DEV Community

Koray Yalçın
Koray Yalçın

Posted on

Pipeline velocity'yi SQL ile hesaplamak: Tanım sözleşmesi, kohort penceresi, segment kırılımı ve değişimin dört bileşene ayrıştırılması

Satış toplantılarında en sık duyduğum cümlelerden biri şudur: "Pipeline dolu, neden ciro gelmiyor?" Ekranda yüzlerce açık fırsat, toplam değeri etkileyici bir rakam ve yine de ay sonunda beklenenin altında kalan bir kapanış. Sorun çoğu zaman pipeline'ın büyüklüğünde değil hızındadır. Hat dolu olabilir ama ağır akıyorsa, para gecikerek ya da hiç gelmez.

Ben Koray Yalçın; lead yönetimi, CRM ve satış operasyonu altyapıları kuruyorum, çoğunlukla gayrimenkul projelerinde reklamdan satış ofisine uzanan hattın veri tarafında çalışıyorum. Bu yazıda pipeline velocity metriğini bir geliştirici gözüyle ele alıyorum: formülün dört değişkenini veritabanında nasıl tanımlayacağız, hangi pencereyle ölçeceğiz, segmentlere nasıl böleceğiz ve "geçen aya göre neden düştü?" sorusuna SQL ile nasıl cevap vereceğiz. Formülün kendisi ve kısa açıklaması için sözlükteki pipeline velocity nasıl hesaplanır sayfasına bakabilirsiniz; burada "bu sayıyı nasıl güvenilir üretiriz" kısmına odaklanacağım.

Daha önce CRM aşamalarını (stage) durum makinesi olarak tasarlamayı ve append-only bir aşama geçmişi tablosu tutmayı ayrı bir yazıda işlemiştim. Bu yazı o tablonun üzerine kuruluyor; aşama geçmişi olmayan bir sistemde velocity hesaplamak mümkündür ama sonuçlar çok daha kırılgan olur.

1. Formül basit, tanımlar değil

Pipeline velocity'nin yaygın formülü şöyledir:

velocity = (fırsat sayısı × ortalama fırsat değeri × kazanma oranı) / satış döngüsü süresi (gün)
Enter fullscreen mode Exit fullscreen mode

Sonuç "günde ne kadar ciro üretiyoruz" anlamında bir para/gün değeridir. Formülde dört değişken var ve her biri, açıkça tanımlanmadığında ekipler arasında farklı sayılar üretir:

  • Fırsat sayısı: Hangi fırsatlar? Bugün açık olanlar mı, dönem içinde açılanlar mı, belirli bir aşamayı geçmiş olanlar mı?
  • Ortalama fırsat değeri: Liste fiyatı mı, teklif edilen fiyat mı, kazanılan anlaşmaların gerçekleşen bedeli mi? Para birimi ne?
  • Kazanma oranı: Kazanılan bölü ne? Kapanan tüm fırsatlar mı, açılan tüm fırsatlar mı?
  • Satış döngüsü: Hangi andan hangi ana? Lead oluşumundan mı, fırsat açılışından mı? Kaybedilenler dahil mi?

Bu yüzden ilk adım SQL değil, bir tanım sözleşmesidir. Ben bunu kodun yanında, sürümlü bir tablo olarak tutmayı tercih ediyorum. Böylece rapordaki her sayı hangi tanımla üretildiğini söyleyebilir.

CREATE TABLE velocity_definition (
  version          int PRIMARY KEY,
  valid_from       date NOT NULL,
  entry_stage      text NOT NULL,      -- fırsat sayılmaya başladığı aşama kodu
  value_basis      text NOT NULL CHECK (value_basis IN ('won_amount','quoted_amount')),
  base_currency    char(3) NOT NULL,
  window_days      int  NOT NULL,      -- kohort penceresi
  cycle_includes_lost boolean NOT NULL,
  notes            text
);

INSERT INTO velocity_definition VALUES
 (1, '2026-01-01', 'qualified', 'won_amount', 'GBP', 90, false,
  'Fırsat: qualified aşamasına giren kayıt. Döngü: qualified girişinden won kapanışına.');
Enter fullscreen mode Exit fullscreen mode

Gayrimenkulde bu tanımın bir inceliği var: "fırsat" çoğu zaman bir kişi değil, kişi ile bir ünite (daire, villa) arasındaki ilişkidir. Aynı müşteri iki farklı daireye ilgi gösterdiğinde iki fırsat mı sayılacak, bir mi? Bunu da sözleşmeye yazmak gerekir; aksi halde fırsat sayısı ekipten ekibe değişir.

2. Gerekli veri: aşama geçmişi ve kapanış kaydı

Velocity için ihtiyacımız olan şey anlık durum değil, zaman içindeki hareket. Minimum veri modeli şöyle:

-- Append-only aşama geçmişi (önceki yazıdaki yapı)
CREATE TABLE deal_stage_event (
  id          bigserial PRIMARY KEY,
  deal_id     bigint NOT NULL,
  from_stage  text,
  to_stage    text NOT NULL,
  occurred_at timestamptz NOT NULL,
  reason      text
);

CREATE TABLE deal (
  id            bigint PRIMARY KEY,
  segment       text NOT NULL,      -- örn. proje veya kanal
  owner_id      bigint,
  quoted_amount numeric(14,2),
  won_amount    numeric(14,2),
  currency      char(3) NOT NULL,
  outcome       text CHECK (outcome IN ('won','lost')),
  closed_at     timestamptz
);
Enter fullscreen mode Exit fullscreen mode

İki noktaya dikkat edin. Birincisi, outcome ve closed_at aşama geçmişiyle tutarlı olmalı; bunu her gece çalışan bir mutabakat sorgusuyla kontrol etmek iyi bir alışkanlık. İkincisi, para birimi kaydın üzerinde durmalı. Kuzey Kıbrıs'ta konut satışlarında sterlin, euro ve lira bir arada görülebiliyor; dönüşüm kurunu kapanış tarihindeki kurla ayrı bir tablodan almak, ortalamanın kur dalgalanmasıyla kirlenmesini engeller.

3. Kohort penceresi: "anlık" değil "kapanan" fırsatlardan hesaplamak

En sık yapılan hata, kazanma oranını açık fırsatları da paydaya katarak hesaplamaktır. Açık bir fırsat henüz kaybedilmemiştir; onu paydaya koymak oranı yapay olarak düşürür, pipeline büyüdükçe de daha çok düşürür. Benzer şekilde, döngü süresini yalnızca hızlı kapananlardan ölçmek yanıltıcıdır: uzun süren fırsatlar henüz kapanmadığı için ölçüme girmez ve döngü olduğundan kısa görünür.

Benim tercih ettiğim yöntem iki parçalı:

  1. Oran ve döngü için: son N gün içinde kapanmış (won veya lost) fırsatlardan oluşan kohort.
  2. Fırsat sayısı için: aynı pencerede giriş aşamasına girmiş fırsatların sayısı (dönemsel akış), ya da tercihe göre pencere sonundaki açık fırsat sayısı.

Hangisini seçerseniz seçin, sözleşmede yazmalı ve değiştirmemelisiniz. Aşağıdaki sorgu dönemsel akış yaklaşımını kullanıyor:

WITH params AS (
  SELECT d.*, date '2026-11-01' AS as_of
  FROM velocity_definition d WHERE version = 1
),
entered AS (           -- pencerede giriş aşamasına giren fırsatlar
  SELECT e.deal_id, min(e.occurred_at) AS entered_at
  FROM deal_stage_event e, params p
  WHERE e.to_stage = p.entry_stage
  GROUP BY e.deal_id
),
closed AS (            -- pencerede kapanan fırsatlar
  SELECT dl.*, en.entered_at,
         dl.won_amount * fx.rate AS won_base
  FROM deal dl
  JOIN entered en ON en.deal_id = dl.id
  LEFT JOIN fx_rate fx
    ON fx.currency = dl.currency AND fx.rate_date = dl.closed_at::date
  , params p
  WHERE dl.closed_at >= p.as_of - p.window_days
    AND dl.closed_at <  p.as_of
)
SELECT
  (SELECT count(*) FROM entered, params p
    WHERE entered_at >= p.as_of - p.window_days AND entered_at < p.as_of) AS n_opps,
  avg(won_base) FILTER (WHERE outcome = 'won')                          AS avg_value,
  count(*) FILTER (WHERE outcome = 'won')::numeric / NULLIF(count(*),0) AS win_rate,
  avg(extract(epoch FROM closed_at - entered_at) / 86400)
      FILTER (WHERE outcome = 'won')                                     AS cycle_days
FROM closed;
Enter fullscreen mode Exit fullscreen mode

NULLIF küçük bir ayrıntı ama önemli: yeni açılmış bir segmentte pencere içinde hiç kapanış olmayabilir ve sıfıra bölme hatası tüm raporu düşürmemeli. Benzer şekilde, kur tablosunda eksik gün varsa won_base NULL döner ve ortalamadan sessizce düşer; bunu yakalamak için ayrıca "kuru bulunamayan kapanış sayısı" diye bir kontrol sütunu eklemenizi öneririm.

Velocity değeri bu dört sütundan tek satırda hesaplanır: n_opps * avg_value * win_rate / cycle_days. Ama tek bir toplam sayıyı panoya koymak, bu yazının asıl konusu olan teşhisi imkânsız kılar.

4. Ortalama mı, medyan mı?

Gayrimenkulde fırsat değerleri geniş bir aralığa yayılır: aynı projede bir stüdyo ile bir penthouse arasında birkaç kat fark olabilir. Tek bir büyük satış ortalama değeri ve dolayısıyla velocity'yi o ay için şişirir. Aynı şey döngü süresi için de geçerlidir; yıllarca açık kalıp sonunda kapanan tek bir fırsat ortalamayı uzatır.

Pratik yaklaşımım şu: formülde ortalamayı kullanıyorum (çünkü velocity'nin toplam ciroyla tutarlı olması için matematiksel olarak ortalama gerekir), ama yanına medyan ve 90. yüzdelik değerleri koyuyorum. Ortalama ile medyan arasındaki fark büyüdüğünde rapor bir uyarı bayrağı gösteriyor:

SELECT
  avg(won_base)                                              AS avg_value,
  percentile_cont(0.5) WITHIN GROUP (ORDER BY won_base)      AS median_value,
  percentile_cont(0.9) WITHIN GROUP (ORDER BY won_base)      AS p90_value,
  percentile_cont(0.5) WITHIN GROUP (
      ORDER BY extract(epoch FROM closed_at - entered_at)/86400) AS median_cycle_days,
  count(*)                                                   AS n_won
FROM closed
WHERE outcome = 'won';
Enter fullscreen mode Exit fullscreen mode

n_won sütununu da hiçbir zaman gizlemeyin. Pencere içinde beş kapanış varsa kazanma oranındaki her bir fırsat yüzde yirmilik bir oynamaya denk gelir. Küçük örneklemde hesaplanan velocity'yi göstermek yerine "yetersiz veri" demek daha dürüsttür. Ben eşik değerini sözleşmeye bir parametre olarak ekliyorum.

5. Segment kırılımı: toplam hız kimseye bir şey söylemez

Şirket genelinde tek bir velocity değeri, farklı hızlarda akan birçok hattın ortalamasıdır. Bir lansman projesi hızlı akarken eski stokta kalan üniteler yavaş akabilir; Meta reklamlarından gelen fırsatlar ile referansla gelenlerin döngüsü çok farklı olabilir. Bu yüzden aynı hesaplamayı segment bazında yapmak gerekir:

SELECT
  segment,
  count(*)                                                   AS n_closed,
  count(*) FILTER (WHERE outcome='won')::numeric
     / NULLIF(count(*),0)                                    AS win_rate,
  avg(won_base) FILTER (WHERE outcome='won')                 AS avg_value,
  avg(extract(epoch FROM closed_at-entered_at)/86400)
     FILTER (WHERE outcome='won')                            AS cycle_days
FROM closed
GROUP BY segment
HAVING count(*) >= 10;      -- örneklem eşiği, sözleşmeden gelmeli
Enter fullscreen mode Exit fullscreen mode

Fırsat sayısını da aynı segmente göre sayıp birleştirdiğinizde her segment için ayrı bir velocity elde edersiniz. Burada bir tuzak var: segment değerinin fırsat yaşamı boyunca değişmemesi gerekir. Danışman ataması değiştiğinde fırsat bir ekipten diğerine geçiyorsa, segmenti kapanış anındaki değere göre değil, sözleşmede belirlenmiş sabit bir anda (örneğin giriş aşaması anında) dondurmak tutarlılık sağlar. Bunun için aşama geçmişine benzer bir deal_attribute_snapshot tablosu iş görür.

6. "Neden düştü?" sorusu: değişimi dört bileşene ayırmak

Yönetimin asıl merak ettiği velocity'nin kendisi değil, değişimidir. Formül çarpım ve bölümden oluştuğu için logaritma alınca toplama dönüşür:

ln(V) = ln(N) + ln(A) + ln(W) − ln(L)
Enter fullscreen mode Exit fullscreen mode

Bu, iki dönem arasındaki değişimi dört bileşene toplanabilir biçimde ayırmamızı sağlar. Her değişkenin log farkı, velocity'nin log farkına kendi katkısını verir:

WITH m AS (
  SELECT period, n_opps AS n, avg_value AS a, win_rate AS w, cycle_days AS l
  FROM velocity_monthly            -- yukarıdaki sorgunun aylık materyalize hali
  WHERE period IN ('2026-09','2026-10')
),
p AS (
  SELECT
    max(n) FILTER (WHERE period='2026-09') n0, max(n) FILTER (WHERE period='2026-10') n1,
    max(a) FILTER (WHERE period='2026-09') a0, max(a) FILTER (WHERE period='2026-10') a1,
    max(w) FILTER (WHERE period='2026-09') w0, max(w) FILTER (WHERE period='2026-10') w1,
    max(l) FILTER (WHERE period='2026-09') l0, max(l) FILTER (WHERE period='2026-10') l1
  FROM m
)
SELECT
  ln(n1/n0)            AS katki_firsat_sayisi,
  ln(a1/a0)            AS katki_ortalama_deger,
  ln(w1/w0)            AS katki_kazanma_orani,
  -ln(l1/l0)           AS katki_dongu_suresi,
  ln((n1*a1*w1/l1) / (n0*a0*w0/l0)) AS toplam_log_degisim
FROM p;
Enter fullscreen mode Exit fullscreen mode

İlk dört sütunun toplamı son sütuna eşittir; bu, sorgunun doğru çalıştığını gösteren bir birim testi olarak da kullanılabilir. Okuması kolaydır: diyelim ki (varsayımsal bir örnek) velocity bir ay içinde düşmüş ve ayrıştırma, fırsat sayısının aslında arttığını ama döngü süresinin uzadığını gösteriyor. Bu durumda "daha fazla reklam" cevabı yanlış olur; sorun büyük olasılıkla takip disiplininde, randevu teyitlerinde ya da kararı geciktiren bir ödeme planı belirsizliğindedir.

Panoda bu dört katkıyı yan yana çubuk olarak göstermek, toplantıyı "rakam düştü" tartışmasından "hangi kaldıraç düştü" tartışmasına taşıyor. Pratikte yaşadığım en büyük fayda budur.

7. Veri kalitesi korkulukları

Velocity, kirli verinin etkisini çarparak büyüten bir metriktir; dört değişkenden birindeki küçük bir hata, sonuçta orantılı bir sapma yaratır. Benim rutin olarak çalıştırdığım kontroller şunlar:

  • Yeniden açılan fırsatlar: Kaybedilmiş bir fırsat aylar sonra yeniden açılırsa, döngü süresi ilk girişten mi yoksa yeniden açılıştan mı hesaplanacak? Sözleşmeye yazın ve aşama geçmişinde reopen gerekçesini zorunlu tutun.
  • Toplu kapatmalar: Dönem sonunda eski fırsatların topluca "lost" yapılması, o ayın kazanma oranını çökertir ve döngüyü bozar. Aynı kullanıcı tarafından kısa sürede yapılan çok sayıda kapanışı işaretleyen bir sorgu bu temizlikleri görünür kılar; temizlik doğru bir iştir ama raporda ayrıca etiketlenmelidir.
  • Aşama atlama: Giriş aşamasını hiç geçmeden doğrudan kazanılmış görünen fırsatlar kohorttan düşer. Bunların sayısını ayrı bir sütunda raporlayın.
  • Sıfır veya boş tutar: Kazanılmış ama tutarı girilmemiş fırsatlar ortalamayı aşağı çeker. Kazanılma geçişinde tutarı zorunlu kılmak en temiz çözümdür.
  • Mutabakat: Pencerede kazanılan fırsatların toplam tutarı, muhasebe ya da sözleşme sistemindeki toplamla kabaca örtüşmeli. Örtüşmüyorsa velocity'den önce o farkı çözmek gerekir.

Bu kontrollerin çıktısını velocity raporunun hemen altında, küçük bir "veri sağlığı" bölümü olarak göstermek, rakamın ne kadar güvenilir olduğunu okuyana dürüstçe söyler.

8. Materyalize etme ve zamanlama

Velocity sorguları aşama geçmişinin tamamını taradığı için büyük tablolarda pahalılaşabilir. Ben genellikle günlük çalışan bir iş ile velocity_monthly ve velocity_segment_monthly tablolarını materyalize ediyorum. Her satırda tanım sürümü (definition_version) ve hesaplama zamanı saklanıyor; tanım değiştiğinde eski dönemler yeni tanımla yeniden hesaplanıyor ama eski sürüm satırları silinmiyor. Böylece "geçen çeyrek sunduğumuz rakam neden bugün farklı?" sorusunun cevabı tek bir sorguyla verilebiliyor.

Aşama geçmişi için (to_stage, occurred_at) ve (deal_id, occurred_at) indeksleri, kapanış kaydı için (closed_at) indeksi çoğu durumda yeterli oluyor.

9. Gayrimenkule özgü notlar

Konut projelerinde velocity'yi okurken iki şeyi unutmamak gerekiyor. Birincisi, ünite stoku sınırlıdır: proje satıldıkça kalan ünitelerin profili değişir (genellikle en çok talep görenler önce satılır) ve ortalama değer ile kazanma oranı doğal olarak kayar. Bu yüzden projeler arası karşılaştırmada stok kalan oranını da bir sütun olarak göstermek faydalı. İkincisi, opsiyon ve sözleşme ayrı olaylardır. Kazanılma anını opsiyon olarak mı yoksa imzalı satış sözleşmesi olarak mı kabul ettiğiniz döngü süresini ciddi biçimde değiştirir; bu da tanım sözleşmesine girmesi gereken bir karar.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

Pipeline velocity ile satış tahmini (forecast) aynı şey mi?
Hayır. Velocity geçmiş bir pencerede hattın ne hızla ciro ürettiğini gösteren bir akış metriğidir. Tahmin ise mevcut açık fırsatların gelecekte ne kadar ciro getireceğini öngörür. Velocity tahmine girdi olabilir, ama tek başına bir tahmin değildir.

Kazanma oranında açık fırsatları neden hesaba katmıyoruz?
Çünkü sonuçları henüz belli değildir. Açık fırsatları paydaya eklemek oranı yapay olarak düşürür ve pipeline büyüdükçe bu etki artar. Kapanmış fırsatlardan oluşan bir kohort kullanmak daha tutarlı sonuç verir.

Pencere kaç gün olmalı?
Satış döngünüzün tipik süresinden kısa olmamalı. Döngüsü birkaç ay süren bir işte otuz günlük pencere, uzun fırsatları sistematik olarak dışarıda bırakır. Seçtiğiniz değeri sözleşmeye yazıp dönemler arası sabit tutmanız, kesin bir "doğru" sayıdan daha önemlidir.

Velocity'yi danışman bazında göstermeli miyim?
Gösterebilirsiniz ama örneklem eşiğine dikkat edin. Tek bir danışmanın ayda birkaç kapanışı varsa sayı çok oynak olur ve haksız karşılaştırmalara yol açar. Danışman bazında daha uzun pencere ve medyan değerler daha adil bir tablo çizer.

Hazır bir CRM kullanıyorsam bunu nasıl kurarım?
Çoğu CRM aşama değişikliklerini bir geçmiş kaydında tutar ve dışa aktarma ya da API ile erişim sağlar. Bu geçmişi kendi veritabanınıza veya veri ambarınıza alıp hesaplamayı orada yapmak, tanımlar üzerinde tam kontrol verir. Kullandığınız aracın güncel dokümantasyonunu kontrol edin.

Dört bileşene ayrıştırma neden logaritma kullanıyor?
Çünkü formül çarpım ve bölümden oluşur; logaritma bunu toplamaya çevirir ve her değişkenin katkısı birbirinden bağımsız, toplanabilir hale gelir. Yüzde değişimleri doğrudan toplamak ise büyük değişimlerde hatalı sonuç verir.


Pipeline velocity, doğru kurulduğunda satış hattının en dürüst özetlerinden biridir; yanlış kurulduğunda ise herkesin kendi sayısını savunduğu bir tartışma aracına dönüşür. Farkı formül değil, tanım sözleşmesi, kohort disiplini ve veri sağlığı kontrolleri yaratır. Siz velocity'yi hangi pencereyle ve hangi segment kırılımıyla izliyorsunuz? Yorumlarda tartışalım.

Top comments (0)