<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">
  <channel>
    <title>DEV Community: Juan Angela Alma</title>
    <description>The latest articles on DEV Community by Juan Angela Alma (@juanangelaalma).</description>
    <link>https://dev.to/juanangelaalma</link>
    <image>
      <url>https://media2.dev.to/dynamic/image/width=90,height=90,fit=cover,gravity=auto,format=auto/https:%2F%2Fdev-to-uploads.s3.amazonaws.com%2Fuploads%2Fuser%2Fprofile_image%2F1419629%2F46c0a0ae-34f2-4b3a-a2c1-7b1071356357.jpeg</url>
      <title>DEV Community: Juan Angela Alma</title>
      <link>https://dev.to/juanangelaalma</link>
    </image>
    <atom:link rel="self" type="application/rss+xml" href="https://dev.to/feed/juanangelaalma"/>
    <language>en</language>
    <item>
      <title>Upload File di Node JS</title>
      <dc:creator>Juan Angela Alma</dc:creator>
      <pubDate>Thu, 11 Apr 2024 18:04:08 +0000</pubDate>
      <link>https://dev.to/juanangelaalma/upload-file-di-node-js-4j3c</link>
      <guid>https://dev.to/juanangelaalma/upload-file-di-node-js-4j3c</guid>
      <description>&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Apa itu Node JS?&lt;/strong&gt;&lt;br&gt;
Node JS merupakan run time environment pada javascript yang didesain untuk membuat aplikasi website menggunakan bahasa pemrograman javascript. Pada jaman dahulu javascript dikenal sebagai bahasa pemrograman yang berjalan di sisi client, namun sekarang javascript dapat berjalan di sisi server&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Apa saja yang akan kita butuhkan?&lt;/p&gt;

&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;Node JS&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Package Manager (npm, yarn, etc)&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Text editor&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Formidable&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;

&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Step 1&lt;/strong&gt;&lt;br&gt;
Install package formidable&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight shell"&gt;&lt;code&gt;npm &lt;span class="nb"&gt;install &lt;/span&gt;formidable
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Step 2&lt;/strong&gt;&lt;br&gt;
Buat form.html di dalam folder project node js. Form ini akan digunakan untuk field upload file&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight html"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="nt"&gt;&amp;lt;form&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;action=&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"upload"&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;method=&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"post"&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;enctype=&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"multipart/form-data"&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="nt"&gt;&amp;lt;input&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;type=&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"file"&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;name=&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"file"&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="nt"&gt;&amp;lt;input&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;type=&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"submit"&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
&lt;span class="nt"&gt;&amp;lt;/form&amp;gt;&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Step 3&lt;/strong&gt;&lt;br&gt;
Buat server.js yang akan menjadi server untuk upload file&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight javascript"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;http&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;require&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;formidable&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;require&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;formidable&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;fs&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;require&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;fs&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;server&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;createServer&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;((&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;req&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;res&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;req&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;url&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;==&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;/upload&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;form&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;new&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;formidable&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nc"&gt;IncomingForm&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nx"&gt;form&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;parse&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;req&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;fields&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;files&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
      &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;oldPath&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;files&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;file&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;path&lt;/span&gt;
      &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;newPath&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;./files/&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;+&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;files&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;file&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;name&lt;/span&gt;
      &lt;span class="nx"&gt;fs&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;rename&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;oldPath&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;newPath&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;throw&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;
        &lt;span class="nx"&gt;res&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;write&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;File uploaded&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
        &lt;span class="nx"&gt;res&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;end&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;
      &lt;span class="p"&gt;})&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;})&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;else&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nx"&gt;fs&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;readFile&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;./form.html&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;utf8&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;data&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
      &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;throw&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;err&lt;/span&gt;
      &lt;span class="nx"&gt;res&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;writeHead&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="mi"&gt;200&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;Content-Type&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;text/html&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;})&lt;/span&gt;
      &lt;span class="nx"&gt;res&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;write&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;data&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
      &lt;span class="nx"&gt;res&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;end&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;})&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;})&lt;/span&gt;

&lt;span class="nx"&gt;server&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;listen&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="mi"&gt;8080&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="nx"&gt;console&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;log&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;server running at 8080&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;})&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;yang terakhir jangan lupa untuk membuat folder file yang digunakan untuk menyimpan file yang telah diupload&lt;/p&gt;

</description>
      <category>node</category>
      <category>webdev</category>
      <category>file</category>
      <category>upload</category>
    </item>
    <item>
      <title>Menggunakan Absolute Import pada React JS</title>
      <dc:creator>Juan Angela Alma</dc:creator>
      <pubDate>Thu, 11 Apr 2024 18:01:10 +0000</pubDate>
      <link>https://dev.to/juanangelaalma/menggunakan-absolute-import-pada-react-js-30eb</link>
      <guid>https://dev.to/juanangelaalma/menggunakan-absolute-import-pada-react-js-30eb</guid>
      <description>&lt;p&gt;Langkah-langkah untuk mengkofigurasikan absolute import dengan Create React App tanpa menggunakan package lain&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Apa keuntungan menggunakan Absolute import?&lt;br&gt;
Anda dapat memindahkan kode yang ada ke komponen lain dengan import tanpa perubahan apa pun.&lt;br&gt;
Anda dapat mudah mengidentifikasi dimana komponen anda berada&lt;br&gt;
Clean code&lt;br&gt;
Konfigurasi Absolute Import&lt;br&gt;
Yang pertama anda lakukan adalah membuat file jsconfig.json pada root folder project anda. Kemudian tulis code dibawah ini pada file jsconfig.json&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight javascript"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;compilerOptions&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;baseUrl&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;src&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;},&lt;/span&gt;
  &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;include&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;src&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;Kemudian, rubah relative import anda menjadi absolute&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;

&lt;p&gt;&lt;a href="https://media.dev.to/cdn-cgi/image/width=800%2Cheight=%2Cfit=scale-down%2Cgravity=auto%2Cformat=auto/https%3A%2F%2Fdev-to-uploads.s3.amazonaws.com%2Fuploads%2Farticles%2Fnbh6ihtzt1y5tvh5sf4n.png" class="article-body-image-wrapper"&gt;&lt;img src="https://media.dev.to/cdn-cgi/image/width=800%2Cheight=%2Cfit=scale-down%2Cgravity=auto%2Cformat=auto/https%3A%2F%2Fdev-to-uploads.s3.amazonaws.com%2Fuploads%2Farticles%2Fnbh6ihtzt1y5tvh5sf4n.png" alt="Image description" width="800" height="461"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Kode diatas akan berubah seperti di bawah ini&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;a href="https://media.dev.to/cdn-cgi/image/width=800%2Cheight=%2Cfit=scale-down%2Cgravity=auto%2Cformat=auto/https%3A%2F%2Fdev-to-uploads.s3.amazonaws.com%2Fuploads%2Farticles%2F6umnenq741mk4xtpr419.png" class="article-body-image-wrapper"&gt;&lt;img src="https://media.dev.to/cdn-cgi/image/width=800%2Cheight=%2Cfit=scale-down%2Cgravity=auto%2Cformat=auto/https%3A%2F%2Fdev-to-uploads.s3.amazonaws.com%2Fuploads%2Farticles%2F6umnenq741mk4xtpr419.png" alt="Image description" width="800" height="527"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Restart project anda setelah melakukan konfigurasi agar mendapatkan hasil dari perubahan&lt;/p&gt;

</description>
      <category>react</category>
      <category>javascript</category>
      <category>absolute</category>
      <category>import</category>
    </item>
    <item>
      <title>Mengenal SOLID: Memahami Setiap Prinsip dan Menerapkannya Secara Efektif</title>
      <dc:creator>Juan Angela Alma</dc:creator>
      <pubDate>Thu, 11 Apr 2024 17:58:39 +0000</pubDate>
      <link>https://dev.to/juanangelaalma/solid-principle-3kpl</link>
      <guid>https://dev.to/juanangelaalma/solid-principle-3kpl</guid>
      <description>&lt;p&gt;Solid principle adalah suatu prinsip penulisan code pada pengambangan sofware dengan tujuan untuk membuat code lebih mudah dimengerti, mudah dibaca oleh developer lain secara kolaboratif.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;SOLID singkatan dari:&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;strong&gt;S&lt;/strong&gt; → Single-responsibility Principle&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;strong&gt;O&lt;/strong&gt; → Open-close principle&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;strong&gt;L&lt;/strong&gt; → Liskov Substitution Principle&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;strong&gt;I&lt;/strong&gt; → Interface Segregation Principle&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;&lt;strong&gt;D&lt;/strong&gt; → Dependency Inversion Principle&lt;/p&gt;

&lt;h3&gt;
  
  
  Single-responsibility Principle
&lt;/h3&gt;

&lt;p&gt;Menurut Uncle Bob sebuah class atau module harus mempunyai satu tugas saja.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Sebagai contoh kita akan membuat class:&lt;/p&gt;

&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;Calculator → yang bertugas melakukan operasi mamematika.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Output → yang betugas menangani tampilan hasil.
&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight php"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="cp"&gt;&amp;lt;?php&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;class&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;Calculator&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;add&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$num1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$num2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$num1&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;+&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$num2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;class&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;Output&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;display&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$result&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;echo&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"Hasil: &lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$result&lt;/span&gt;&lt;span class="se"&gt;\n&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="nv"&gt;$calculator&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;new&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;Calculator&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt;
&lt;span class="nv"&gt;$output&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;new&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;Output&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt;

&lt;span class="nv"&gt;$result&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$calculator&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;add&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="mi"&gt;1&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;span class="nv"&gt;$output&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;display&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$result&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Dalam hal ini Calculator hanya mempunyai tugas untuk melakukan operasi matematika, dia tidak menangani tampilan hasil, maka dari itu ada class Output yang bertugas menampilkan hasil dari penjumlahan sebelumnya. Jadi masing-masing memiliki satu tugas yang jelas.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Dalam contoh yang lebih rumit:&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight php"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="cp"&gt;&amp;lt;?php&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;class&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;ProductManager&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;saveProduct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;Product&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$product&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;echo&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"Menyimpan data product ke database: "&lt;/span&gt; &lt;span class="mf"&gt;.&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$product&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;getName&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;class&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;Product&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;private&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$name&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;__construct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$name&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nv"&gt;$this&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;name&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$name&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;getName&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$this&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;name&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;class&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;EmailService&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;sendConfirmationEmail&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$email&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$productName&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;echo&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"Mengirim email konfirmasi untuk produk &lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$productName&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt; ke &lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$email&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="se"&gt;\n&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;class&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;SalesManager&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;private&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$productManager&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;private&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$emailService&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;__construct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; 
  &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nv"&gt;$this&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;productManager&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;new&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;ProductManager&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nv"&gt;$this&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;emailService&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;new&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;EmailService&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;sellProduct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;Product&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$product&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$customerEmail&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nv"&gt;$this&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;productManager&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;saveProduct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$product&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nv"&gt;$this&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;emailService&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;sendConfirmationEmail&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$customerEmail&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$product&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;getName&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;());&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="nv"&gt;$product&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;new&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;Product&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;"Laptop"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;span class="nv"&gt;$salesManager&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;new&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;SalesManager&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt;
&lt;span class="nv"&gt;$salesManager&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;sellProduct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$product&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"example@gmail.com"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Pada code di atas:&lt;/p&gt;

&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;ProductManager → bertugas untuk menyimpan data product ke database&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;EmailService → bertugas untuk mengirimkan email konfirmasi ke customer email&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;SalesManager → bertugas untuk mengelola penjualan yang melibatkan class ProductManager dan EmailService, namun tidak serta merta mengetahui detail implementasi dari proses menyimpan data dan mengirim email.&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;

&lt;p&gt;Dengan menerapkan Single-responsibility Principle, setiap kelas memiliki satu tanggung jawab utama dan tidak melakukan lebih dari yang diperlukan.&lt;/p&gt;

&lt;h3&gt;
  
  
  Open-close Principle
&lt;/h3&gt;

&lt;p&gt;Suatu class harus dapat diturunkan atau diekstensi namun tidak boleh dimodifikasi. Dengan kata lain, code yang sudah ada seharusnya dapat dikembangkan tanpa harus mengubahnya.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight php"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="cp"&gt;&amp;lt;?php&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;class&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;EmailMessage&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$email&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$subject&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$body&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;__construct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$email&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$subject&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$body&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nv"&gt;$this&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;email&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$email&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nv"&gt;$this&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;subject&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$subject&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nv"&gt;$this&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;body&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$body&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;class&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;SmsMessage&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$phone_number&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$body&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;__construct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$phone_number&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$body&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nv"&gt;$this&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;phone_number&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$phone_number&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nv"&gt;$this&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;body&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$body&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;class&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;MessageSender&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;sendMessage&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$message&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;is_a&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$message&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="s1"&gt;'EmailMessage'&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;))&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
      &lt;span class="k"&gt;echo&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"Process to send email with email: &lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$message-&amp;gt;email&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;, subject: &lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$message-&amp;gt;subject&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;, body: &lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$message-&amp;gt;body&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;else&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;if&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nb"&gt;is_a&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$message&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="s1"&gt;'SmsMessage'&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;))&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
      &lt;span class="k"&gt;echo&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"Process to send sms with phone number: &lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$message-&amp;gt;phone_number&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;, body: &lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$message-&amp;gt;body&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="nv"&gt;$messageSender&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;new&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;MessageSender&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt;

&lt;span class="c1"&gt;// Mengirimkan pesan melalui email&lt;/span&gt;
&lt;span class="nv"&gt;$emailMessage&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;new&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;EmailMessage&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;"john@gmail.com"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"This is subject"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"This is body"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;span class="nv"&gt;$messageSender&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;sendMessage&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$emailMessage&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;

&lt;span class="c1"&gt;// Mengirimkan pesan melalui SMS&lt;/span&gt;
&lt;span class="nv"&gt;$smsMessage&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;new&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;SmsMessage&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;"083849203930"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"This is body"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;span class="nv"&gt;$messageSender&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;sendMessage&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$smsMessage&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Dalam code di atas, terdapat pengecekan di method sendMessage pada class MessageSender, ini melanggar aturan open-close principle karena jika ada message baru misal PushNotification, anda harus mengubah implementasi dari method sendMessage dengan menambahkan if/else lagi. &lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Salah satu agar code tersebut lebih baik adalah menghapus logic pada methode sendMessage dan memindahkannya pada setiap class message yang ada.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight php"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="cp"&gt;&amp;lt;?php&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;class&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;EmailMessage&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$email&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$subject&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$body&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;__construct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$email&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$subject&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$body&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nv"&gt;$this&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;email&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$email&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nv"&gt;$this&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;subject&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$subject&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nv"&gt;$this&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;body&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$body&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

    &lt;span class="c1"&gt;// method baru&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;send&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
      &lt;span class="k"&gt;echo&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"Process to send email with email: &lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$this-&amp;gt;email&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;, subject: &lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$this-&amp;gt;subject&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;, body: &lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$this-&amp;gt;body&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;class&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;SmsMessage&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$phone_number&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$body&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;__construct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$phone_number&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$body&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nv"&gt;$this&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;phone_number&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$phone_number&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nv"&gt;$this&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;body&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$body&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

  &lt;span class="c1"&gt;// method baru&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;send&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;echo&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"Process to send sms with phone number: &lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$this-&amp;gt;phone_number&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;, body: &lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$this-&amp;gt;body&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;class&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;MessageSender&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;sendMessage&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$message&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nv"&gt;$message&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;send&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="nv"&gt;$messageSender&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;new&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;MessageSender&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt;

&lt;span class="c1"&gt;// Mengirimkan pesan melalui email&lt;/span&gt;
&lt;span class="nv"&gt;$emailMessage&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;new&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;EmailMessage&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;"john@gmail.com"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"This is subject"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"This is body"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;span class="nv"&gt;$messageSender&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;sendMessage&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$emailMessage&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;

&lt;span class="c1"&gt;// Mengirimkan pesan melalui SMS&lt;/span&gt;
&lt;span class="nv"&gt;$smsMessage&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;new&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;SmsMessage&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;"083849203930"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"This is body"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;span class="nv"&gt;$messageSender&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;sendMessage&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$smsMessage&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Namun, terdapat satu masalah. Bagaimana kita tahu bahwa object $message pada sendMessage mempunyai method send()?&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Solusinya tambahkan interface, ini adalah salah satu dari penerapan SOLID juga.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight php"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="kd"&gt;interface&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;MessageInterface&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;send&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;





&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight php"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="kd"&gt;class&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;EmailMessage&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;implements&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;MessageInterface&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c1"&gt;// ...&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;class&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;SmsMessage&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;implements&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;MessageInterface&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c1"&gt;// ...&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;class&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;MessageSender&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;sendMessage&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;MessageInterface&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$message&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c1"&gt;/// ...&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Sekarang, setelah code dirubah sesuai prinsip open-close, maka jika ada class message baru maka tinggal menambahkan classnya dan implements MessageInterface.&lt;/p&gt;

&lt;h3&gt;
  
  
  Liskov Substitution Principle
&lt;/h3&gt;

&lt;p&gt;Prinsip ini ditemukan oleh Barbara Liskov seorang ilmuan komputer pada tahun 1987. Prinsip Liskov Substitution menyatakan bahwa objek dari class turunan harus dapat menggantikan objek dari class induk tanpa mengganggu perilaku aplikasi.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Misalnya, jika class A memiliki method M(), dan kita memiliki class B yang mewarisi class A, maka ketika B digunakan sebagai pengganti A di dalam aplikasi, metode M() harus berperilaku sesuai yang diharapkan, tanpa menyebabkan error atau mengubah logika aplikasi.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Secara umum, prinsip Liskov Substitution mengadopsi polimorpisme yang benar, dimana objek class yang berbeda dapat digunakan seragam dengan mempertahankan perilaku yang konsisten.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight php"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="cp"&gt;&amp;lt;?php&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;class&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;Employee&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;protected&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$name&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;protected&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$salary&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;__construct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$name&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$salary&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nv"&gt;$this&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;name&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$name&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nv"&gt;$this&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;salary&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$salary&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;calculate_pay&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$this&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;salary&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;class&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;PermanentEmployee&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;extends&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;Employee&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;__construct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$name&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$salary&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;parent&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;::&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;__construct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$name&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$salary&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

  &lt;span class="c1"&gt;// untuk menghitung gaji karyawan tetap&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;calculate_pay&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$this&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;salary&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;class&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;ContractEmployee&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;extends&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;Employee&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;protected&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$hours_worked&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;protected&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$hourly_rate&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;__construct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$name&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$hours_worked&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$hourly_rate&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;parent&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;::&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;__construct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$name&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;0&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nv"&gt;$this&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;hours_worked&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$hours_worked&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nv"&gt;$this&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;hourly_rate&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$hourly_rate&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

  &lt;span class="c1"&gt;// untuk menghitung gaji karyawan kontrak&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;calculate_pay&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$this&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;hourly_rate&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;*&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$this&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;hours_worked&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;total_pay&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$employees&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="nv"&gt;$total&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;0&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;foreach&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$employees&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;as&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$employee&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nv"&gt;$total&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;+=&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$employee&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;calculate_pay&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$total&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="nv"&gt;$permanent_employee&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;new&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;PermanentEmployee&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;"John"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;3000&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;span class="nv"&gt;$contract_employee&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;new&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;ContractEmployee&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;"Jane"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;40&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;20&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;

&lt;span class="nv"&gt;$employees&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$permanent_employee&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$contract_employee&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;];&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;echo&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"Total gaji karyawan: "&lt;/span&gt; &lt;span class="mf"&gt;.&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;total_pay&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$employees&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Dalam contoh di atas, Kita punya dua class yaitu ContractEmployee dan PermanentEmployee, semua class itu turunan dari class Employee. Keduanya memilikki method calculate_pay() yang memiliki perilaku yang berbeda sesuai dengan jenis karyawan masing-masing. Hal ini menunjukkan bahwa class (PermanentEmployee dan ContractEmployee) dapat digunakan sebagai pengganti class induk Employee tanpa mengubah perilaku yang diharapkan sesuai dengan Prinsip Substitusi Liskov.&lt;/p&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  Interface Segregation Principle
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;Pada Interface Segregation Principle menyatakan bahwa klien tidak boleh dipaksa untuk menerapkan method yang sebenarnya tidak mereka gunakan.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Kita akan menggunakan contoh kasus Message tadi, misal kita punya message baru dengan class TelegramMessage. TelegramMessage mempunyai fitur untuk unsend message.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight php"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="kd"&gt;class&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;TelegramMessage&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$username&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$message&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;__construct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$username&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="kt"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$message&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nv"&gt;$this&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;username&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$username&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nv"&gt;$this&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;message&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$message&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;send&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;echo&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"Process to send telegram message to @&lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$this-&amp;gt;username&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;: &lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$this-&amp;gt;message&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;unsend&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;echo&lt;/span&gt; &lt;span class="s2"&gt;"Process to unsend telegram message to @&lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$this-&amp;gt;username&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;: &lt;/span&gt;&lt;span class="nv"&gt;$this-&amp;gt;message&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Pastinya kita akan implements TelegramMessage ke interface MessageInterface.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight php"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="kd"&gt;class&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;TelegramMessage&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;implements&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;MessageInterface&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="c1"&gt;//&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Nah, ini mengharuskan penambahan method pada MessageInterface menjadi:&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight php"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="kd"&gt;interface&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;MessageInterface&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;send&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;unsend&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Setelah penambahan method pada interface MessageInterface, muncul problem yaitu kita harus menambahkan method unsend pada EmailMessage dan SmsMessage. Padahal kedua class itu seharusnya tidak bisa melakukan unsend.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Mari kita coba perbaiki penerapan code nya.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Alih alih menambahkan methode unsend pada MessageInterface, mari kita bikin interface baru yang mempunyai method unsend:&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight php"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="kd"&gt;interface&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;UnsendableMessage&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;unsend&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Dan mengimplementasikannya hanya pada TelegramMessage aja:&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight php"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="kd"&gt;class&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;EmailMessage&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;implements&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;MessageInterface&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c1"&gt;// ...&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;class&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;SmsMessage&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;implements&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;MessageInterface&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c1"&gt;// ...&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;class&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;TelegramMessage&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;implements&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;MessageInterface&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;UnsendableMessage&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="c1"&gt;/// ...&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Dengan perubahan itu maka EmailMessage dan SmsMessage tidak harus mempunyai method unsend.&lt;/p&gt;

&lt;h3&gt;
  
  
  Dependency Inversion
&lt;/h3&gt;

&lt;p&gt;Dependency Inversion menyatakan bahwa sebuah entitas itu bergantung pada abstraction. Artinya class tingkat tinggi tidak boleh bergantung pada class tingkat bawah. Berikut adalah contoh penerapan yang salah:&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight php"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="cp"&gt;&amp;lt;?php&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;class&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;MySQLConnection&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;connect&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="c1"&gt;// handle the database connection&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="s1"&gt;'Database connection'&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;class&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;UserManager&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;private&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$dbConnection&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

    &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;__construct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;MySQLConnection&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$dbConnection&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="nv"&gt;$this&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;-&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="n"&gt;dbConnection&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$dbConnection&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Disini MySQLConnection merupakan class tingkat bawah sedangkan UserManager merupakan class tingkat tinggi. Ini muncul permasalahan, jika kita ingin merubah engine database dari MySQL menjadi PostgreeSQL, maka kita harus mengubah code pada UserManager.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;UserManager seharusnya tidak peduli tentang engine database yang digunakan. Untuk mengatasi problem ini maka kita harus mengubah UserManager agar bergantung pada abstaction.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight php"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="kd"&gt;interface&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;DBConnectionInterface&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;connect&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Mengubah MySQLConnection agar implements interface tersebut.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight php"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="kd"&gt;class&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;MySQLConnection&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;implements&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;DBConnectionInterface&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="c1"&gt;/// ...&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Serta alih-alih menulis MySQLConnection pada construction UserManager, diganti dengan interface DBConnectionInterface karena UserManager tidak peduli database engine apa yang digunakan pada aplikasi tersebut.&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight php"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="kd"&gt;class&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;UserManager&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="k"&gt;private&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$dbConnection&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

    &lt;span class="k"&gt;public&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="n"&gt;__construct&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kt"&gt;DBConnectionInterface&lt;/span&gt; &lt;span class="nv"&gt;$dbConnection&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="c1"&gt;/// ...&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



</description>
      <category>oop</category>
      <category>cleancode</category>
    </item>
  </channel>
</rss>
