DEV Community: Imron

System information | Linux

Imron — Wed, 18 Feb 2026 18:22:02 +0000

If you don't know what thing do any kind of tools, you can use -h, or --help, or man this commands to access help if needed.

Since we’ll be working with various Linux systems, it's important to understand their structure, including system details, processes, network configurations, users/user settings, and directories, along with their related parameters. Below is a list of essential tools to help gather this information. Most of these tools come pre-installed. However, this knowledge is not only crucial for routine Linux tasks, but also plays a key role when assessing security configurations, identifying vulnerabilities, or preventing potential security risks in Linux operating systems.

Command -- Description

whoami Dispalys current username.
id Returns users identify.
hostname Sets or prints the name of current host system

Arifmetic Operators | C++

Imron — Sat, 14 Feb 2026 08:46:56 +0000

C++ da Arifmetik Operatorlar

C++ dasturlash tilida arifmetik operatorlar sonlar ustida matematik amallar bajarish uchun ishlatiladi. Agar siz kalkulyatorda qanday amal qilsangiz, C++ da ham deyarli shunday ishlaydi.

arefmetik operatorlar: +, -, *, /, % (modulus)

ikkita operand ustida amal bajaradi.

+ (Qo‘shish)

Ikki sonni qo‘shish uchun ishlatiladi.

int a = 5;
int b = 3;
int c = a + b;  // Natija: 8

- (Ayirish)

Bir sondan ikkinchi sonni ayiradi.

int a = 10;
int b = 4;
int c = a - b;  // Natija: 6

* (Ko‘paytirish)

Sonlarni ko‘paytirish uchun ishlatiladi.

int a = 6;
int b = 7;
int c = a * b;  // Natija: 42

/ (Bo‘lish)

Bir sonni ikkinchi songa bo‘ladi.

int a = 10;
int b = 2;
int c = a / b;  // Natija: 5

% (Qoldiq – Modulus)

Bo‘lishdan qolgan qoldiqni qaytaradi. Faqat butun sonlar bilan ishlaydi.

int a = 7;
int b = 3;
int c = a % b;  // Natija: 1

Setw() & Setfill() function | C++

Imron — Sat, 14 Feb 2026 08:31:29 +0000

C++ da setw() va setfill() – chiroyli formatlashda ishlatiladi.

C++ da oddiy cout bilan ma’lumot chiqarish oson. Lekin natijani chiroyli, tekis va tartibli ko‘rsatish kerak va setw() va setfill() bu funksiyani bajaradi.

Bu funksiyalar <iomanip> kutubxonasiga tegishli.

setw() nima qiladi?

setw() — chiqarilayotgan qiymat uchun kenglik (width) belgilaydi.

Ya’ni, nechta joy egallashini aytamiz.

Misol

#include <iostream>
#include <iomanip>

using namespace std;

int main()
{
    cout << setw(5) << 10 << endl;

    return 0;
}

setw(5) — 5 ta joy ajratdi.

10 esa o‘ng tomonga tekislandi.

Oldiga 3 ta probel qo‘shildi.

setw() faqat bitta keyingi qiymat uchun ishlaydi.

Masalan

cout << setw(5) << 10 << 20;

Bu yerda faqat 10 formatlanadi. 20 oddiy chiqadi.

setfill() nima qiladi?

setfill() — bo‘sh joyni qaysi belgi bilan to‘ldirishni belgilaydi.

Default holatda bo‘sh joy probel ( ) bilan to‘ladi.

Misol

cout << setfill('*') << setw(5) << 10;

Natija

***10

5 ta joy ajratildi

Bo‘sh joylar * bilan to‘ldirildi

Ikkalasini bir vohta ishlatish:

cout << setfill('0') << setw(5) << 42;

Natija

Cin Operatori | C++

Imron — Sat, 14 Feb 2026 08:13:29 +0000

C++ o‘rganishni boshlagan har bir odam birinchi ko‘radigan narsalardan biri bu cin operatori
cin nima?

cin — bu foydalanuvchidan ma’lumot olish uchun ishlatiladigan obyekt. U <iostream> kutubxonasiga tegishli.

#include <iostream>
using namespace std;

int main() 
{
    int yosh;

    cin >> yosh;

    return 0;
}

Bu yerda dastur foydalanuvchidan yosh qiymatini kutadi.

>> operatori nima qiladi?

cin >> yosh;

Bu yerda >> — ma’lumotni oqimdan (input stream) o‘zgaruvchiga uzatadi.

Bir nechta qiymat olish

cin bilan bir nechta o‘zgaruvchini ham birdaniga olish mumkin.

Misol

int a, b;
cin >> a >> b;

Foydalanuvchi masalan:

5 10

deb kiritsa, a = 5, b = 10 bo‘ladi.

cin probelgacha o‘qiydi

Agar string ishlatsak:

string ism;
cin >> ism;

Agar Foydalanuvchi kiritsa:

Ali Valiyev

deb yozsa, ism faqat "Ali" bo‘ladi.

Chunki cin probelgacha o‘qiydi.

Type casting | C++

Imron — Sat, 14 Feb 2026 06:46:21 +0000

Type Casting – C++ (Foundation)

Type casting – bir turdagi ma’lumotni boshqa turga o‘zgartirish.

1️⃣ Implicit (avtomatik) casting

Kompilyator o‘zi o‘zgartiradi.

int a = 5;
double b = a;   // int -> double

2️⃣ Explicit (qo‘lda) casting

Dasturchi o‘zi o‘zgartiradi.

double x = 5.7;
int y = (int)x;   // 5 bo‘ladi

Double dan int ga o'tkazganda biz ma'lumotni kismini yoqatamiz.

Char Types | Belgi turi | C++

Imron — Sat, 14 Feb 2026 06:39:19 +0000

🔹 char types – C++
da belgilar turi

char – 1 ta belgi (harf, raqam, simvol) saqlash uchun ishlatiladi.
Hajmi: 1 bayt (8 bit).

1️⃣ Asosiy char

char harf = 'A';
char raqam = '5';
char belgi = '#';

char bitta qo‘shtirnoq (‘ ’) bilan yoziladi.

ASCII bilan ishlaydi

Har bir belgi aslida son sifatida saqlanadi.

char c = 'A';
cout << int(c);   // 65 raqam chiqadi

'A' → 65 (ASCII kodi)

2️⃣ signed char va unsigned char

🔹 signed char

Oraliq: -128 dan 127 gacha

signed char a = -50;

🔹 unsigned char

Faqat musbat: 0 dan 255 gacha

unsigned char b = 200;

Odatda char ishlatiladi.
Agar son saqlamoqchi bo‘lsangiz, signed yoki unsigned ishlatiladi.

char va string farqi

char a = 'A'; // 1 ta belgi
string a1 = "A"; // matn

Etibor uchun raxmat hayir!

Setprecision | Floating types | C++

Imron — Sat, 14 Feb 2026 06:30:22 +0000

🔹 setprecision – C++ da kasr aniqligini boshqarish

setprecision son nechta raqam bilan chiqarilishini belgilaydi.
U <iomanip> kutubxonasida joylashgan.

#include <iostream>
#include <iomanip>
using namespace std;

1️⃣ Kangay ishlashi

double x = 3.1415926535;

cout << setprecision(4) << x;

Natija

3.142

Ushbu funksiya kasr sonlarni nuqtadan keyin x ta raqam aniqlikda yaxlitlaydi.

2️⃣ Faqat kasrdan keyingi sonlarni belgilash

Buning uchun fixed ishlatiladi:

cout << fixed << setprecision(4) << x;

Natija

3.1416

Endi bu kasrdan keyin 4 ta raqam degani.

Floating types | Kasrsonlar | C++

Imron — Sat, 14 Feb 2026 06:21:47 +0000

C++ da floating types – bu kasr sonlarni saqlash uchun ishlatiladigan ma’lumot turlari.

1️⃣ Asosiy floating turlar

🔹float
🔹4 bayt(32 bit)
🔹kichikroq xotira ishlatadi

float a = 5.25; // a = 5.25

🔹double
🔹8 bayt (64 bit)
🔹Eng ko‘p ishlatiladigan tur

double b = 5.231315; //b = 5.231315

🔹 long double
🔹8, 12 yoki 16 bayt (kompilyatorga bog‘liq)

long double c = 5.2514253255; // c = 5.2514253255

2️⃣ Qaysi birini ishlatish kerak?

float Xotira muhim bo‘lsa (masalan o‘yinlar, grafikalar)
double Oddiy hisob-kitoblar uchun
long double Juda aniq va katta hisoblarda

👉standart double ishlatish tavsiya qilinadi.

3️⃣ Nega aniqlik muammosi bo‘ladi?

Floating sonlar ikkilik (binary) ko‘rinishda saqlanadi. Ba’zi kasrlar aniq ifodalanmaydi.

Misol:

double x = 0.1 + 0.2;
cout << x;

Natuja:

0.30000000000000004

Bu floating aniqlik chegarasi

Integer types | Butun sonlar | C++

Imron — Thu, 12 Feb 2026 08:47:55 +0000

Assalomu alaykum foydalanuvchilar

Bugun C++ da Integer types (butun son turlari) haqida qisqa va tushunarli ma’lumot beraman.

Integer nima?

Integer — bu butun sonlar degani.
Masalan:
-5, 0, 10, 125

Kasr sonlar (5.6, 3.14) integer emas

C++ da butun son turlari

C++ da bir nechta butun son turlari bor:

1️⃣ int

Eng ko‘p ishlatiladi.
Oddiy butun sonlar uchun.

Masalan:

int age = 18; // age = 18

2️⃣ short

Kichikroq sonlar uchun.
Xotirada kamroq joy egallaydi.

short son = 100; // son = 100

3️⃣ long

Kattaroq sonlar uchun.

long lnum = 1000000; // lnum = 1000000

4️⃣ long long

Juda katta sonlar uchun.

long long Bnum = 12345678900; // Bnum = 12345678900

Farqi nimada?

Farqi — qancha katta son saqlay olishida.
Qancha katta tur bo‘lsa, shuncha katta son saqlaydi.

O'zgaruvchiga nom berish && Qiymat O'zlashtirish | C++

Imron — Thu, 12 Feb 2026 08:39:49 +0000

Assalamu aleykum, C++ dasturlash tilida o'zgaruvchilar alohida kalit so'zlar bilan nomlanadi.

Identifikator nima?
Identifikator — bu dasturchi tomonidan beriladigan nom.
Ya’ni o‘zgaruvchi, funksiya yoki o‘zgarmasga qo‘yiladigan nom.

Masalan:

age
nom
yosh
ism
Bularning hammasi identifikator hisoblanadi.

Misol

#include <iostream>
using namespace std;

int main()
{
    int age = 15;
    string name = "Hello users";
    string country = "Uzbekistan";

    cout << name << endl;
    cout << country << endl;

    return 0;
}

Bu yerda:
age
name
country
bular identificatorlar deb olamiz

Qoidalar

Identifikator tanlashda quyidagilarga e’tibor berish kerak. Lotin harfi bilan boshlanishi kerak
Raqam bilan boshlanmaydi
Keyingi belgilar raqam bo‘lishi mumkin (age1)
Probel ishlatib bo‘lmaydi (first name noto‘g‘ri)
int, float, for, while kabi C++ kalit so‘zlarini ishlatib bo‘lmaydi
Katta-kichik harf farq qiladi (Age va age boshqa-boshqa)

Masalan:

int a = 24;      // tushunish qiyin 
int age = 24;    // tushunarli

C++ O'zgaruvchilar | C++ DATA TYPES

Imron — Thu, 12 Feb 2026 08:28:52 +0000

Assalomu alaykum foydalanuvchilar
Bugun C++ da o‘zgaruvchilar haqida qisqa va tushunarli qilib gaplashamiz.

O‘zgaruvchi — bu ma’lumot saqlaydigan idish (stakan) ga o‘xshaydi.
Ichiga son, matn yoki boshqa qiymat solamiz.

Har bir o‘zgaruvchining:

nomi bo‘ladi
qiymati bo‘ladi

Va uni ishlatishdan oldin e’lon qilish kerak.

O‘zgaruvchi turlari

int → butun sonlar (123, -5)

float → kasr sonlar (5.6)

double → kattaroq kasr sonlar (5.6789)

char → bitta belgi va ASCII jadvali bilan ishlaydi ('A')

string → matn ("Salom")

bool → true yoki false (1 yoki 0)

Misol:

#include <iostream>
using namespace std;

int main()
{
    int son = 13;
    cout << son;

    return 0;
}

Natija:

Muhim narsa
Agar o‘zgaruvchiga yangi qiymat bersak, eski qiymat o‘chadi.

int son = 13;
son = 20;
cout << son;

O‘zgaruvchi nomlash qoidalari

Harf bilan boshlanadi.
Katta-kichik harf farq qiladi (aka va Aka boshqa-boshqa)

Bir nechta o‘zgaruvchi

int x = 13, y = 15, z = 4;
cout << x + y + z;

Natija:

Ularning yig‘indisi chiqadi.

Bir xil qiymat berish

int x, y, z;
x = y = z = 50;
cout << x + y + z;

Natija:

Terminal komandlar | C++

Imron — Thu, 12 Feb 2026 08:14:45 +0000

Asalomu aleykum foydalanovchilar bugun ko'rib otyatgan mavzu Terminal comands, yani C++ da teminal komandlar.

🖥️ Terminal komandalar nima?

Terminal — bu kompyuterga soz yoki matn yozib buyruq beradigan joy.

📂 ls

ls

Hozir turgan papkang ichidagi fayllarni ko‘rsatadi.
Shu papkada nimalar bor? deb desak boladi

🧹 clear

clear

👉 Terminaldagi komandalarni yoki javoblarni tozalaydi. Buni doskani tozalash desak boladi.

❌ rm

👉 Faylni o‘chiradi.
Masalan:

rm test.cpp

test.cpp faylini o‘chiradi.

❌📂 rm -r

👉 Papkani ichidagi hamma narsasi bilan o‘chiradi.
Masalan:

rm -r papka

📁 mkdir papka_nomi

👉 Yangi papka yaratadi.
Masalan:

mkdir dars

dars degan yangi papka ochiladi.

💻 C++ uchun komandalar
g++ main.cpp
👉 main.cpp faylni tekshiradi va ishlaydigan dasturga aylantiradi.
Natija a.out degan fayl bo‘ladi.

g++ main.cpp -o dastur
main.cpp ni compile qiladi.
Lekin natijani a.out emas, dastur degan nom bilan saqlaydi.

g++ main.cpp -o dastur && ./dastur
2 ta ishni birdan qiladi:

Compile qiladi
Dasturni ishga tushiradi
Bu yerda &&(va) bolgani uchun ikkta narsani bitta vaqta kiladi.

alias run='g++ main.cpp -o dastur && ./dastur
Uzoq komandaga qisqa nom beradi.
Endi har safar uzun komanda yozmaysan

Masalan :

run

main.cpp compile bo'lib bittada ishga tushadi.