Có một kiểu tin nhắn mình nhận khá thường xuyên: "Anh ơi, web em dạo này chậm lắm, anh xem giúp em với." Nghe thì đơn giản, nhưng nếu lao ngay vào cài thêm plugin cache, nén ảnh hàng loạt hay đổi hosting, rất dễ sửa sai chỗ. Website vẫn chậm, mà mình còn không biết thứ vừa thay đổi có thật sự tác dụng hay không.
Sau vài lần mò mẫm như vậy, mình rút ra một quy trình tương đối cố định. Không có gì cao siêu, chủ yếu là đi từ ngoài vào trong, từ phần dễ quan sát đến phần khuất trong database và cấu hình máy chủ. Bài này là cách mình audit một site WordPress bị chậm trước khi quyết định tối ưu cái gì.
Trước khi sửa bất cứ thứ gì: ghi lại hiện trạng
Mình mở trang chủ, một bài viết, một trang sản phẩm hoặc dịch vụ, rồi thử trên máy tính và điện thoại, ở trạng thái đã đăng nhập và chưa đăng nhập. Mình cũng hỏi chủ site: chậm từ khi nào, chậm ở trang nào nhất, chậm khi xem web hay khi đăng bài, và gần đây có cài plugin, đổi theme hay gắn thêm công cụ quảng cáo nào không.
Nhiều khi câu trả lời đã chỉ ra một nửa nguyên nhân. Ví dụ, web chỉ chậm sau khi thêm chat, popup và mã theo dõi thì hướng kiểm tra sẽ khác hẳn web chậm dần theo thời gian vì dữ liệu ngày càng nhiều. Đừng quên sao lưu trước khi thử nghiệm. Chỉ cần một bản backup đầy đủ và biết cách khôi phục, mình sẽ yên tâm hơn khi tắt thử plugin hay đổi cấu hình sau này.
Mình thường tổng hợp các bước dưới đây thành một checklist WordPress performance audit để mỗi lần nhận site mới cứ đi theo thứ tự, vừa tránh bỏ sót, vừa dễ giải thích lại cho chủ site khi làm xong.
Bước 1: Phân biệt chậm ở frontend hay backend
Câu hỏi quan trọng nhất lúc này là: web chậm vì máy chủ phản hồi chậm, hay vì trình duyệt phải tải và xử lý quá nhiều thứ? Nếu vào wp-admin cũng ì ạch, mở danh sách bài viết hay đơn hàng đều phải chờ, vấn đề thường nằm ở hosting, database hoặc một plugin chạy ngầm. Ngược lại, nếu admin vẫn mượt mà trang ngoài nặng, mình ưu tiên xem hình ảnh, script, font và cách theme dựng giao diện.
Đừng chỉ kiểm tra trang chủ
Mình thử thêm trang có nhiều hình, trang có form, trang tìm kiếm và trang thanh toán nếu là web bán hàng. Nếu trang nào cũng chậm giống nhau, mình nghi ngờ phần dùng chung như hosting, theme hoặc plugin chạy trên toàn site. Nếu chỉ một trang bị chậm, mình tập trung vào nội dung, tính năng riêng và các đoạn mã nhúng chỉ xuất hiện trên trang đó.
Ở bước này, mình hay mở DevTools và các công cụ đo tốc độ để nhìn tổng quan, nhưng không vội tin tuyệt đối vào một điểm số. Điểm số chỉ là gợi ý, còn trải nghiệm thực tế mới giúp mình quyết định nên đào sâu vào đâu.
Bước 2: Xem hosting, PHP và cấu hình nền
Mình vào bảng điều khiển hosting để xem phiên bản PHP có quá cũ không, giới hạn bộ nhớ có quá thấp so với loại site đang chạy không, ổ đĩa có gần đầy và chứng chỉ hay cấu hình máy chủ có gì bất thường không. Nhiều web chạy ổn trên cấu hình cũ cho đến khi theme hoặc plugin cập nhật, bắt đầu nặng hơn, lúc đó các giới hạn cũ mới lộ ra.
Mình cũng kiểm tra xem site có bật nén dữ liệu, cache ở cấp máy chủ và giao thức kết nối hiện đại hay chưa. Tuy vậy, mình không coi việc nâng cấp hosting là đáp án cho mọi vấn đề. Nếu nguyên nhân là plugin nặng hoặc database phình to, đổi hosting cũng không giải quyết được gốc rễ.
Bước 3: Rà soát theme và plugin
Đây thường là phần tốn thời gian nhất, nhưng cũng hay tìm thấy nguyên nhân nhất. Với plugin, mình không nhìn số lượng trước. Một site ít plugin vẫn có thể chậm nếu có một plugin làm việc nặng, ngược lại site nhiều plugin chưa chắc đã chậm nếu chúng đều cần thiết và nhẹ.
Mình đi qua từng nhóm chức năng: builder, bảo mật, sao lưu, thống kê, chat, popup, dịch tự động, tối ưu ảnh và những plugin đã lâu không cập nhật. Plugin nào trùng chức năng, không còn dùng hoặc chỉ bật trong một chiến dịch cũ thì mình đề xuất gỡ hẳn, thay vì chỉ để đó và tắt tạm.
Cách mình test plugin mà không làm vỡ site
Nếu có staging, mình tắt thử theo nhóm trên staging, ghi lại thay đổi sau mỗi vòng và kiểm tra kỹ các trang quan trọng. Nếu không có staging, mình làm ngoài giờ ít truy cập, có backup trong tay và thông báo trước cho chủ site. Riêng plugin liên quan đến WooCommerce, form và thanh toán, mình không bao giờ tắt bừa.
Với theme, mình chú ý các dấu hiệu như theme ôm quá nhiều tính năng không dùng đến, slider và hiệu ứng xuất hiện khắp nơi, hoặc child theme bị chỉnh sửa chồng chéo qua nhiều người. Nhiều trường hợp không cần đổi theme, chỉ cần tắt tính năng thừa và dọn lại trang chủ là trang đã nhẹ đi rõ rệt.
Bước 4: Ảnh, font và mã nhúng bên ngoài
Mình xem ảnh ở các trang nặng nhất: có ảnh nào đang dùng kích thước gốc cho một khung hiển thị nhỏ không, font có tải thừa kiểu và độ đậm không. Mình cũng kiểm tra video nhúng, chat, bản đồ và pixel quảng cáo, vì chúng thường được thêm theo từng chiến dịch rồi bị quên, nhưng vẫn làm trang nặng thêm.
Bước 5: Database, cron và autoload
Nếu admin chậm, mình kiểm tra thêm database: dữ liệu autoload có phình bất thường không, bản sửa đổi cũ, bình luận spam và dữ liệu tạm của plugin đã gỡ còn sót lại không. Mình cũng xem các tác vụ chạy tự động có bị dồn, lỗi hoặc chạy lặp không. Phần này mình làm cẩn thận, sao lưu database riêng và không xoá hàng loạt theo cảm tính.
Bước 6: Cache và kiểm tra lại sau khi sửa
Cache mình để gần cuối, vì cache chỉ che được triệu chứng nếu bên dưới vẫn nặng. Khi bật, mình kiểm tra riêng cho khách chưa đăng nhập, người đã đăng nhập và giỏ hàng, tránh việc trang nhanh hơn nhưng form hay thanh toán lại hoạt động sai. Sau mỗi nhóm thay đổi, mình tải lại các trang đã ghi ở đầu và đối chiếu với hiện trạng ban đầu.
Lời kết
Tóm lại, audit WordPress bị chậm không phải là cuộc đua cài thêm công cụ. Đó là quá trình loại trừ có thứ tự: hiểu trang nào chậm, chậm ở đâu, vì sao, rồi mới sửa đúng chỗ và kiểm tra lại. Cách làm này đỡ tốn công sửa đi sửa lại, và giúp mình giải thích rõ cho chủ site đã thay đổi điều gì, vì sao điều đó cần thiết.
Top comments (0)