DEV Community: Munisa Kuranbekova

C#da overriding va overloading

Munisa Kuranbekova — Thu, 20 Mar 2025 10:28:27 +0000

Assalomu aleykum! Bugungi postda overriding va overloading haqida tushuncha berishga harakat qilaman.
Overriding ham overloading ham metodlarga bir xil nom berish , lekin turli yo'llarda foydalanish imkonini beradi. Shunga qaramay ikkalasi bir-biridan farqli ravishda ishlaydi.
Overloading

Metod nomi bir xil, ammo parametrlari(o'zgaruvchilari) har xil.
Me'ros talab qilmaydi.
Bir metodni bir necha turini yaratib ishlatish uchun foydaliniladi.
Misol:

using System;

class Calculator
{
    // Bitta parametrli metod
    public int Add(int a)
    {
        return a + 10;
    }

    // ikkita parametrli metod (Overload qilingan)
    public int Add(int a, int b)
    {
        return a + b;
    }

    // Turli o'zgaruvchili metod (Overload qilingan)
    public double Add(double a, double b)
    {
        return a + b;
    }
}

class Program
{
    static void Main()
    {
        Calculator calc = new Calculator();
        Console.WriteLine(calc.Add(5));        // Add(int)ni chaqiradi
        Console.WriteLine(calc.Add(5, 10));    // Add(int, int)ni chaqiradi
        Console.WriteLine(calc.Add(5.5, 2.5)); // Add(double, double)ni chaqiradi
    }
}

Overriding

Metod nomi bir xil, parametrlari bir xil, ishlashi har xil.
Me'ros olish, ya'ni biron joydan ko'chirish, olish bilan amalga oshiriladi.
Misol:

using System;

class Animal
{
    public virtual void MakeSound()  // Virtual metod
    {
        Console.WriteLine("Animal makes a sound");
    }
}

class Dog : Animal
{
    public override void MakeSound()  // Overriding qilingan metod
    {
        Console.WriteLine("Dog barks");
    }
}

class Program
{
    static void Main()
    {
        Animal myAnimal = new Animal();
        myAnimal.MakeSound();  // Output: Animal makes a sound

        Dog myDog = new Dog();
        myDog.MakeSound();  // Output: Dog barks

        Animal anotherDog = new Dog();  // E'lon qilib saqlab olmoq
        anotherDog.MakeSound();  // Output: Dog barks
    }
}

Xulosa qilib aytganda overriding ham overloading ham metodlardan turli yo'llarda foydalanishni osonlashtiradi.

Struct haqida ma'lumot

Munisa Kuranbekova — Thu, 20 Mar 2025 03:23:34 +0000

Assalomu aleykum! Bu postda struct haqida tushuncha berishga harakat qilaman.
Struct (structure) bir guruh qiymatlarni o'z ichiga saqlaydigan qiymat turi bo'lib , ularni barchasini birlashtirib turadi. U ma'lum bir darajada class ga o'xshaydi. Ammo ba'zi belgilari bilan farq qiladi.
1) Struct stack xotirasida saqlanadi, class esa heapda.
2) Struct kichik ma'lumotlarni saqlashda qo'l keladi. Masalan, rang , shakl yoki baholar.
3) Classdan me'ros ololmaydi.
4) E'lon qilingandan so'ng o'zgarmaydigan ma'lumotlar kiritiladi.
5) Bir struct boshqa structga nusxa qilinganda uning qiymati ko'chiriladi, o'zgaruvchining o'zi emas.
Struct e'lon qilishning misoli:

public struct Student 
{
private string Name;  // Field
public int Age;    // Field

public string Student(string name, int age)
{
Name = name;
Age = age;
}

public void Display()
{
Console.WriteLine($"Name: {Name}, Age: {Age});
}
}

Student student1 = new Student("Akbar", 19);
student1.Display();

Yuqorida ikkita alohida kod yozilgan . Lekin ular bir-biriga bog'liq. Birinchi kod struct uchun yozilgan keyingisi esa shu strictning Program.cs i da yoziladi.
Yuqorida kodning bir qismida field deb yozilgan. Field(maydon) da ma'lumotlar e'lon qilinadi. Ular oublic yoki private bo'ladi.
Structda fielddan tashqari property ham mavjud. Property -filtr ya'ni fieldga tanlab o'tkazish vafifasini bajaradi. Bu get va set orqali amalga oshiriladi. Get biror ma'lumotni olish set esa uni o'rnatish vazifasini bajaradi.

public string Name  //property
{
get { return name;}
set { name = value;}
}

C# da string metodlari haqida

Munisa Kuranbekova — Sat, 01 Feb 2025 05:23:39 +0000

C# da bir nechta string metodlari mavjud. Men ulaning bir nechtasini tushuntirib berishga harakat qilaman.
_ Compare metodi._ Compare metodi int qaytaradi. Uning asosiy funksiyasi shundan iboratki , u 2 ta string qabul qiladi va ularni bir-biriga solishtiradi. Agar biz kiritgan 2ta stringning birinchisi ikkinchisiga tog'ri kelsa , 0. Agar tog'ri kelmasa 1 yoki -1 qaytaradi.

int result = string.Compare("apple" , "apple");

Console.WriteLine(result);

Replace metodi. Bu metod 2 ta string qabul qiladi. String qaytaradi. Funksiyasi - bir so'zni, belgini yoki sonni biz kiritgan o'zgaruvchi bilan o'rin almashtirish vazifasini bajaradi.

string message = "Welcome to .NET course";

string result = message.Replace(".NET" , "English");

Console.WriteLine(result);

Contains() - bool qaytaradi(true/false) . Bir dona tekshiriladigan string qabul qiladi. Masalan:

string message = "Wlcome to .NET course";

string course = ".NET";

bool hasDotNet = message.Contains(course);

Console.WriteLine(hasDotNet);

bu kod ishga tushirilsa "true" qaytariladi. Agar biz ".NET" ning o'rniga boshqa so'z ya'ni biz kirigan tekstda yo'q so'z bo'lsa "false" qaytaradi.

Substring() - string qaytaradi,lekin int qabul qiladi. Substring kesib olish vazifasini bajaradi. Bizning vazifamiz esa bizga kerakli bo'lgan matnni indeksini aniqlab kiritish.

string message = "Welcome to .NET course";

string part = message.Substring(11);

Console.WriteLine(part);

shu kodni ishga tushirsak uning natijasi ".NET course" bo'ladi. Bo'shliqlarni hisobga olganda .NET so'zigacha 11ta belgi mavjud. Shuning uchun 11 indeksini kiritib ".NET course" matnini chop etdik.

Trim() - string qaytaradi. Uning vazifasi matndan boshidagi va oxiridagi bo'shliqlarni olib tashlash.

string name = "   Ilmhub  ";

Console.WriteLine(name.Trim());

bunkodning natijasi "Ilmhub" bo'ladi. Ya'ni tekstning boshi va oxiridagi bo'shliqlarning olib tashlangan natijasi bo'ladi.

ToUpper() - ushbu metodning vazifasi matnning barcha harflarni katta harfga o'tkazish.

string name = "ilmhub";

Console.WriteLine(name.ToUpper());

shu kodni ishga tushirsak "ILMHUB" qaytariladi.

ToLower() - bu esa ToUpper()ning teskarisi. Buning vazifasi hamma harflarni kichik harflarga o'tkazish.

string name = "ILMHUB";

Console.WriteLine(name);

bu kodning natijasi "ilmhub".

IndexOf() - string qabul qiladi va int qaytaradi. Biz kiritgan stringni indeksini qaytaradi.

string text = "Hello World";

int index = text.IndexOf("World");

Console.WriteLine(index);

shu kodni ishga tushirsak terminal oynasiga 6 soni chop etiladi.

C# da input qilish

Munisa Kuranbekova — Tue, 21 Jan 2025 06:19:07 +0000

C# da input qilish C++ da input qilishga o'xshab ketadi. Masalan C++ da int son = 2; string ism = "ilmhub"; char harf ='c'; va shunga o'xshash boshqa o'zgaruvchilarni e'lon qilsak bo'ladi. C# da esa bu ozgina boshqacharoq. C# da o'zgaruvchilar ko'pincha string ko'rinishida qabul qilinadi. Shuning uchun o'zgaruvchilar e'lon qilinayotganda ularni convert qilib , ya'ni bizga kerakli holatga o'tkazib olishimiz zarur. Kod orqali tushuntiradigan bo'lsak:

using Program
{
static void Main()
{

int son= int.Parse(Console.Readline());
char belgi = char.Parse(Console.Readline());
double kasrSon = double.Parse(Console.ReadLine());
bool tekshirish = bool.Parse(Console.Readline());
}

}

shu kodni ishga tushirib har bir o'zgaruvchiga o'zimiz uchun kerakli qiymatlarni kiritishimiz mumkin. String tioida o'zgaruvchi e'lon qilish uchun esa uni Parse qilish shart emas. Uni shundayligicha yozaversak ham bo'ladi:

string ism = Console.ReadLine();

.NETda IL haqida qisqacha

Munisa Kuranbekova — Mon, 20 Jan 2025 16:14:33 +0000

IL (Intermediate Language) haqida ozgina soddaroq qilib tushuntiradigan bo'lsam , u deyarli hamma kompyuter yoki dasturlar uchun tog'ri keladigan til hisoblanadi. Undan foydalanish esa quyidagicha:

Biror kod istalgan dasturlash tilida yoziladi.
Yozilgan kod CLR orqali just-in-time compileri yordamida ILga o'tkaziladi.
IL ga o'tkazilgan kod qurilmada saqlab qo'yilishi yoki xohlaganda foydalanilishi mumkin.

CLR haqida qisqacha

Munisa Kuranbekova — Mon, 20 Jan 2025 15:57:45 +0000

CLR (Common Language Runtime) .NETda dasturlarni qanday bajarilganini tekshiradi. U C# , F# kabi turli tillarda yozilgan turlarni ishga tushiruvchi virtual mashina. U ishni boshqarish, keraksiz fayllarni tozalash , yozish xavfsizligi, istisno holatlar bilan ishlash kabi imkoniyatlarni beradi. Chuqurroq o'rganadigan bo'lsak , CLR kodni just-in-time compileri orqali kodni _intermediate language_ga o'tkazadi va shundan keyin kod ishga tushadi. Bu albatta har qaysi tilda yozilga kodni kimdur bilan bo'lishish yoki har xil vaziyat va joylarda koddan foydalanishga imkoniyat beradi.

SDK va Runtime haqida qisqacha

Munisa Kuranbekova — Sun, 12 Jan 2025 13:08:56 +0000

SDK o'zi nima?

SDK(Software Development Kit) ingliz tilidan tarjima qilinganda dasturiy ta'minot ishlab chiqish to'plami degan ma'noni anglatadi. U buyruq qatori vositalari va har qanday muharrir (Visual Studio kabi) orqali .NET ilovalarini yozishingiz va ishga tushirishingiz uchun barcha narsani ta'minlab beradi.

Runtime nima?

Runtime ingliz tilidan tarjima qiladigan bo'lsak _ish vaqti _ degan ma'noni bildiradi. Runtime .NET ilovalarini ishga tushurish uchun kerakli bo'lgan hamma narsani o'z ichiga oladi. Runtime SDKning ichida ham bo'ladi.

SDK va Runtimening farqi nimada?

SDK odatda dokumentatsiya va boshqa yordamchi fayllarni o'z ichiga oladi. Runtime esa faqat ikkilqmchi fayllarni saqlydi.

.NET versiyalari haqida

Munisa Kuranbekova — Thu, 09 Jan 2025 12:57:45 +0000

.NET ning eng birinchi versiyasi , ya'ni .NET 1.0 2002 - yil 13 - fevralda yaratilgan. Bu bilan birga Windows ilovalar yaratishni osonlantirish uchun Microsoftning tashabbusi sifatida Visual Studio ham yaratilgan. U yangi dasturlash modelini taqdim etdi va turli tillarni qo'lladi va bu dasturchilar uchun C# , Visual Basic va C++ tillarida yozish imkonini berdi.
.NET Framework 2.0 (2005):
Ushbu versiya 2005 yil noyabrda yaratildi bu esa katta o'zgarishlar kiritdi va bir qator yangi ko'tarilishlar va xususiyatlar qo'shildi. C# va Visual Basicdagi genertiklar dasturchilar uchun ko'proq foydalanish mumkin bo'lgan va yozilayotganda xavfsiz kod yozish imkonini berdi.
.NET Framework 3.0 (2006):
Bu versiya 3.0 deb taqdim etilgan bo'lsada unda yangi ish vaqti (runtime) yo'q edi. Buning o'rniga u yangi kutubxonalar va WPF (Windows Presentation Foundation)ni boy grafik foydalanuvchi interfeysini yaratish uchun , WCF (Windows Communication Foundation) ni tarqalgan va xizmat ko'rsatishga yo'naltirilgan ilovalar , hamda WF (Windows Workflow Foundation) ni ish jarayonini dizaynlash va bajartish mo'ljallangan.
.NET Framework 3.5 (2007):
Ushbu versiya bilan birga VIsual Studio 2008 ham yaratilgan , bu versiyada yangi til xususiyatlari va ma'lumotlarga kirish uchun obyekt dasturini taqdim etdi.
Undan tashqari , LINQ (Language Integrated Query) ya'ni integratsiyalashgan til so'rovi foydalanuvchilar uchun to'g'ridan - tog'ri kod orqali so'rov o'tkazishlari uchun imkon yaratdi.
.NEt Framework 4.0 (2010):
Bu versiya Visual Studio 2010 bilan birga yaratilgan , bu versiya CLR ga yangi ko'tarilishlar , parallel dasturlash va asosiy dars kutubxonasiga yangi xususiyatlar kiritildi.
.NET Framework 4.5 (2012):
Bu versiya Visual Studio 2012 bilan birga yaratilgan , u o'z ichiga ishlash yaxshilanishi , disk raskadrovka va diagnostikani oladi. Bundamn tashqari asix va kalit so'zlarni kutish orqali asinxron kodni osonlashtirish uchun mo'ljallangan asinxara dasturlash taqdim etildi.
.NET Core (2016):
.NET Core yaratilganda akatta o'zgarishlar yuz beradi, ochiq manba, zamonaviy , bulutga asoslangan va konteynerlangan lovalar uchun mo'ljallangan o'zaro faoliyat platformasi. .NET Core odatdagi .NET dasturlaridan farq qilib , u modulli , yengilroq va moslashuvchan qilib yaratilgan edi. U o'zaro faoliyat platformasini qo'llab-quvvatladi va unda Windows , Linux , va macOS mavjud edi.

.NET tarixi haqida qisqacha

Munisa Kuranbekova — Thu, 09 Jan 2025 08:06:18 +0000

.NET ning paydo bo'lishi 1990 - yildan boshlangan. Bu paytda Microsoft kompaniyasi uchun kuchli va moslashuvchan qurilma kerak edi va u dasturchilarga yangi dasturiy yechimlar topish uchun sharoit yaratib berishi kerak edi. Shu tariqa ilovalar tuzish hududini o'girish uchun poydevor bo'lgan .NET platformasi yaratildi.
2000-yilda Microsoft .NET qurilmasi taqdim etdi, hamda kengaytirilgan va mustahkam ilovalar uchun birlashgan dasturlash modeli va ish vaqti muhitini tanishtirdi. Ushbu qurilma keng qamrovli kutubxonalar , uskunalar va rivojlanish jarayonini tahlilga soluvchi va ilovani joylashtirishni osonlashtiruvchi xizmatlari ta'minlandi.

Function haqida

Munisa Kuranbekova — Tue, 19 Nov 2024 12:41:13 +0000

C++ dasturlash tilida funksiya bu kodning qayta ishlatiladigan qismi bo'lib , u bir yoki bir nechta vazifalarni bajarish uchun yoziladi. Funksiya boshqa joyda chaqirilganda , u bajariladi va natija qaytrilishi mumkin. Funksiya ma'lum bir vazifani bajarish uchun ishlatiladi va kodni modul qilish hamda qayta ishlatishni osonlashtirdi.
Funksiyaning asosiy qismlari:

Funksiya turi(return type): Funksiya qanday turdagi qiymatni qaytarishi kerakligini bildiradi. Masalan : int , void , double va boshqalar.
Funksiya nomi(function name): Funksiyaga berilgan ism bo'lib , chaqirilganda uni ishlatish uchun xizmat qiladi.
Parametrlar(parameters): Funksiya kiruvchi qiymatlar olishi mumkin , bu qiymatlar funksiyaga berilgan argumentlar yordamida uzatiladi. Agar parametrlar kerak bo'lmasa, bo'sh qavslar (()) yoziladi.
Tana qismi(function body): Funksiya bajaradigan amallar bu yerda yoziladi. Qavslar ichida {} yoziladi.
Qaytarish bayonoti(return statement): Funksiya natijani qaytarishi mumkin. Agar funksiya natija qaytarishi kerak bo'lsa , return bayonoti ishlatiladi. Aks holda , funksiya void bo'lishi mumkin va qaytarish talab qilinmaydi.

Loop haqida

Munisa Kuranbekova — Tue, 05 Nov 2024 12:54:25 +0000

Assalomu aleykum! Bugun loop haqida qisqacha gaplashamiz.
Loop o'zi nima?
Loop - ingliz tilidan tarjima qilinganda "halqa" degan ma'noni anglatadi. Batafsilroq tushuntiradigan bo'lsak , loop orqali kod yozilganda loop bir necha marta ishlaydi , shuning uchun halqa deb nomlangan.
Loopning while , do while , for kabi turlari mavjud. Kodga o'tadigan bo'lsak:

#include <iostream>

using nemespace std;

int main()
{ 
int i = 50;

while (i >= 1)
{

cout << i << endl;
i--;
}

return 0;
}

ushbu kodni run qiladigan bo'lsak 50 dan 1 gacha sonlar ketma ketlikda chop etiadi. Batafsilroq tushuntiradigan bo'lsak , i degan o'zgaruvchini 50 ga tenglab e'lon qildik. Shu o'zgaruvchini loopga o'tkazdik va 50 dan 0 gacha bo'lgan sonlarni chop etishni buyurdik.

Conditional operator

Munisa Kuranbekova — Sat, 02 Nov 2024 13:07:02 +0000

Conditional operator - ingliz tilidan tarjima qilinganda shart operatori degan ma'noni anglatadi.
Uning qisqacha syntaxi quyidagicha:
Condition ? A : B;
Kodga o'tadigan bo'lsak:

#include <iostream>

using namespace std;

int main()
{  

    int son;
    cin >> son;

int result = son > 0? 1 : 0;

cout << result << endl;


    return 0;
}

kodni tahlil qiladigan bo'lsak son 0 dan kattami yoki yo'qmi shuni tekshiradi va resultga saqlaydi. Son o'zgaruvchisiga kiritgan sonimiz 0 dan katta bo'lsa 1 ni yo'qsa nolni chop etadi.