarilsa {} qavs ichiga amal emas yana bitta if(n%2==0) sharti yoziladi. Yani avval son musbatligini tekshiradi keyin esa uni juft ekanligini tekshiradi. Agar ikki shart ham bajarilsa bu Musbat juft son deb ekranga chiqadi. 2 chi shart bajarilmasa mubat toq son chiqadi.
Manfiy son uchun ham huddi shu tartibta yozib chiqiladi yani avval manfiyligini tekshiramiz keyin uni toq va juftligini. Ohirgi jarayon esa son 0 ga teng bo'lgandagi holat. nima uchunki 0 musbat son ham emas manfiy son ham emas. 0 kiritilganda bu son 0 ga teng deb yozuv chiqadi. Buni yaxshi o'rganishimiz uchun ko'proq misollar bajarishimiz kerak va shunda yaxshi ko'nikma hosil bo'ladi. Shu bilan ichma ich shart operatorini ham yakunlaymiz. Tursunboev Jamshidbek

@dawroun

C++ da if, else if haqida gaplashamiz.

JohnnySenior — Wed, 25 Jan 2023 08:47:52 +0000

if va else if operatorlari haqida gaplashib o'tamiz.

if shart operatri haqida o'tgan maqolada gaplashib o'tganmiz bugun esa yanayam boshqacharoq turini ko'rib o'tamiz. Judayam tushinarli bo'lishligi uchun avval bitta misol yozib olamiz va o'sha misol orqali jarayonni tahlil qilamiz.
Shart
Tasavvur qiling bir abuturient o'qishga topshirdi va o'qishga o'tish ballari quyidagi tartibda.
1) 80 balldan yuqori va 100 ballgacha toplasa superkontrakt deb ekranga yozuv chiqsin.
2) 100 baldan 120 balgacha kontrakt deb chiqsin
3) 120 dan baland to'plagan bo'lsa grant deb yozuv chiqsin.

Biz Abuturentni to'plagan balini kiritsak uning balli qaysi katigoryaga kirishini aniqlab beradigan dastur tuzamiz.

#include <iostream>

using namespace std;

int main () {

int n;
cin >> n;

if(n>=80){
cout << "Superkontrakt";
}
if(n>=100) {
    cout << "Kontrakt";
  }
if(n>=120){
  cout << "Grand";
}

return 0;
}

Mana e'tibor bering 85 balni kiritgan edik Superkontrakt deb yozuv chiqdi. Endi huddi shu dasturimizga 105 balni kiritib ko'ramiz. Bizni hayolimizda kontrakt degan yozuv chiqishi kerak. Qani tekshirib ko'ramiz.

Mana natijani ko'ring ham superkontrakt ham kontrakt degan yozuv ekranga chiqib ketti. Huddi mana shu yerda nima bo'lganini tushintirib o'taman. If operatorining har biri mustaqil operator hisoblanadi. Ya'ni 1 chi if da shart bajarilgan taqdirda ham qolgan if larni tekshirib chiqadi. Va har birining sharti bajarilsa har birining natijasi ekranga chiqariladi. Shuning uchun endi ularning oldidan else operatorini qo'shadigan bo'lsa shart bajarilgan zaxoti qolgan else if larni inkor qiladi. Keling endi 1 chi if dan keyingi if lar oldidan else operatorini qo'shamiz va natijaga etibor beramiz.

Mana natija ekranda lekin baribir natija xato. Biz hoxlagan narsaga erishdik lekin qisman erishdik. Ya'ni birinchi shart bajarilishi bilan qolganlarini inkor qildi. Lekin nega kontrakt emas superkontrakt deb yozuv chiqdi. Jarayonni tushintiraman, 106 ni 1 chi shart bilan solishtirdi 80 dan kattaligi qanoatlantirgandan keyin qolgan shartlarni inkor qildi. Endi buni qanday tuzatishimiz kerak desa qavs ichiga yana shart qo'shish kerak yoki shartni yozish tartibini avval yaxshilab o'ylab keyin yozish kerak. Endi hozir yozgan daturimizni teskarisiga yozib chiqamiz yani 120 baldan boshlab yozamiz va natijani ko'ramiz.

Mana endi natijamiz to'g'ri ishladi. Mana endi bilib oldingizki ya'ni shart operatorini ishlatish uchun avval misolni yaxshilab o'qib tushinib olish darkor va else if operatori kerak bo'lsa undan agar kerak bo'lmasa faqatgina if ning o'zidan foydalanib ishlashingiz mumkin. Va yana dastur yozish tartibiga ham e'tibor berishni unutmang. Va foydali bo'ldi deb umid qilgan holda maqolamizni yakunlaymiz. Tursunboev Jamshidbek

@dawroun

C++ da if(shart) operatori haqida

JohnnySenior — Wed, 25 Jan 2023 08:10:28 +0000

C++ da shart operatori haqida boshlang'ich tushinchani olib keyin uning turlari haqida gaplashamiz.

Dastlab If shart operatori haqida gaplashib chiqamiz. Demak if so'zi inglizchada agar degan ma'noni anglatadi. Yani avval qo'yilgan qandaydir shart bajariladi keyin esa amal bajariladi. Misol uchun bir dastur yozib ko'ramiz.
Shart shunday agar n son 0 dan katta bo'lsa bu musbat son deb ekranga yozuv chiqarilsin.


#include <iostream>

using namespace std;

int main () {

int n;
cin >> n;

if(n>0){
cout << "Bu musbat son!!!";
}

return 0;
}

Ko'rib turganizdek if(shart) if so'zidan keyin qavs ichida shart yoziladi. Undan keyin {} figurali qavs ichida bajarishi kerak bo'lgan amal yoziladi.

Endi salgina murakkabroq holatini ko'ramiz. if va else holatini ko'ramiz. Bu ko'rinishi haqida gapiradigan bo'lsak. operatorning if qismi tepadagi bilan bir xil else qismi esa sal boshqacharoq. Yuqoridagi misolni shartini o'zgartiramiz.
Shart shunday n son 0 dan katta bo'lsa bu musbat son deb chiqarsin aks holda bu manfiy son deb chiqarsin.

#include <iostream>

using namespace std;

int main () {

int n;
cin >> n;

if(n>0){
cout << "Bu musbat son!!!";
}
  else {
    cout << "Bu manfiy son";
  }

return 0;
}

Natijani ko'rdingiz. Jarayonni tushintiraman. Agar siz 0 dan katta son kiritsangiz birinchi sharta tushadi va u Bu musbat son deb ekranga chiqaradi. Endi else esa if da berilgan sharrtga tushmaydigan barchasini ekranga chiqaradi, yani -4 kiritsangiz bu birinchi shartga tushmaydi shuning uchun dastur avtomatik tarzda else dagi amalni bajarib yuboradi. Hozircha shu yerda yakunlaymiz. Chunki qolganlarini ham bir joyga yozsak chalkashib ketishingiz mumkin. Tursunboev Jamshidbek.

@dawroun

C++ da munosabat operatorlar va mantiqiy operatorlar

JohnnySenior — Sun, 22 Jan 2023 03:33:08 +0000

Bu maqolamiz ham qisqaroq bo'ladi chunki unchalik ham qiyin emas.

Demak boshladik munosabat operatorlari bu ikki tomonning ya'ni chap va o'ng tomonning bir biri bilan munosabati haqida. Bu operatrolar matematika bilan bir xil emas.

Yuqorida barcha munosabat operatrolari ko'rsatilgan.
1) a 2) a<=b bu chap tomon o'ng tomondan kichik yoki tengligini bildiradi.
3) a==b bu chap tomon bilan o'ng tomon tengligini tekshiruvchi amal.
4) a>= bu chap tomon o'ng tomonda katta yoki tengligini bildiradi.
5) a>b bu chap tomon o'ng tomondan kattaligini bildiradi.
6) a!=b bu chap tomon o'ng tomon bilan teng emas degani.

Mantiqiy operatorlar ga o'tadigan bo'lsa. Quyidagi rasmga qarang.

Rasmda ko'rganizdek 1-qatorda && belgi va deb tarjima qilamiz. Misol bilan tushintiradigan bo'lsak x=6 va y=3 qiladigan bo'ladigan bo'lsa x<10 && y>1 qilib yozadigan bo'lsak chap tomon ham o'ng tomon ham bajarilishi shart. Ya'ni true qiymat qaytarishi kerak.

Mana rasmda ikki tomon ham shartga javob bergani uchun 1 qiymay qaytardi yani true qiymat qaytardi. Agar ikki tomondan bitta tomon false bo'lb qolsa ham umumiy false qiymat qaytaradi.

Endi huddi shu misolni yoki amali bilan sinab ko'rsak ham bo'ladi. x<10 || y>4 bu ko'rinishda kamida 2 tomondan bittasi true qiymat qaytarsa bo'lgani.

Bu rasmda esa chap tomon shartga javob berdi o'ng tomon esa javob berolmadi lekin baribir 1 qiymat qaytardi yani true qiymat qaytardi. Agar chap tomon ham o'ng tomon ham shartga javob bermasa falsa qiymat qaytaradi.
Shu bilan bugungi maqolamizni ham yakunlaymiz. Foydali bo'ldi degan umiddaman.
Tursunboev Jamshidbek

@dawroun

C++ da arifmetik amallar va incriment va decriment haqida

JohnnySenior — Sun, 22 Jan 2023 02:11:58 +0000

1. Assalomu alekum hurmatli o'quvchi. Bugun C++ dasturlash tilida arifmetik amallar va increment va dekrement haqida qisqacha gaplashib o'tamiz. Arifmetik amallar haqida gaplashadigan bo'lsak o'zimiz o'rgangan matematika bilan deyarli bir xil faqat ba'zi bir e'tibor beradigan joylari bor. Boshladik: 1) Qo'shish amali matematikadek bir xil + yozsak kompyuter tushinadi. Misol : a+b deb yozsak a qiymatga b qiymatni qo'shishim kerak ekan deb tushinadi. 2) Ayirish amali ham matematika bilan bir xil - yozsak kifoya. Misol : a-b deb yozsak a qiymatdan b qiymatni ayiraman ekan deb tushinadi. 3) Ko'paytirish amali (yuqori darajali amal) hisoblanadi ya'ni yuqorida ko'rib o'tgan qo'shish va ayirish amallari bilan birga kelganda birinchi bo'lib ko'paytirish amali bajariladi. Va * tarzida yoziladi. Misol : a*b deb yozsak a qiymatni b qiymatga ko'paytirish kerakligini tushinadi. 4) Bo'lish amali ham ko'paytirish amali kabi (yuqori darajali amal) hisoblanadi va bu ham birinchi bo'lib bajariladi. Va / tarzida yoziladi. Misol a/b qilib yozsak a qiymatni b qiymatga bo'laman ekan deb tushinadi. 5) Endigi yozadigan amalimiz (modula) qoldiqli bo'lish deb yuritishadi ko'pincha va % shu tarzda yoziladi va buning ham darajasi bo'lish va ko'paytirish amallari bilan tengdir. Misol 10 % 3 tarzida yozadigan bo'lsak natija = 1 negaki bu amal faqat qoldiq qisminigina o'ziga saqlaydi. Endi shu yerda savol tug'ilishi mumkin yuqori darajali amallar birga kelib qolsa qaysi biri birinchi bajariladi? U holda chapdan o'nga qarab ketma ketlikda bajariladi. Misol 10 / 2 % 3 shu tarzdi misol kelsa bo'lish amali ham qoldiqli bo'lish amali ham bir xil darajadagi amallar hisoblanadi. Chapdan o'nga qarab ketma ketlikda bajarib ketaveramiz. Va nihoyat increment va decrement haqida gaplashamiz. Bu amallar inglizcha increse(o'sish, ko'yaish) ++a yoki a++ tarzida yoziladi, decrese(kamayish) --a yoki a--tarzida yoziladi. Endi bu har ikkisini ham 2 tadan xususiyati bor ular : prefiks va postfiks. Keling increment amalini prefiks xususiyatini gaplashamiz.

#include <iostream>

using namespace std;

int main() {

  int a=10;
  int b=++a;
  cout << b << a;

  return 0;
}

Yuqorida yozgan kodimizni javobini yuklaymiz.

ko'rib turganingizdek a=11 va b=11. Pre fiks xususiyatida a avval 1 taga ko'paytirib oldi keyin uni b ga o'zlashtirdi. Keling endi postfiks holatini ko'ramiz.

#include <iostream>

using namespace std;

int main() {

  int a=10;
  int b=a++;
  cout << b  << "\n" << a;

  return 0;
}

Endi natijani yuklaymiz

Mana endi b=10 va a=11 ga. Jarayonni tushintiraman. Bu xususiyatda a ni qiymatini avval b ga o'zlashtirib olib keyin a ni qiymatini 1 ga oshiradi. Boshida a 10 ga teng edi shu qiymatini b ga o'zlashtirdi va undan keyin a o'zining qiymatini 1 ga oshirdi.
Decrement amali ham huddi shu yuqorida ko'rib o'tganimiz bilan bir xil. Yagona farqi 1 taga kamaytirai holos. Shu bilan maqolamizni yakunlaymiz. Jamshidbek Tursunboev
@dawroun

C++ dasturida kiritish operatori haqida

JohnnySenior — Sat, 14 Jan 2023 06:48:30 +0000

Assalomu alekum hurmatli o'quvchi. Demak bugun cin kiritish operatori haqida gaplashamiz. cin => bu (console input) ya'ni konsul oynaga(natija chiqadigan oyna) qiymat kiritishni bildiradi. Shu paytgacha konsul oynaga faqat qiymat chiqarib keldik bugun esa qiymat kiritishni o'rganamiz. cin kiritish operatori >> katta belgisi bilan doim birga keladi. Manabu tarzda cin>> doim birga yozishimiz shart. E'tibor bering misol bilan tushintirishga harakat qilaman.

#include <iostream>

using namespace std;

int main() {

  string ism="Jamshid";

  cout << ism;

  return 0;
}

Mana e'tibor bering o'zgaruvchi avvaldan e'lon qilib bo'lingan string ism="Jamshid" tarzida. Va hech qanday cin>> operatori yo'q. Natija esa to'g'ridan to'g'ri konsul oynaga Jamshidbek shaklida chiqib keladi. Rasmga qarang

Endi cin>> operatoridan foydalanamiz va o'zgaruvchi avvaldan kiritilmaydi va u konsul oynada kiritiladi va biz hoxlagan ismni kiritishimiz mumkin.

#include <iostream>

using namespace std;

int main() {

  string ism;

  cout << "Ismingizni kiriting: ";
  cin >> ism;
  cout << "Sizning ismingiz: " <<ism;

  return 0;
}

Endi natijaga qarang va oldigisi bilan solishtiring.

Mana dasturda bizdan konsul oynada ism kiritishimizni so'radi va biz kiritik natija esa biz kiritgan o'zgaruvchini chiqarib berdi. Bu maqolamiz qisqa lekin judayam muhim e'tibor bilan o'qishingizni va o'zingiz boshqa misollar ishlab ko'rishingizni tavsiya beraniz. E'tiboringiz uchun raxmat siz bilan
Jamshidbek Tursunboev bo'ldi.

@dawroun

C++ da o'zgaruvchilarni saqlashda foydalaaniladigan tiplarning turlari.

JohnnySenior — Sat, 14 Jan 2023 06:24:06 +0000

1. Assalomu alaykum barchaga. Demak hozir biz ma'lumotlarni turlari haqida va ularni saqlovchilarining turlarini ko'rib chiqamiz. Birinchi bo'lib int => bu integer so'zining qisqartmasi va butun sonlarni saqlash uchun foydalaniladi. Xotiradan esa 4 bayt joy egallaydi. Ma'lumot o'rnida 4 bayt joyimizga - 2 mlrd dan + 2 mlrd gacha butun sonlar sig'adi.
2. Endi esa float haqida gaplashamiz. Ma'lumotlarning bu turi kasr sonlarni xotiraga saqlaydi. Bu ham xotiradan 4 bayt joy egallaydi. Hozir int va float ikkisinidan foydalanib bitta misol ko'ramiz tushinarli bo'lishligi uchun.

#include <iostream>

using namespace std;

int main () {

  int son = 4;
  float sonn = 4;

  cout << son/3 << endl;
  cout << sonn/3 << endl;

  return 0;
}

Yuqorida dastur kodini ko'rib turibsiz hozir dastur natijasini havola qilaman int va float ni farqini yaqqol ko'rasiz

Mana ko'rganingizdek int tipida saqlangan kodni qarasak javobda 1 turibti. Ya'ni bundan anglashiladiki int faqat butun qismini oladi. Float esa kasr qismini ham oladi javobini ko'rganingizdek 1.3333 holatida turibti.
Endigi navbatimiz string tipiga bu tip tekstlarni saqlashda foydalaniladi. Yani manabu shaklda:

#include<iostrem>

using namespace std;
int main () {

  string ism="Jamshidbek";
  string test="Salom";

  cout << 2+2 << endl;
  cout<< ism + test;

  return 0;
}

cout <<"Salom" + "Jamshidbek"; => bu tarzda tekstlarni to'g'ridan to'g'ri qo'shib bo'lmaydi. Shuning uchun string tipida alohida o'zgaruvchi sifatida e'lon qilib keyin qo'shsa bo'ladi yuqoridagi misol kabi. Natijasini ham quyida havola qilaman.

Mana bunday tarzda tekstlarni qo'shib beradi.
Endi char tipi haqida gaplashsak ham bo'ladi. Char inglizcha character so'zining qisqartmasi va bu bittagina belgi saqlaydi. Hatto 2 ta belgi ham xotirasiga sig'maydi. ASCII jadvalida belgilar to'plami mavjud bo'lib shuni aytib o'tish kerakki har bir belgi ortida qandaydir son mavjud bo'ladi. Chunki biz foydalanib turgan kompyuterimiz hech qanday belgilini tushinmaydi faqat raqamlarni tushinadi holos. Ya'ni har bir belgi aslida kompyuterga qandaydir raqam orqali ifoda qilib beriladi. int va char birgalikda kelgan misol ko'ramiz tushinarli bo'lishligi uchun.

#include<iostrem>

using namespace std;

int main () {

  int son1 = '!';
  char son2 = 33;

  cout << son1 << endl;
  cout << son2 << endl;


  return 0;
}

Yuqorida ataydan int tipiga belgi e'lon qilingan va char tipiga esa butun son, negaki natijada biz ko'rishimiz mumkin aksi bo'lib chiqadi ya'ni biz belgi ortida rostan ham son bor ekanligini ko'rsatish uchun shunday qilingan. Natijaga qarang

Natijadan ko'rinadiki ! belgisi ortida 33 raqami borligi.
Maqolamizni yakunlashdan avval asli o'zi o'zgaruvchini qanday e'lon qilish haqida aytib o'tsam.
data_type name=value shu tarzda o'zgaruvchi e'lon qilinadi. Bu yerda data_type => ma'limotning turi, name => biz berayotgan o'zgaruvchining ismi va value => o'zgaruvchi.
Yana bir narsa e'tibordan chetda qolmasligi kerak o'zgaruvchining ismi(name) ning e'lon qilish tartibi bor. Ular raqam bilan boshlab bo'lmaydi, doim kichik harf bilan boshlanishi kerak. 2 ta so'zdan iborat bo'lsa orasini ochib yozib bo'lmaydi.
int mening yoshim=28; => Wrong!!!
int mening_yoshim=28; => Right!!!

int 1son=25; => Wrong
int son1=25; => Right
int _son=25; => Right

Shu bilan maqolamizni yakunlaymiz sizga foydali bo'ldi degan umiddaman. E'tiboringiz uchun tashakkur!!!

Tursunboev Jamshidbek (Johnny)

@dawroun

C++ ga ilk qadam va asosiy tushunchalar.

JohnnySenior — Fri, 13 Jan 2023 02:42:33 +0000

Dasturlash sohosaini ayniqsa C++ dasturlash tilini o'rganishni boshlayatganlar uchun foydali tushinchalar bilan tanishib chiqamiz. C++ dasturlash tilini bir qancha dasturlarda yozish mumkin. Dev C++, Codeblocks, Cline va hokazolar. dasturlar har xil bo'lgani bilan barchasi bir xil vazifani bajaradi ya'ni kod yozish. Ularni aloqa kompaniyalariga qiyoslash mumkin (Beeline, Ucell, Ums). Ular ham turli xil bo'lgani bilan bir xil vazifa bajaradi, ya'ni aloqa bilan taminlaydi. Beeline da mb ko'p bo'lsa ucell da daqiqa ko'p. Bu dasturlarda ham huddi shunday. Turli xil dasturlar har xil qulayliklari bilan o'zlariga foydalanuvchini jalb qilishni xoxlaydi. Aytaylik qaysidir birida interfeys chiroyli bo'lishi mumkin. yana qaysidadur tushinisga oson qilib yaratilgan bo'lishi mumkin, yoki erinchoq dasturchilar uchun esa 2 ta harf yozishiz bilan shu ikki harf bilan boshlanadigan so'zlar qator bo'lib chiqib keladigan tarzda yaratilganlari ham bor. Hamma o'z hoxishidan kelib chiqib istagan dasturini ishlatishi mumkin albatta. Endi asosiy tushinchalarga o'tsak. qaysi dastur bo'lishidan qatiy nazar dasturni ishga tushirgan vaqtimizda umumiy shunday oyna hosil bo'ladi.

#include <iostream>


int main() {
  std::cout << "Hello World!\n";

}

Huddi mana shu ko'rinib turgan ekranni hozir har bir qatorini taxlil qilib chiqamiz. Eng yuqoridan boshlaymiz. #include <iostream>=> buni biz kutubxonani chaqirish deb nomlaymiz negaligini hozir tushintiraman. Faraz qiling siz judayam katta kutubxonaga kirdingiz va sizga kerakli kitobni qidiryapsiz. Uni oson topib olishingiz uchun kutubxonada bo'limlarga bo'lingan bo'ladi. Agar bo'limlarga bo'linmagan bo'lsa siz u kitobni topib olishingiz amrimahol. Shuning uchun bo'limlarga ajratilgan. Misol uchun 1) Tarixiy kitoblar 2) Badiy kitoblar va hokazo... Endi dasturda ham huddi shunday biz yozgan buyuruqni kompyuter tushinishi uchun men yozayotgan kodlar manabu kutubxonada joylashgan deb kompyuterga aytib qo'yishimiz kerak bo'ladi. Demak kutubxona haqida umumiy tushinchani oldik endi biz chaqirgan kutubxona nima vazifani bajarib berayotgani haqida gaplashamiz. Pastdagi std : : cout << "Hello World!\n"; mana shu qator boshidagi cout buyurig'ini kompyuter tushinishi uchun yuqoridagi kutubxonamiz hizmat qilib beradi. Agar yuqoridagi kutubxonamizni ishlatmasak dastur ishga tushmaydi chunki cout buyurig'ini kompyuterimiz tanimaydi.
Endi hozir yana bir dasturni havola qilaman keyin uni tahlil qilib chiqamiz. Aytaylik 5 kishi ismini ekranga chiqarishimiz kerak. Manabu tarzda :

#include <iostream>


int main() {
  std::cout << "Johnny\n";
  std::cout << "Jason\n";
  std::cout << "Mark\n";
  std::cout << "Wone\n";
  std::cout << "Leader\n";


}

Ko'rib turganingizdek 5 kishini ismini ekranga chiqarish dasturi turibti. Shu yerda har bir qator boshid std:: buyurig'i turibti. Bu buyuruq barcha input va output buyuruqlari oldidan yozilishi shart aks holda dastur ishlamaydi. Endi o'ylab ko'raylik har bir input, output buyruqlari oldidan bu buyuruqni yozaversak kodlarimiz ko'payib bizga noqulaylik tug'dirishi aniq. Endi buni yechimini qanday qilamiz. Eng yuqoridagi #include<iostrem> yozilgan qatotning pastiga using namespace std; buyurug'ini yozib qoysak bo'lgani. Mana bunday qilib:

#include <iostream>

using namespace std;

int main() {
  cout << "Johnny\n";
  cout << "Jason\n";
  cout << "Mark\n";
  cout << "Wone\n";
  cout << "Leader\n";


}

Mana shundan keyin hech qayerda std::ni yozishimiz shart emas. chunki yuqorida umumiy e'lon qilib qoydikki qayerda input va output buyruqlari kelsa shu yuqoridagi barchasiga ta'sir qiladi.
Endi keyingi qatorga yuzlanamiz. int main()bu asosiy funksiya bo'lib dasturning tana qismi shu funksiya ichiga yoziladi. Ingliz tilida main so'zi asos degan ma'noni anglatadi shundan kelib chiqib asosiy funksiya deyiladi. Har bir dasturda kamida 1 ta shunday funksiya bo'lishi shart. Va yana bir ma'lumot biz bu funksiya nomini o'zgartira olmaymiz. Ya'ni int main1 () yoki boshqacha shaklga o'zgartirib yozishimiz mumkin emas. Asl holati : int main () shu tarzda yozilishi kerak. Va undan keyin e'tibor bergan bo'lsangiz { mana bunday figurali qavs ochilgan va eng ohirida } qilib yopilgan. Bu dasturning boshlanishi va tugashini bildiradi. Sodda qilib atrganda dastur mana shu figurali qavslar ichiga yoziladi.
Keyingi tanishadiganimiz bu cout bu so'zimizning kengaytmasi (console output) so'zlaridan olingan bo'lib konsulga chiqarish ma'nosini anglatadi. Konsul oyna bu dasturimizning natija ko'rinadigan oynadir.
cout buyurug'i doim mana bunday 2 ta kichik belgisi bilan birga keladi << doimiy birga yozishimiz shart. Undan keyinda turgan "..." bu qo'shtirnoqlar esa text ni konsul oynaga chiqarish vazifasini bajaradi. Bizning dasturimizda "Hello Worlda!\n" shaklida yozilgan. \n bu esa bir qator pastga tushirishni bildiradi hozir misol bilan ko'rsataman.

Mana ko'rganingizdek ismlar barchasi bir qatorda yopishib chiqib keldi endi \nbuyurug'idan foydalangan holda natijani ko'ramiz.

Mana natijada barchasi chiroyli bo'lib alohida alohida qatorlarga joylashishdi.
Va nihoyat ohirgi bilishimiz kerak bo'lgan narsa qoldi bu ; nuqtali vergul. Bu C++ da judayam muhim. Har bir jarayon yakunlanishi bildirish uchun nuqtali vergul qo'yilishi kerak. Usiz ham dasturimiz ishlamaydi. Menimcha hozirga shu yetarli keyingi maqolalarda yanayam foydali ma'lumotlar bilan bo'lishaman In Sha Alloh. E'tiboringiz uchun tashakkur!!!

@dawrounn