<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">
  <channel>
    <title>DEV Community: Ayus Irfang Filaras</title>
    <description>The latest articles on DEV Community by Ayus Irfang Filaras (@wadahkode).</description>
    <link>https://dev.to/wadahkode</link>
    <image>
      <url>https://media2.dev.to/dynamic/image/width=90,height=90,fit=cover,gravity=auto,format=auto/https:%2F%2Fdev-to-uploads.s3.amazonaws.com%2Fuploads%2Fuser%2Fprofile_image%2F586434%2F5df28800-566d-4a03-8bad-464ed22904f6.jpeg</url>
      <title>DEV Community: Ayus Irfang Filaras</title>
      <link>https://dev.to/wadahkode</link>
    </image>
    <atom:link rel="self" type="application/rss+xml" href="https://dev.to/feed/wadahkode"/>
    <language>en</language>
    <item>
      <title>vimconfig: Auto-Setup Vim dengan Backup Otomatis</title>
      <dc:creator>Ayus Irfang Filaras</dc:creator>
      <pubDate>Thu, 06 Nov 2025 06:17:55 +0000</pubDate>
      <link>https://dev.to/wadahkode/vimconfig-auto-setup-vim-dengan-backup-otomatis-2ejg</link>
      <guid>https://dev.to/wadahkode/vimconfig-auto-setup-vim-dengan-backup-otomatis-2ejg</guid>
      <description>&lt;p&gt;Halo semuanya.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Aku dari Indonesia dan mau share tools konfigurasi Vim yang aku buat. Namanya &lt;strong&gt;VimConfig&lt;/strong&gt;, ini bikin setup Vim jadi lebih gampang dan cepat, terutama kalau sering reinstall atau ganti device.&lt;/p&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  Kenapa Aku Bikin Ini
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;Aku males setup Vim dari nol terus, apalagi kalau reinstall sistem. Jadi aku bikin tools ini buat otomatis setup semuanya. Develop-nya di Termux pake proot-distro, jadi mungkin ada case yang belum kepikiran buat sistem lain.&lt;/p&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  Fitur Utama
&lt;/h2&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;
&lt;strong&gt;vcfg tool&lt;/strong&gt; - CLI tool buat manage plugin dan konfigurasi&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;
&lt;strong&gt;Modular&lt;/strong&gt; - Konfigurasi per bahasa terpisah&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;
&lt;strong&gt;Auto backup&lt;/strong&gt; - Config lama kamu otomatis di-backup ke &lt;code&gt;~/.config/vim.backup.{date}&lt;/code&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;
&lt;strong&gt;Multi-bahasa&lt;/strong&gt; - Support JS/TS, Python, C/C++, Go, PHP, Bash&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;
&lt;strong&gt;Termux-friendly&lt;/strong&gt; - Optimized buat mobile development&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  Instalasi
&lt;/h2&gt;



&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight shell"&gt;&lt;code&gt;curl &lt;span class="nt"&gt;-fsSL&lt;/span&gt; https://raw.githubusercontent.com/aidomx/vimconfig/main/install.sh | bash
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Atau pake wget:&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight shell"&gt;&lt;code&gt;wget &lt;span class="nt"&gt;-qO-&lt;/span&gt; https://raw.githubusercontent.com/aidomx/vimconfig/main/install.sh | bash
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Tenang aja, config lama kamu bakal di-backup otomatis.&lt;/p&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  Command vcfg
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;Yang paling sering aku pake:&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight shell"&gt;&lt;code&gt;vcfg search fuzzy   &lt;span class="c"&gt;# Mencari plugin&lt;/span&gt;
vcfg update         &lt;span class="c"&gt;# Update semua plugin&lt;/span&gt;
vcfg add &amp;lt;plugin&amp;gt;   &lt;span class="c"&gt;# Tambahin plugin baru&lt;/span&gt;
vcfg doctor         &lt;span class="c"&gt;# Cek kesehatan config&lt;/span&gt;
vcfg editmap        &lt;span class="c"&gt;# Edit key mapping&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Masih ada command lain, bisa cek di dokumentasi.&lt;/p&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  Key Mappings
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;Leader key di-set ke Space. Beberapa shortcut:&lt;/p&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;
&lt;code&gt;pp&lt;/code&gt; - Cari file&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;
&lt;code&gt;gg&lt;/code&gt; - Search text di semua file&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;
&lt;code&gt;tt&lt;/code&gt; - Toggle file tree&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;
&lt;code&gt;&amp;lt;leader&amp;gt;fmt&lt;/code&gt; - Format code&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;
&lt;code&gt;gd&lt;/code&gt; - Go to definition&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

&lt;p&gt;Lengkapnya ada di dokumentasi.&lt;/p&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  Support Bahasa
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;Sejauh ini support:&lt;/p&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;JavaScript/TypeScript (React, Next.js, Vue)&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Python (Django, Flask)&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;C/C++&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Go&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;PHP/Laravel&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Bash&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

&lt;p&gt;Sebagian sudah include LSP, auto-completion, dan formatting.&lt;/p&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  Platform
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;Aku test di:&lt;/p&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Termux (Android)&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Arch Linux (via proot-distro)&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Ubuntu/Debian&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

&lt;p&gt;Karena develop-nya mostly di Termux pake proot-distro, mungkin ada issue di platform lain yang belum ketemu. Makanya aku share ini buat dapet feedback juga.&lt;/p&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  Butuh Tester
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;Aku butuh feedback dari yang pake:&lt;/p&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Linux native (bukan via proot)&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Distro Linux lain&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;macOS (kalau ada yang mau coba)&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

&lt;p&gt;Config kamu aman, ada auto backup.&lt;/p&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  Dokumentasi
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;Dokumentasi lengkap ada di:&lt;/p&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Installation Guide&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Quick Start&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Key Mappings Reference&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Language-specific Guides&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Troubleshooting&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Customization&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

&lt;p&gt;Semua ada di repository.&lt;/p&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  Repository
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;&lt;a href="https://github.com/aidomx/vimconfig" rel="noopener noreferrer"&gt;https://github.com/aidomx/vimconfig&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  Kontribusi
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;Welcome buat:&lt;/p&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Report bug&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Suggest feature&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Improve docs&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Test di platform lain&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

&lt;p&gt;Semua feedback berguna buat aku.&lt;/p&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  Penutup
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;Ini side project iseng-iseng aja, jadi mungkin ada bug atau hal yang kurang optimal.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Apakah ada yang mau coba?&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Kalau ada pertanyaan, silakan drop comment atau open issue di GitHub.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Semoga bermanfaat.&lt;/p&gt;

</description>
      <category>vim</category>
      <category>terminal</category>
      <category>linux</category>
      <category>vimconfig</category>
    </item>
    <item>
      <title>Optimasi NextJS dengan Aidomx React</title>
      <dc:creator>Ayus Irfang Filaras</dc:creator>
      <pubDate>Fri, 25 Apr 2025 15:23:49 +0000</pubDate>
      <link>https://dev.to/wadahkode/aidomx-react-698</link>
      <guid>https://dev.to/wadahkode/aidomx-react-698</guid>
      <description>&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;Menata Ulang UI React dengan Pendekatan Deklaratif dan Terkontrol&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  Latar Belakang
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;Dalam proyek React berskala menengah hingga besar, pengelolaan komponen dan logika UI sering kali menjadi tantangan. Komponen UI tersebar di banyak file, logika bisnis tercampur dengan tampilan, dan perubahan kecil di satu bagian dapat berdampak besar pada keseluruhan aplikasi.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Masalah ini memunculkan kebutuhan akan sistem yang:&lt;/p&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;
&lt;strong&gt;Memisahkan logika dan tampilan&lt;/strong&gt;,
&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;
&lt;strong&gt;Dapat dikontrol secara terpusat&lt;/strong&gt;,
&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;
&lt;strong&gt;Mendukung struktur UI yang dinamis&lt;/strong&gt;,
&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Mudah untuk diuji dan dikembangkan lebih lanjut.&lt;/strong&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  Apa itu Aidomx?
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;&lt;code&gt;Aidomx&lt;/code&gt; adalah sistem berbasis &lt;em&gt;rules&lt;/em&gt; yang memungkinkan kamu merender UI React secara deklaratif dan terpusat. Sistem ini dibagi menjadi dua bagian utama:&lt;/p&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;
&lt;code&gt;@aidomx/core&lt;/code&gt;: Mengelola virtual elements, komposisi logic, dan struktur berbasis identitas.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;
&lt;code&gt;@aidomx/react&lt;/code&gt;: Bertugas sebagai integrasi React dan perender komponen berdasarkan &lt;em&gt;rules&lt;/em&gt; dari core.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

&lt;p&gt;Dengan pendekatan ini, UI tidak lagi ditulis sebagai JSX biasa, melainkan dibentuk dari konfigurasi objek (rules) yang bisa didefinisikan, diubah, dan bahkan dienkripsi jika diperlukan.&lt;/p&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  Fitur Utama
&lt;/h2&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;
&lt;strong&gt;UI berbasis aturan (rules-driven)&lt;/strong&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;
&lt;strong&gt;Pemisahan logika dan presentasi&lt;/strong&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;
&lt;strong&gt;Dukungan penuh untuk tema, skeleton, dan komposisi dinamis&lt;/strong&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;
&lt;strong&gt;Deklaratif dan mudah dikontrol&lt;/strong&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Performant, bahkan mengungguli rendering statis Next.js dalam beberapa kasus&lt;/strong&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  Contoh Implementasi Sederhana
&lt;/h2&gt;



&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight typescript"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="c1"&gt;// rules/index.ts&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;defineRules&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;@aidomx/core&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;export&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;rules&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;defineRules&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;({&lt;/span&gt;
  &lt;span class="na"&gt;root&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;container&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
  &lt;span class="na"&gt;components&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[],&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;})&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;





&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight tsx"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="c1"&gt;// rules/welcome.ts&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;RuleComponent&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;@aidomx/core&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;welcome&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;RuleComponent&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;[]&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="na"&gt;name&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;title&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
    &lt;span class="na"&gt;design&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="na"&gt;type&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;h1&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
      &lt;span class="na"&gt;className&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;text-xl font-bold&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
      &lt;span class="na"&gt;content&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;Welcome to Aidomx!&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;},&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;},&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;export&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;default&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;welcome&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Untuk menerapkan rules, buat file :&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight tsx"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="c1"&gt;// app/providers.tsx&lt;/span&gt;
&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;use client&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;AidomxProvider&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;@aidomx/react&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;rules&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;../rules&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;ReactNode&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;react&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;export&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;Providers&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;({&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;children&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}:&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nl"&gt;children&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;ReactNode&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;})&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;return &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nc"&gt;AidomxProvider&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;value&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;rules&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
      &lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;children&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="nc"&gt;AidomxProvider&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Dan atur &lt;code&gt;layout.tsx&lt;/code&gt;seperti berikut :&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight tsx"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;type&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;Metadata&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;next&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;Geist&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;Geist_Mono&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;next/font/google&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;./globals.css&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;Providers&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;./providers&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;geistSans&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;Geist&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;({&lt;/span&gt;
  &lt;span class="na"&gt;variable&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;--font-geist-sans&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
  &lt;span class="na"&gt;subsets&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;latin&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;],&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;})&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;geistMono&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;Geist_Mono&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;({&lt;/span&gt;
  &lt;span class="na"&gt;variable&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;--font-geist-mono&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
  &lt;span class="na"&gt;subsets&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;latin&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;],&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;})&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;export&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;metadata&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;Metadata&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="na"&gt;title&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;Create Next App&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
  &lt;span class="na"&gt;description&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;Generated by create next app&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;export&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;default&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;RootLayout&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;({&lt;/span&gt;
  &lt;span class="nx"&gt;children&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}:&lt;/span&gt; &lt;span class="nb"&gt;Readonly&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="na"&gt;children&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;React&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;ReactNode&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;return &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;html&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;lang&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"en"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
      &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;body&lt;/span&gt;
        &lt;span class="na"&gt;className&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;`&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;${&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;geistSans&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;variable&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;${&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;geistMono&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;variable&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt; antialiased`&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt;
      &lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
        &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nc"&gt;Providers&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;children&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="nc"&gt;Providers&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
      &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;body&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;html&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Untuk melihat hasilnya, kita perlu membuat file &lt;code&gt;Home.tsx&lt;/code&gt; seperti berikut :&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight tsx"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="c1"&gt;// app/Home.tsx&lt;/span&gt;
&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;use client&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;Aidomx&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;@aidomx/react&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;useEffect&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;useRef&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;useState&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;react&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;welcome&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;../rules/welcome&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;export&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;default&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;Home&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;start&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;useRef&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;performance&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;now&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;())&lt;/span&gt;
  &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;renderTime&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;setRenderTime&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;useState&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;''&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
  &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;interactTime&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;setInteractTime&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;useState&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;''&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
  &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;mounted&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;setMounted&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;useState&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;false&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;

  &lt;span class="nf"&gt;useEffect&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(()&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;end&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;performance&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;now&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nf"&gt;setRenderTime&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;((&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;end&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;-&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;start&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;current&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;).&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;toFixed&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="mi"&gt;2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;+&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;ms&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;

    &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;interactStart&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;performance&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;now&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;
    &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;interactEnd&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;performance&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;now&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nf"&gt;setInteractTime&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;((&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;interactEnd&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;-&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;interactStart&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;).&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;toFixed&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="mi"&gt;2&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;+&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;ms&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;

    &lt;span class="nf"&gt;setMounted&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="kc"&gt;true&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;},&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[])&lt;/span&gt;

  &lt;span class="k"&gt;if &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;!&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;mounted&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&amp;gt;&lt;/span&gt;Loading...&lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&amp;gt;&lt;/span&gt;

  &lt;span class="k"&gt;return &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;div&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;className&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"p-6"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
      &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;div&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;className&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"mb-4 text-gray-500"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
        &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;div&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;Waktu render: &lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;renderTime&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;div&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
        &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;div&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;Waktu interaksi: &lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;interactTime&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;div&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
      &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;div&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
      &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nc"&gt;Aidomx&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;name&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"container"&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;scope&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;welcome&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;/&amp;gt;&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;div&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Dan atur &lt;code&gt;page.tsx&lt;/code&gt; seperti berikut :&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight tsx"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="c1"&gt;// app/page.tsx&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;Home&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;./Home&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;export&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;default&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;async&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;Page&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nc"&gt;Home&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;/&amp;gt;&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;h2&gt;
  
  
  Manfaat Aidomx
&lt;/h2&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;p&gt;Konsistensi: Semua elemen UI dikontrol dari satu sumber aturan.&lt;/p&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;p&gt;Adaptif: Perubahan UI dapat dikontrol berdasarkan identitas pengguna, lingkungan, atau kondisi lain.&lt;/p&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;p&gt;Testability: Karena UI didefinisikan sebagai data, mudah diuji tanpa perlu merender DOM.&lt;/p&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;p&gt;Enkripsi: Data sensitif di dalam komponen bisa dienkripsi dan didekripsi secara aman.&lt;/p&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

&lt;h2&gt;
  
  
  Kesimpulan
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;Aidomx lahir dari kebutuhan nyata untuk mengelola kompleksitas UI modern dengan cara yang terstruktur, modular, dan efisien. Dengan memisahkan logika dan tampilan, serta mendukung pendekatan deklaratif, Aidomx memberikan fondasi yang kuat untuk membangun antarmuka dinamis yang terkontrol penuh—tanpa mengorbankan performa atau fleksibilitas.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Repository github : &lt;a href="https://github.com/aidomx/react" rel="noopener noreferrer"&gt;@aidomx/react&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;

</description>
      <category>react</category>
      <category>nextjs</category>
      <category>ui</category>
      <category>programming</category>
    </item>
    <item>
      <title>Membuat realtime chat</title>
      <dc:creator>Ayus Irfang Filaras</dc:creator>
      <pubDate>Wed, 19 Mar 2025 16:08:47 +0000</pubDate>
      <link>https://dev.to/wadahkode/membuat-realtime-chat-4ffk</link>
      <guid>https://dev.to/wadahkode/membuat-realtime-chat-4ffk</guid>
      <description>&lt;p&gt;Dalam artikel ini, kita akan membuat aplikasi Next.js dari awal dengan &lt;strong&gt;Prisma sebagai ORM&lt;/strong&gt;, &lt;strong&gt;Socket.io untuk real-time chat&lt;/strong&gt;, dan &lt;strong&gt;tanpa backend terpisah&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Semua dijalankan dalam satu proses menggunakan &lt;strong&gt;&lt;code&gt;npm run dev&lt;/code&gt;&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;




&lt;h2&gt;
  
  
  1. Membuat Proyek Next.js
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;Pertama, buat proyek baru menggunakan &lt;strong&gt;Next.js&lt;/strong&gt;:&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight shell"&gt;&lt;code&gt;npx create-next-app@latest my-app &lt;span class="nt"&gt;--ts&lt;/span&gt; &lt;span class="nt"&gt;--tailwind&lt;/span&gt;
&lt;span class="nb"&gt;cd &lt;/span&gt;my-app
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Jalankan proyek:&lt;/strong&gt;&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight shell"&gt;&lt;code&gt;npm run dev
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Buka &lt;a href="http://localhost:3000" rel="noopener noreferrer"&gt;http://localhost:3000&lt;/a&gt; untuk melihat tampilan default Next.js.&lt;/p&gt;




&lt;h2&gt;
  
  
  2. Setup Prisma di Next.js
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Install Prisma dan klien database:&lt;/strong&gt;&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight shell"&gt;&lt;code&gt;npm &lt;span class="nb"&gt;install&lt;/span&gt; @prisma/client @prisma/cli
npx prisma init
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Buka file &lt;code&gt;prisma/schema.prisma&lt;/code&gt; dan ubah skema sebagai berikut:&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight plaintext"&gt;&lt;code&gt;model User {
  id    String @id @default(uuid())
  name  String
  email String @unique
}

model Message {
  id        String   @id @default(uuid())
  senderId  String
  recipientId String
  content   String
  createdAt DateTime @default(now())

  sender    User @relation(fields: [senderId], references: [id])
  recipient User @relation(fields: [recipientId], references: [id])
}
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Jalankan migrasi:&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight shell"&gt;&lt;code&gt;npx prisma migrate dev &lt;span class="nt"&gt;--name&lt;/span&gt; init
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Buat file &lt;code&gt;/lib/prisma.ts&lt;/code&gt; untuk mencegah banyak instance Prisma:&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight typescript"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;PrismaClient&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;@prisma/client&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;globalForPrisma&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nb"&gt;global&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;as&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;unknown&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;as&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;prisma&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;?:&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;PrismaClient&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;};&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;export&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;prisma&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;globalForPrisma&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;prisma&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;??&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;new&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;PrismaClient&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;if &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;process&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;env&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;NODE_ENV&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!==&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;production&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;globalForPrisma&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;prisma&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;prisma&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Buat fungsi database di &lt;code&gt;/lib/messages.ts&lt;/code&gt;:&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight typescript"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;prisma&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;./prisma&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;export&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;sendMessage&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;async &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;senderId&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="kr"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;recipientId&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="kr"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;content&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="kr"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;prisma&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;message&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;create&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;({&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;data&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;senderId&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;recipientId&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;content&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;});&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;};&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;export&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;getMessages&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;async &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;userId&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="kr"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;prisma&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;message&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;findMany&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;({&lt;/span&gt;
    &lt;span class="na"&gt;where&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;OR&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[{&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;senderId&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;userId&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;},&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;recipientId&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;userId&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}]&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;},&lt;/span&gt;
    &lt;span class="na"&gt;orderBy&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;createdAt&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;asc&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;},&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;});&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;};&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;






&lt;h2&gt;
  
  
  3. Setup Socket.io di Next.js
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Install Socket.io:&lt;/strong&gt;&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight shell"&gt;&lt;code&gt;npm &lt;span class="nb"&gt;install &lt;/span&gt;socket.io socket.io-client
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Buat file &lt;code&gt;/lib/socket.ts&lt;/code&gt; untuk menangani koneksi Socket.io:&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight typescript"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;Server&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;as&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;HttpServer&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;Server&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;as&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;SocketIOServer&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;socket.io&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;sendMessage&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;./messages&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;let&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;io&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;SocketIOServer&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;|&lt;/span&gt; &lt;span class="kc"&gt;null&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="kc"&gt;null&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;export&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;initSocket&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;server&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;HttpServer&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;if &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="o"&gt;!&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;io&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nx"&gt;io&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;new&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;SocketIOServer&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;server&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;cors&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;origin&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;*&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;});&lt;/span&gt;

    &lt;span class="nx"&gt;io&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;on&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;connection&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;socket&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
      &lt;span class="nx"&gt;console&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;log&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;User connected:&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;socket&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;id&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;

      &lt;span class="nx"&gt;socket&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;on&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;sendMessage&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;async &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;data&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;message&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;await&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;sendMessage&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;data&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;senderId&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;data&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;recipientId&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;data&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;content&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
        &lt;span class="nx"&gt;io&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;?.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;emit&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;newMessage&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;message&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
      &lt;span class="p"&gt;});&lt;/span&gt;

      &lt;span class="nx"&gt;socket&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;on&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;disconnect&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;console&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;log&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;User disconnected:&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;socket&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;id&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;));&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;});&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;};&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Tambahkan &lt;code&gt;server.ts&lt;/code&gt; untuk menjalankan &lt;strong&gt;Next.js dan Socket.io dalam satu proses&lt;/strong&gt;:&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight typescript"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;createServer&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;http&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;initSocket&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;./lib/socket&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;next&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;next&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;dev&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;process&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;env&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;NODE_ENV&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;!==&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;production&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;app&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;next&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;({&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;dev&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;});&lt;/span&gt;
&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;handle&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;app&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;getRequestHandler&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt;

&lt;span class="nx"&gt;app&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;prepare&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;().&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;then&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(()&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;server&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;createServer&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;((&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;req&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;res&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;handle&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;req&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;res&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;));&lt;/span&gt;

  &lt;span class="nf"&gt;initSocket&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;server&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;

  &lt;span class="nx"&gt;server&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;listen&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="mi"&gt;3000&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nx"&gt;console&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;log&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;Server running on http://localhost:3000&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;});&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;});&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Tambahkan ke &lt;code&gt;package.json&lt;/code&gt;:&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight json"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="nl"&gt;"scripts"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
  &lt;/span&gt;&lt;span class="nl"&gt;"dev"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;"node server.ts"&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="w"&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;






&lt;h2&gt;
  
  
  4. Menggunakan Socket.io di Frontend
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;Buat hook &lt;code&gt;/lib/useChat.ts&lt;/code&gt;:&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight typescript"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;useEffect&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;useState&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;react&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;io&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;socket.io-client&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;socket&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;io&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;http://localhost:3000&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;export&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;useChat&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;messages&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;setMessages&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;useState&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;([]);&lt;/span&gt;

  &lt;span class="nf"&gt;useEffect&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(()&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nx"&gt;socket&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;on&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;newMessage&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;message&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
      &lt;span class="nf"&gt;setMessages&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;((&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;prev&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[...&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;prev&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;message&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]);&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;});&lt;/span&gt;

    &lt;span class="k"&gt;return &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
      &lt;span class="nx"&gt;socket&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;off&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;newMessage&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;};&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;},&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[]);&lt;/span&gt;

  &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;sendMessage&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="na"&gt;senderId&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="kr"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;recipientId&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="kr"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;content&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="kr"&gt;string&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nx"&gt;socket&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;emit&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;sendMessage&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;senderId&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;recipientId&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;content&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;});&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;};&lt;/span&gt;

  &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;messages&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;sendMessage&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;};&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;};&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;






&lt;h2&gt;
  
  
  5. Membuat UI Chat
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;Di dalam &lt;code&gt;components/Chat.tsx&lt;/code&gt;:&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight tsx"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;use client&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;useChat&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;@/lib/useChat&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;useState&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;react&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;export&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;Chat&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;({&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;userId&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}:&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nl"&gt;userId&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="kr"&gt;string&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;})&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;messages&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;sendMessage&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;useChat&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt;
  &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;content&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;setContent&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;]&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;useState&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;""&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;

  &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;handleSend&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nf"&gt;sendMessage&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;userId&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;recipient-id&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;content&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
    &lt;span class="nf"&gt;setContent&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;""&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;};&lt;/span&gt;

  &lt;span class="k"&gt;return &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;div&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;className&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"p-4 border border-gray-300 rounded-md w-96"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
      &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;div&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;className&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"h-60 overflow-y-auto border-b border-gray-300 mb-2 p-2"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
        &lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;messages&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;map&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;((&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;msg&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;index&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;
          &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;div&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;key&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;index&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;className&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"p-2 bg-gray-100 rounded-md my-1"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
            &lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;msg&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;content&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt;
          &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;div&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
        &lt;span class="p"&gt;))&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt;
      &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;div&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
      &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;div&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;className&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"flex gap-2"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
        &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;input&lt;/span&gt;
          &lt;span class="na"&gt;className&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"flex-1 p-2 border rounded-md"&lt;/span&gt;
          &lt;span class="na"&gt;value&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;content&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt;
          &lt;span class="na"&gt;onChange&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;e&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;setContent&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;e&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;target&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;value&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt;
        &lt;span class="p"&gt;/&amp;gt;&lt;/span&gt;
        &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;button&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;className&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="s"&gt;"bg-blue-500 text-white px-4 py-2 rounded-md"&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;onClick&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;=&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;{&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;handleSend&lt;/span&gt;&lt;span class="si"&gt;}&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
          Send
        &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;button&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
      &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;div&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;&amp;lt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="nt"&gt;div&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;&amp;gt;&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;};&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;






&lt;h2&gt;
  
  
  Kesimpulan
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;Dengan pendekatan ini:&lt;/p&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Next.js digunakan sebagai frontend dan backend dalam satu proses.&lt;/strong&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Prisma dikelola langsung tanpa API Routes.&lt;/strong&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Socket.io berjalan dalam server Next.js.&lt;/strong&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Chat real-time bisa langsung digunakan dengan &lt;code&gt;npm run dev&lt;/code&gt;.&lt;/strong&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

&lt;p&gt;Pendekatan ini sangat cocok untuk proyek sederhana &lt;strong&gt;tanpa backend terpisah&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;

</description>
      <category>prisma</category>
      <category>nextjs</category>
      <category>socket</category>
    </item>
    <item>
      <title>Mencegah SQL Injection di Prisma dengan Middleware dan withAccelerare</title>
      <dc:creator>Ayus Irfang Filaras</dc:creator>
      <pubDate>Wed, 19 Mar 2025 14:46:32 +0000</pubDate>
      <link>https://dev.to/wadahkode/mencegah-sql-injection-di-prisma-dengan-middleware-dan-withaccelerare-5foa</link>
      <guid>https://dev.to/wadahkode/mencegah-sql-injection-di-prisma-dengan-middleware-dan-withaccelerare-5foa</guid>
      <description>&lt;p&gt;Prisma adalah ORM yang sangat populer di ekosistem TypeScript dan Next.js. Namun, untuk aplikasi yang menangani input pengguna secara langsung, keamanan sangat penting. Dalam tutorial ini, kita akan belajar cara menggunakan &lt;strong&gt;middleware di Prisma&lt;/strong&gt; untuk mencegah SQL injection dan mengoptimalkan query dengan &lt;code&gt;withAccelerate&lt;/code&gt;.&lt;/p&gt;




&lt;h2&gt;
  
  
  🔍 &lt;strong&gt;Masalah yang Dihadapi&lt;/strong&gt;
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;Saat menggunakan Prisma, ada beberapa pola query yang bisa berisiko terhadap &lt;strong&gt;SQL Injection&lt;/strong&gt;, seperti:&lt;/p&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;code&gt;DROP TABLE users;&lt;/code&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;code&gt;SELECT * FROM users;&lt;/code&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;code&gt;INSERT INTO users VALUES (...);&lt;/code&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;code&gt;DELETE FROM users WHERE ...;&lt;/code&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;code&gt;UPDATE users SET ...;&lt;/code&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Komentar SQL yang mencurigakan (&lt;code&gt;--&lt;/code&gt; atau &lt;code&gt;/* */&lt;/code&gt;)&lt;/strong&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

&lt;p&gt;Kita ingin memastikan bahwa Prisma dapat &lt;strong&gt;memblokir query berbahaya ini sebelum dieksekusi&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;




&lt;h2&gt;
  
  
  ✅ &lt;strong&gt;Solusi: Middleware Prisma dengan &lt;code&gt;withAccelerate&lt;/code&gt;&lt;/strong&gt;
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;Prisma versi terbaru (v6.4.1) mendukung &lt;strong&gt;middleware berbasis &lt;code&gt;$extends&lt;/code&gt;&lt;/strong&gt;. Kita bisa menggunakannya untuk:&lt;/p&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;
&lt;strong&gt;Mencegah SQL Injection&lt;/strong&gt; dengan memeriksa pola query.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;
&lt;strong&gt;Mendukung optimasi query&lt;/strong&gt; dengan &lt;code&gt;withAccelerate&lt;/code&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

&lt;p&gt;Berikut adalah &lt;strong&gt;implementasi lengkapnya&lt;/strong&gt;:&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight typescript"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;PrismaClient&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;@prisma/client&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;withAccelerate&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;@prisma/extension-accelerate&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;prismaClient&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;new&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;PrismaClient&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;prisma&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;prismaClient&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;$extends&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;withAccelerate&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;())&lt;/span&gt; &lt;span class="c1"&gt;// Mengaktifkan Accelerate&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;$extends&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;({&lt;/span&gt;
    &lt;span class="na"&gt;query&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
      &lt;span class="na"&gt;$allModels&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;async&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;findMany&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;({&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;args&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;query&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;})&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
          &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;forbiddenPatterns&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;[&lt;/span&gt;
            &lt;span class="sr"&gt;/drop&lt;/span&gt;&lt;span class="se"&gt;\s&lt;/span&gt;&lt;span class="sr"&gt;+table/i&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
            &lt;span class="sr"&gt;/select&lt;/span&gt;&lt;span class="se"&gt;\s&lt;/span&gt;&lt;span class="sr"&gt;+&lt;/span&gt;&lt;span class="se"&gt;\*&lt;/span&gt;&lt;span class="sr"&gt;/i&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
            &lt;span class="sr"&gt;/insert&lt;/span&gt;&lt;span class="se"&gt;\s&lt;/span&gt;&lt;span class="sr"&gt;+into/i&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
            &lt;span class="sr"&gt;/delete&lt;/span&gt;&lt;span class="se"&gt;\s&lt;/span&gt;&lt;span class="sr"&gt;+from/i&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
            &lt;span class="sr"&gt;/update&lt;/span&gt;&lt;span class="se"&gt;\s&lt;/span&gt;&lt;span class="sr"&gt;+&lt;/span&gt;&lt;span class="se"&gt;\w&lt;/span&gt;&lt;span class="sr"&gt;+&lt;/span&gt;&lt;span class="se"&gt;\s&lt;/span&gt;&lt;span class="sr"&gt;+set/i&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
            &lt;span class="sr"&gt;/--/i&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
            &lt;span class="sr"&gt;/&lt;/span&gt;&lt;span class="se"&gt;\/\*&lt;/span&gt;&lt;span class="sr"&gt;/i&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
          &lt;span class="p"&gt;];&lt;/span&gt;

          &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;argsString&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;JSON&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;stringify&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;args&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
          &lt;span class="k"&gt;if &lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;forbiddenPatterns&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;some&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;((&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;pattern&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&amp;gt;&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;pattern&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;test&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;argsString&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;)))&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
            &lt;span class="k"&gt;throw&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;new&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;Error&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;Query terdeteksi mengandung pola SQL injection.&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
          &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;

          &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;query&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;args&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
        &lt;span class="p"&gt;},&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;async&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;findUnique&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;({&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;args&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;query&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;})&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
          &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;prisma&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;$queryMiddleware&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;args&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;query&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
        &lt;span class="p"&gt;},&lt;/span&gt;
        &lt;span class="k"&gt;async&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;findFirst&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;({&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;args&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;query&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;})&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
          &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;prisma&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;$queryMiddleware&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;args&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;query&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;);&lt;/span&gt;
        &lt;span class="p"&gt;},&lt;/span&gt;
      &lt;span class="p"&gt;},&lt;/span&gt;
    &lt;span class="p"&gt;},&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;});&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;export&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;default&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;prisma&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;






&lt;h2&gt;
  
  
  🔄 &lt;strong&gt;Bagaimana Cara Kerjanya?&lt;/strong&gt;
&lt;/h2&gt;

&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Memeriksa Query sebelum dieksekusi&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Middleware membaca &lt;code&gt;args&lt;/code&gt; dan mengubahnya menjadi string.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Jika ada pola SQL yang mencurigakan, query diblokir dengan error.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Menangani &lt;code&gt;findMany&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;findUnique&lt;/code&gt;, dan &lt;code&gt;findFirst&lt;/code&gt; secara otomatis&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Middleware diterapkan ke semua model tanpa perlu kode berulang.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Menggunakan &lt;code&gt;withAccelerate&lt;/code&gt; untuk optimasi&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;

&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Menambahkan dukungan caching otomatis dari Prisma.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;




&lt;h2&gt;
  
  
  🚀 &lt;strong&gt;Penggunaan di Aplikasi Next.js&lt;/strong&gt;
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;Jika Anda menggunakan &lt;strong&gt;Next.js dengan Prisma&lt;/strong&gt;, cukup impor &lt;code&gt;prisma&lt;/code&gt; seperti biasa:&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight typescript"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;prisma&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;@/lib/prisma&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;async&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;getData&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;await&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;prisma&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;post&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;findMany&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;({&lt;/span&gt;
    &lt;span class="na"&gt;where&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="na"&gt;published&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="kc"&gt;true&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;},&lt;/span&gt;
    &lt;span class="na"&gt;take&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;:&lt;/span&gt; &lt;span class="mi"&gt;10&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;,&lt;/span&gt;
  &lt;span class="p"&gt;});&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Semua query akan otomatis melewati &lt;strong&gt;middleware keamanan&lt;/strong&gt; dan &lt;strong&gt;dipercepat oleh Accelerate&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;




&lt;h2&gt;
  
  
  ❌ &lt;strong&gt;Error yang Mungkin Terjadi&lt;/strong&gt;
&lt;/h2&gt;

&lt;p&gt;Saat mencoba menggunakan Prisma di Next.js dengan middleware dan withAccelerate, saya awalnya menambahkan "use server" dalam file lib/prisma.ts. Namun, saya mendapatkan error berikut:&lt;/p&gt;

&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;Error: A "use server" file can only export async functions, found object.&lt;br&gt;
Next.js Docs: Invalid use server value&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;

&lt;p&gt;Error ini terjadi karena Prisma tidak bisa diekspor langsung sebagai objek ketika menggunakan "use server".&lt;/p&gt;




&lt;p&gt;Solusi: Gunakan Fungsi Async untuk Prisma&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Alih-alih mengekspor Prisma secara langsung, kita perlu menggunakan fungsi async untuk memastikan Prisma hanya diakses di lingkungan server.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Perbaikan Kode&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight typescript"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;PrismaClient&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="s1"&gt;@prisma/client&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;'&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;withAccelerate&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;@prisma/extension-accelerate&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

&lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;prismaClient&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;new&lt;/span&gt; &lt;span class="nc"&gt;PrismaClient&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;().&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;$extends&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;withAccelerate&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;());&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;export&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;async&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;getPrisma&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;prismaClient&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Lalu, gunakan Prisma dengan cara berikut dalam fungsi server:&lt;br&gt;
&lt;/p&gt;

&lt;div class="highlight js-code-highlight"&gt;
&lt;pre class="highlight typescript"&gt;&lt;code&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;use server&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;import&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;getPrisma&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;from&lt;/span&gt; &lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="s2"&gt;@/lib/prisma&lt;/span&gt;&lt;span class="dl"&gt;"&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;

&lt;span class="k"&gt;export&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;async&lt;/span&gt; &lt;span class="kd"&gt;function&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;fetchData&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;()&lt;/span&gt; &lt;span class="p"&gt;{&lt;/span&gt;
  &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;prisma&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;await&lt;/span&gt; &lt;span class="nf"&gt;getPrisma&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt;
  &lt;span class="kd"&gt;const&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;data&lt;/span&gt; &lt;span class="o"&gt;=&lt;/span&gt; &lt;span class="k"&gt;await&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;prisma&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nx"&gt;user&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;.&lt;/span&gt;&lt;span class="nf"&gt;findMany&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;();&lt;/span&gt;
  &lt;span class="k"&gt;return&lt;/span&gt; &lt;span class="nx"&gt;data&lt;/span&gt;&lt;span class="p"&gt;;&lt;/span&gt;
&lt;span class="p"&gt;}&lt;/span&gt;
&lt;/code&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;/div&gt;



&lt;p&gt;Dengan cara ini, Prisma hanya digunakan dalam lingkungan server, menghindari error yang terjadi sebelumnya.&lt;/p&gt;

</description>
      <category>prisma</category>
      <category>typescript</category>
      <category>security</category>
      <category>database</category>
    </item>
  </channel>
</rss>
