DEV Community: Wahid Abduhakimov

Relational Operators

Wahid Abduhakimov — Sun, 17 Mar 2024 12:16:43 +0000

Boolean data type

C++ dasturlash tilida faqatgina true yoki false qiymatlar qabul qiluvchi bool data type mavjud.
xotiradan 1 bit joy egallaydi.
0dan boshqa har qanday qiymat true hisoblanadi 0 esa false.

    bool b = true;

    cout << b << endl;   // 1

    b = 5;
    cout << b << endl;   // 1

Relational Operators

> - chap taraf kattaroq bo'lsa true qaytaradi
< - chap taraf kichikroq bo'lsa true qaytaradi
>= - chap taraf kattaroq yoki teng bo'lsa true qaytaradi
<= - chap taraf kichikroq yoki teng bo'lsa true qaytaradi
== - ikkala taraf qiymati teng bo'lsa true qaytaradi
!= - ikkala taraf qiymati teng bo'lmasa true qaytaradi

    int x = 5, y = 6;

    cout << (x > y) << endl;        // 0
    cout << (x < y) << endl;        // 1
    cout << (x >= y) << endl;       // 0
    cout << (x <= y) << endl;       // 1
    cout << (x == y) << endl;       // 0
    cout << (x != y) << endl;       // 1

Logical Operators

NOT

! operatori boolean qiymatni teskarisiga o'zgartirish uchun ishlatiladi
true qiymatni false va false qiymatni truega o'zgartiradi

    bool qiymat = true;
    int son = !qiymat;

    cout << qiymat << endl;         // 1
    cout << son << endl;            // 0

AND

&& operatori agar ikkala o'zgaruvchining ham qiymati true bo'lsagina true qaytaradi

    int a = 0;
    int b = 1;

    cout << (a && b) << endl;       // 0

OR

|| operatori ikkala o'zgaruvchidan kamida birining qiymati true bo'lsa, true qaytaradi

    int a = 0;
    int b = 1;

    cout << (a || b) << endl;       // 1

Mashq

Quyidagi ifodalar nimani chop etishini taxmin qiling!

    int a = 3;
    int b = 5;

    cout << ((a >= 3) && (b < 6)) << endl;
    cout << ((a != 3) && (a > 2)) << endl;
    cout << ((b != 5) || (a == 1)) << endl;
    cout << ((a != !b) || (b == 2)) << endl;

Ternary operator

ternary operatori shart natijasi true bo'lsa birinchi o'rindagi qiymatni, false bo'lsa ikkinchi o'rindagi qiymatni qaytaradi

    int a  = 5;
    int b = 0;

    cout << (a >= b) << endl;
    cout << ((a >= b) ? "a katta" : "b katta") << endl;

    cin >> a >> b;

    cout << (a > b ? a : b) << endl;

Increment/Decrement & Compound Assignment

Wahid Abduhakimov — Sun, 17 Mar 2024 11:17:23 +0000

Increment/Decrement

o'zgaruvchining qiymatini 1ga oshirish (++) yoki kamaytirish (--) uchun ishlatiladi

int x = 10;  // x = 10
int y = x++;    // y = 10, x = 11
int z = x++ + y++; // z = 21, x = 12, y = 11

cout << x << endl;
cout << y << endl;
cout << z << endl;

postfix usulida increment/decrement o'zgaruvchidan keyin keladi va operator ustunligi juda past bo'ladi.

Masalan: x = y++; ifodasida increment operatori o'zgaruvchidan keyin kelgani sababli o'zlashtirish operatori birinchi bajariladi

    int x = 5;
    int y = x++;

    cout << x << endl; // 6
    cout << y << endl; // 5

prefix usulida increment decrement o'zgaruvchidan oldin keladi va operator birinchi bajariladi

Masalan: x = ++y; ifodasida increment operatori o'zgaruvchidan avval kelgani sababli increment operatori birinchi bajariladi.

    int x = 5;
    int y = ++x;

    cout << x << endl; // 6
    cout << y << endl; // 6

Assignment	Compound
x = x + 1	x += 1
x = x - 1	x -= 1
x = x * 1	x *= 1
x = x / 1	x /= 1

Arifmetik operatorlar | C++

Wahid Abduhakimov — Tue, 12 Mar 2024 08:17:26 +0000

arifmetik operatorlar: +, =, *, /, % (modulus)
ikkita operand ustida amal bajaradi

Qo'shish/Ayrish

int onbesh = 15;
int sakkiz = 8;


cout << onbesh + sakkis << end;    // 23
cout << onbesh - sakkis << end;    // 7

Butun sonlarni kasr sonlarga qo'shish/ayrishda natija kasr son bo'ladi.

int radius = 5;
float PI = 3.14;

cout << PI + radius << endl;      // 8.14

Ko'paytirish/Bo'lish

Butun sonlarni kasr sonlarga ko'paytirsa natija kasr son bo'ladi.

int tomoni = 4, balandligi = 5;
int yuzi = tomoni * balandligi;

/ (bo'lish) operatori butun sonni butun songa bo'lsa natija butun son bo'ladi. Ma'lumot yo'qolish havfi bor.

int son = 10;
float natija = son / 3;      // natija = 3.0; ma'lumot yo'qotildi

float kasrNatija = 10 / 3.0; // kasrNatija = 3.33333;

Modulus/Qoldiq operatori

% operatori bo'linmadan keyin qoldiqni hisoblaydi
faqat butun sonlar ustida ishlaydi

Masalan: 10 % 3 ifodasining natijasi 1ga teng. 10ni 3ga bo'lsak, butun qismi 3ga va qoldiq 1ga teng bo'ladi.

int son = 10;
long yanaSon = 12;

cout << son % 3 << endl;       // 1
cout << yanaSon % 6 << endl;   // 0

O'zlashtirish operatori (=)

o'zgaruvchiga qiymat o'zlashtirish uchun ishlatiladi
o'zlashtirish operatori (=) chap tarafida doimo o'zgaruvchi turishi shart

200 = x;          // error - chap tarafda qiymat turibdi
x + 1 = 200       // error - chap tarafda ifoda turibdi

To'g'ri o'zlashtirishga misollar:

x = 5; 
x = y;
y = x + 10;

Mashq

Quyidagi ifodalar natijalarini taxmin qiling!

cout << 3 * 4 << endl;
cout << 2.0 * 3.0 << endl;
cout << 2.0 * 4 << endl;
cout << 10 / 2 << endl;
cout << 10 / 3 << endl;
cout << 10 / 3.0 << endl;
cout << 10 % 3 << endl;
cout << 3.0 + 3 / 2 << endl;

setw() & setfill() | C++ boshlang'ich

Wahid Abduhakimov — Tue, 12 Mar 2024 07:22:00 +0000

`setw(n)`

Ushbu funksiya chop etish uchun ma'lum uzunlik ya'ni ustunlar so'raydi. Masalan: setw(5) - chop etish uchun 5 ta ustun so'raydi.
agar chop etilayotgan beliglar uzunligi so'ralgan ustunlar sonidan ko'p bo'lsa, hamma belgilar muammosiz chop etiladi. Masalan: cout << setw(1) << "Salom"; kodi garchi bitta ustun so'ralgan bo'lsa ham Salom so'zini hammasini chop etadi.

cout << setw(10) << 123 << endl;

`setfill('')`

Ushbu fuknsiya setw() funksiya bilan doimo birgalikda ishlatiladi.
setfill('') funksiyasi setw ishlatilganda hosil bo'lgan bo'sh kataklarni berilgan belgi bilan to'ldiradi. *Masalan: cout << setw(5) << setfill('.') << 7 << endl; kodi ....7 chop etadi.`

Hash Maps #️⃣ - intervyu kaliti 🔑

Wahid Abduhakimov — Tue, 21 Nov 2023 04:55:38 +0000

HashMap Data Structure tech intervyularda eng ko'p so'raladigan agoritmlardan biri.

Lekin ajoyib hushxabar bor 🤩

HashMapni eng ko'p uchraydigan 2ta holatda ishlatishni o'rganib olsangiz yetarli!

Ushbu post davomida ikkala holatni ham misollar yordami o'rganib olasiz.

1. Element mavjudligini aniqlash.

Array ichida element bor/yo'qligini tekshirish linear O(N) vaqt talab etadi. Ya'ni array ichidagi Nta elementlarni tekshirib chiqish kerak.

HashMap esa shu operatsiyani constant O(1) vaqt ichida bajaradi.

Tasavvur qiling sizda shu tekshirish operatsiyasini M marta takrorlashingiz kerak. Array ustida bu O(NM) vaqt talab qilsa, HashMap ustida O(M) vaqt oladi.

Bu nazariyani quyidagi LeetCode misollari orqali isbotlaymiz.

Two Sum

int array nums va int target berilgan bo'lsa, array ichidan yig'indisi targetga teng 2ta elementlar *index*larini qaytarish kerak.

👉 Masalaga havola

public class Solution 
{
    public int[] TwoSum(int[] nums, int target)
    {
        var juftlar = new Dictionary<int, int>();

        for(int i = 0; i < nums.Length; i++)
            if(juftlar.ContainsKey(target - nums[i]))
                return new int[] { i, juftlar[target - nums[i]]};
            else
                juftlar.TryAdd(nums[i], i);

        return new int[] { };
    }
}

Yuqoridagi yechimda HashMapga asoslangan Dictionary ishlatilgan.

Qisqacha, arraydagi har bir elementni juftini Dictionarydan qidiramiz.

Agar jufti yo'q bo'lsa, shu elementni Dictionaryga qo'shamiz.

Dictionarydan qidirish O(1) vaqt talab qiladi. Bu amal for loop ichida N marta takrorlangani uchun yechim umumiy O(N) vaqt talab qiladi.

Counting Elements

Berilgan array ichida x + 1 jufti mavjud bo'lgan x qiymatli elementlar sonini qaytarish kerak. Agar shunday sonlar bir nechta bo'lsa, hammasi alohida sanalsin.

👉 Masalaga havola

public class Solution
{
    public int CountElements(int[] nums)
    {
        var frequency = new Dictionary<int, int>();
        foreach(var num in nums)
        {
            frequency.TryGetValue(num, out var value);
            frequency[num] = value + 1;
        }

        var count = 0;
        foreach(var num in nums)
            if(frequency.ContainsKey(num + 1))
                count++;

        return count;
    }
}

Bu yechimda ham HashMap sifatida C#ning Dictionary classi ishlatilgan.

Array elementlari necha marta takrorlanishini Dictionaryga saqlab olamiz.

Keyingi loopda shu map ichidan x+1 qiymatli elementlarni qidiramiz.

Ikkala loop ham O(N) vaqt sarflagani uchun umumiy algoritm O(N) vaqt oladi.

First Letter to Appear Twice

Kichik lotin harflaridan iborat string berilganda ikki marta takrorlanuvchi birinchi harfni qaytaring.

👉 Masalaga havola

Ushbu yechimni mashq sifatida o'zingiz bajarib ko'ring.

Savollar va mulohazalaringizni o'zingizga o'xshagan qiziquvchan dasturchilar bilan Telegram Kanalimizda ulashing ✍️.

2. Takrorlanishlar sonini sanash

HashMap yordamida istalgan elementni to'plamdagi chastotasini aniqlash juda ham oson.

Masalan, string ichidagi belgilar chastotasi bir xil yoki yo'qligini aniqlash.

HashMap yordami berilgan tekst ichidagi har bir belgi chastotasi bir xil yo'qlini bitta loop orqali O(N) linear vaqt ichida aniqlasa bo'ladi.

Keling yana misollar yordamida isbotlaymiz.

Subarray Sum Equals K

int array nums va int k berilgan bo'lsa, yig'indisi k ga teng bo'lgan subarraylar sonini qaytaring.

Subarray - ketma-ket joylashgan elementlardan tashkil topgan kichi array.

👉 Masalaga havola

public class Solution 
{
    public int SubarraySum(int[] nums, int k) 
    {
        var sumsMap = new Dictionary<long, int>();
        var count = 0;
        long sum = 0;

        foreach(var num in nums)
        {
            sum += num;

            if(sum == k)
                count++;

            if(sumsMap.TryGetValue(sum - k, out var frequency))
                count += frequency;

            sumsMap.TryGetValue(sum, out var x);
            sumsMap[sum] = x + 1;
        }

        return count;
    } 
}

Yuqoridagi yechimda barcha subarraylar yig'indisini hisoblab ketish bilan bir vaqtda, shu yig'indini HashMapga joylab, agar mavjud bo'lsa chastotasini oshirib ketamiz.

Har bir loop iterationda yig'indi K ga teng bo'lsa sanoqni birga oshiramiz

Agar HashMap ichida joriy yig'indini jufti sum - k mavjud bo'lsa, o'sha kalitli elementni chastotasini sanoqqa qo'shamiz.

HashMapdan qidirish O(1) vaqt olgani va bu operatsiya N marta takrorlangani uchun umumiy algoritm O(N) vaqt oladi.

Maximum Number of Balloons

text deb nomlangan string berilgan bo'lsa, undagi balloon takrorlanishlar sonini qaytaring.

👉 Masalaga havola

public class Solution 
{
    public int MaxNumberOfBalloons(string text) 
    {
        var map = new Dictionary<char, int>
        {
            { 'b', 0 },
            { 'a', 0 },
            { 'l', 0 },
            { 'o', 0 },
            { 'n', 0 },
        };

        foreach(var c in text)
            if(map.TryGetValue(c, out var frequency))
                map[c] = ++frequency;

        // l va o ikki martadan keladi
        map['l'] /= 2;
        map['o'] /= 2;

        var min = int.MaxValue;
        foreach(var value in map.Values)
            min = Math.Min(min, value);

        return min;
    }
}

Yechimda yana HashMap yordamida harflar chastotasi saqlangan. Keyin esa bu mapdan eng kichik chastota tanlab olingan. Chunki shu eng kam marta takrorlangan harf balloon so'zini ko'pi bilan necha marta hosil qila olishimizni belgilaydi.

Kod juda ham oddiy, tushinish muammo bo'lmasa kerak.

Etiborga loyiq jihati 2ta loop ishlatilgan bo'lsa ham algoritm umumiy murakkabligi O(N)ligicha qoladi.

balloon so'zida 'o' va 'l' harflari 2 martadan takrorlangani uchun, ularni chastotatsini 2ga bo'lib qoyganmiz

👋 Hulosa

HashMap yoki HashTable Data Structure dasturlashdagi eng muhim va juda ko'p uchraydigan algoritmlar. Ularni o'rganish va mashq qilish orqali nafaqat intervyu savollarida balki injinerlik faoliyatingizda ham sezilarli samara bo'ladi.

Keyingi maqolada Binary Heap Data Structureni eng ko'p uchraydigan use caselarini misollar orqali o'rganamiz.

Shu kabi sifatli o'zbek tilidagi kontentni qo'llab quvvatlash uchun bizni Telegram Kanalimizga obuna bo'ling.

Memory Cache in .NET

Wahid Abduhakimov — Fri, 25 Nov 2022 05:55:55 +0000

Cache nima?

Dastur ma'lumotni bir necha usulda saqlaydi. Hajmi katta va kamdan-kam chaqiriladigan ma'lumotlar fizik diskda fayl sifatida saqlanadi.

Tez o'zgaruvchan, uzoq vaqt saqlanadigan va ko'p murojat qilinadigan ma'lumotlar databazalarda saqlanadi. Ma'lumotni turi va chaqirilish shakliga qarab turli databaza dizaynlari mavjud. Bir-biriga chuqur bog'liqligi ko'p bo'lgan ma'lumotlar SQL databazalarda, dokument ko'rinishida bo'lgan va boshqa ma'lumotlarga ko'p bog'lanmaganlari esa dokument databazalar (Mongo, Cosmos)larda saqlanadi.

Bundan tashqari 3-xil ma'lumotni saqlash usuli ham bor. Ma'lumot hajmi juda kichik, saqlash muddati o'zgaruvchan (odatda juda qisqa) va ma'lumotga murojat juda ko'p bo'lsa, dastur tezligini oshirish maqsadida bunday ma'lumotlar vaqtinchalik "omborlar"da ya'ni cache'larda saqlanadi.

.NET dasturchilar uchun ma'lumotni cache'da saqlash uchun juda qulay API IMemoryCache interfeysi mavjud.

MemoryCache ma'lumotni vaqtincha key/value juftlik sifatida RAMda (tezkor xotirada) saqlaydi. Bu xotiraga expiration time ya'ni o'chib ketish vaqtini belgilasa bo'ladi. Masalan, 10 sekundda o'chib ketishini yoki aniq bir vaqtda o'chib ketishini yoki 10 sekund ishlatilmasa o'chib ketishini belgilab qo'ysa bo'ladi.

MemoryCache juda ham qulay va easy-to-use yechim. Lekin u RAMda saqlangani bois, dastur o'chib yonsa vaqtincha saqlanga ma'lumotlar ham o'chib ketadi. Masalan, siz foydalanuvchilarni sessionlarini MemoryCacheda saqlayotgan bo'lsangiz dastur nimadir sababga ko'ra o'chib yonsa, foydalanuvchilar sessionlarini yo'qotishadi.

MemoryCache bilan yana bir muammo bor. Agar dastur microservice arxitektura bilan qurilgan bo'lsa va bir vaqtda dasturni bir necha nusxasi ishlab tursa bitta nusxaning RAM xotirasida saqlanayotga Cache boshqa bir nusxada mavjud bo'lmaydi.

Ya'ni MemoryCache Distributed sistemalarda ishlamaydi.

Bunga yechim Distributed Caching sistema ya'ni Redis. Redisning ishlash prinsipi MemoryCache bilan deyarli bir xil. Lekin uning afzalligi Redisda saqlangan Cache ishlab turgan dasturning holatiga (o'chib/yonishiga) bog'liq emas. Bundan tashqari dasturning bir nechta nusxasi bir vaqtda bitta Redis markaziy Cache'ga ulanadi va hammasi bir xil ma'lumot saqlaydi va o'qiydi.

Keyingi postda video darslik sifatida MemoryCache va Redisdan qanday foydalanish haqida gaplashamiz.

Remove local stale branches

Wahid Abduhakimov — Thu, 22 Sep 2022 15:49:11 +0000

It's no secret that we end up with tons of unused, stale branches (either merged or not) in local git repository.

You might want to clean-up unused branches for both organization and storage purposes. But you don't want to delete branches one-by-one which would literally take hours (sometimes).

Here is how to remove local branch in bulk.

1. Remove git branches on `*nix terminal`.

# this will delete only merged branches
git branch --merged | grep -v \* | xargs git branch -D

# this will delete all branches except the current one checked out
git branch | grep -v \* | xargs git branch -D

2. Remove git branches on `Windows Powershell/Terminal`.

# this will magically all branches except dev, main, master and develop.
git branch | Select-String -Pattern '^(?!.*(dev|main|master|develop)).*$' | ForEach-Object { git branch -D $_.ToString().Trim() }

# this will only delete merged branches.
git branch --merged | Select-String -Pattern '^(?!.*(dev|main)).*$' | ForEach-Object { git branch -D $_.ToString().Trim() }

Yeah, it's that easy. Go ahead and give your local git some breathe 🙂.

C# file nesting in VSCODE

Wahid Abduhakimov — Thu, 11 Aug 2022 20:06:32 +0000

Partial classes	Interface/Implementation

I know, I know it's been a while since I wrote. This one is worth reading!

Press CMD+, (or CTRL+, for the poor 😎) to open VSCODE settings window.
Type nesting in the search bar at the top, then find Explorer > File Nesting: Patterns tab as shown in the picture.

Add those two items at the end that is highlighted in the picture.

Now 2 things happen:
1) you partial classes nest under main class.
2) you implementations nest under interfaces if they are in the same folder.

Partial classes

Interfaces

vscode QuickFix

Wahid Abduhakimov — Wed, 06 Jul 2022 10:38:07 +0000

vsCode dasturida quickFix funksiyasi ishlamay qolishi dasturchi uchun eng katta fojiya bo'lsa kerak.

QuickFix - bu CMD+./CTRL+. orqali koddagi hatolarga automatik to'g'irlashlar taklif qilish va o'rnida bartaraf etish funksiyasi.

Shu muammoga uchraganlarning dardi malham bo'ladigan maqoladir bu 🤓.

CMD+SHIFT+P (Windows/Linux uchun CTRL+SHIFT+P) ni bosib komandalar oynasini oching.
Ushbu oynada Keyboard deb qidiring va Open Keyboard Shortcutsga bosing.
Yangi ochilgan oynadan eng yuqoridagi qidiruv bo'limiga QuickFix deb qidiring va kichik qalamcha ustiga bosib uni sozlang.
Yozish oynasi chiqgach, CMD+ENTER tugmalarini tengidan bosish orqali yangi shortcut yarating. Keyin ENTER tugamsini bosib yakunlang.

Endi koddagi hatolarni bemalol `CMD+ENTER` tugmalarini bosib hal qila olasiz 🥳🎉.

Aylana ichidami? | Masala

Wahid Abduhakimov — Sat, 11 Jun 2022 11:41:58 +0000

Berilgan nuqta aylana ichidami yo'qmi aniqlaydigan funksiya tuzing.

nomi: pointIsInCircle
parametrlar:
- aylana markazini anglatuvchi int cX, int cY
- aylana radiusini anglatuvchi int cRadius
- nuqta kordinatasini anglatuvchi int pX, int pY
qaytarishi: berilgan nuqta aylana ichida bo'lsa true yo'qsa false qaytaradi.
yuqorida yaratilgan distance funksiyasiyadan foydalaning

Masofa | Masala

Wahid Abduhakimov — Sat, 11 Jun 2022 11:14:44 +0000

Ikki nuqta orasidagi masofani hisoblab beradigan funksiya tuzing.

nomi: distance
parametrlari: int aX, int aY, int bX, int bY
qaytarishi: shu ikki nuqta orasidagi masofani float sifatida qaytaradi

C++ uchun run komandasi

Wahid Abduhakimov — Fri, 22 Apr 2022 11:55:56 +0000

scripts papkasi yaratamiz

mkdir ~/scripts

`run.sh` bash file yaratamiz

touch ~/scripts/run.sh

`run.sh` fayl ichiga quyidagi _script_ni yozamiz

#!/bin/bash
clear && gcc $1 -o main && ./main

`run.sh` faylga execution ruxsatini beramiz

chmod +x ~/scripts/run.sh

scripts papkasini global $PATH ga doimiy qo'shamiz.

echo "export PATH=$PATH:~/scripts" >> ~/.bash_profile

DEV Community: Wahid Abduhakimov

Relational Operators

Boolean data type

Relational Operators

Logical Operators

NOT

AND

OR

Mashq

Ternary operator

Increment/Decrement & Compound Assignment

Increment/Decrement

Arifmetik operatorlar | C++

Qo'shish/Ayrish

Ko'paytirish/Bo'lish

Modulus/Qoldiq operatori

O'zlashtirish operatori (=)

Mashq

setw() & setfill() | C++ boshlang'ich

setw(n)

setfill('')

Hash Maps #️⃣ - intervyu kaliti 🔑

1. Element mavjudligini aniqlash.

Two Sum

Counting Elements

First Letter to Appear Twice

2. Takrorlanishlar sonini sanash

Subarray Sum Equals K

Maximum Number of Balloons

👋 Hulosa

Memory Cache in .NET

Cache nima?

Remove local stale branches

1. Remove git branches on *nix terminal.

2. Remove git branches on Windows Powershell/Terminal.

Yeah, it's that easy. Go ahead and give your local git some breathe 🙂.

C# file nesting in VSCODE

Partial classes

Interfaces

vscode QuickFix

Endi koddagi hatolarni bemalol CMD+ENTER tugmalarini bosib hal qila olasiz 🥳🎉.

Aylana ichidami? | Masala

Masofa | Masala

C++ uchun run komandasi

scripts papkasi yaratamiz

run.sh bash file yaratamiz

run.sh fayl ichiga quyidagi _script_ni yozamiz

run.sh faylga execution ruxsatini beramiz

scripts papkasini global $PATH ga doimiy qo'shamiz.

`setw(n)`

`setfill('')`

1. Remove git branches on `*nix terminal`.

2. Remove git branches on `Windows Powershell/Terminal`.

Endi koddagi hatolarni bemalol `CMD+ENTER` tugmalarini bosib hal qila olasiz 🥳🎉.

`run.sh` bash file yaratamiz

`run.sh` fayl ichiga quyidagi _script_ni yozamiz

`run.sh` faylga execution ruxsatini beramiz