Debian'ın tarihini anlatabilmek için öncelikle onu ortaya çıkaran insanların hikayesini anlatmamız gerekir.
Ian Ashley Murdock, ailesi Güney Indiana asıllı olsada Nisan 28 1973'de babası o sırada doktora sonrası araştırmasını yaparken Batı Almanya'da bir üniversite şehri olan Konstanz'da dünyaya gelmiştir. 1975'de ailesinin Indiana'ya geri dönmesi sebebiyle eğitim hayatını burda geçiren Ian 1991'de liseden mezun olup bilgisayar bilimleri için Purdue üniversitesine başlamıştır.
Henüz burada öğrenciyken 1993'de o sıralarda ünlü bir distro olan The Softlanding Linux System (SLS) ın performansından memnun olmadığından, sıfırdan bir distro yapmanın daha kolay olduğunu düşünerek Debian projesini başlatan Ian 1994'de Debian Manifestosu'nu yayınlamıştır. Bu manifestosunda Debian'ın Linux ve GNU projelerinin ruhuna uygun olarak tamamen açık kaynak ve ücretsiz olarak geliştrileceğini, internet erişimi olmayanlar için kar amacı gütmeyen The Free Software Foundation şirketi tarafından CD ve floppy disklerle de dağıtılacağından, bazı hata dolu ve düzgün çalışmayan (SLS) distroların sırf daha poüler olduğu için kullanılmasına engel olmak amaçlı distro marketinde kesin bir yer edinip sürekli ve düzenli olarak bakımı yapılan bir distro olacağından bahsetmiştir.
Debian'ın ilk versiyonları çıktıktan bir süre sonra 1994'de The Free Software Foundation tarafından sponsorluk almıştır. Ian da bu ortaklığın sonunda FSF'e GNU projesi için ihtiyaç duyduğu paketleme deneyimini kazandıracağını inandığından kabul etmiştir. Ancak 1995 Kasım ayında Ian Murdock; aile, iş ve eğitimine odaklanmak için Debian projesinden ayrılınca yeni yönetim ortaklığı tazelemek istemedi ve sponsorluk sona ermiş oldu.
Ian Murdock, Debian projesinden ayrıldıktan sonra 2006'da Linux Foundation projesinin bir parçası olmuş ve linux sistemlerin standartlaştırılmasına yardım etmiştir (örneğin dosya sistemleri ve hiyerarşi standartları). Buradan da ayrılan Ian 2007'de Sun Microsystems'a katılıp Project Indiana ile OpenSolaris adlı açık kaynak işletim sistemini geliştirilmesine yardımcı olmuştur. Sun şirketi Oracle ile birleşince istifa etmiiştir.
2015'de bir süredir polis istismarına uğradığına iddia ettikten sonra Aralık 28'de evinde ölü bulunmuştur. Polis intahar olduğunu iddia etse de otopsi raporlarında vücudunda morluklar olduğunu ortaya çıkarmıştır.
Nisan 1996 yılında Ian Murdock'dan sonra projenin başına Bruce Perens geçmiştir. Perens'ın yönetimi altındayken Debian Social Contract ve Debian Free Software Guidelines (DFSG) kabul edilmiştir. Onun yönetimi altında Debian 1.1 ve Debian 1.2 versiyonları olan "Buzz" ve "Rex" yayınlanmış, proje yaklaşık 200 gönüllü sayısına ulaşmıştır. 1997'de proje liderliğinden ve 1998'de ise Debian projesinden tamamen ayrılmıştır.
Debian Social Contract, birkaç garantiden oluşan basit bir "söz verme"dir.
İçeriği şunlardır:
- İşletim sisteminin açık ve ücretsiz kalmasını sağlamak.
- İşletim sisteminin var olmasını sağlayan insanlara yenilikler ve gelişim sağlamak.
- Yazılım veya organizasyondaki hata ve sorunları saklamamak.
- Bu projenin gerçekleşmesini sağlamış olan herkese ve yazılıma odaklı kalmak.
- Yazılımın, ücretli diğer yazılımlarla beraber kullanılabilir olmasını sağlamak.
Bu basit maddeler Debian projesinin para ve güce değil sadece ve sadece gelişim ve bu gelişimin gerçekleşmesini sağlamış insanlara odaklı kalmasını sağlamıştır.
Debian Free Software Guidelines, Debian Social Contract'in bir parçasıymış gibi onunla aynı anda yayınlanmış olsada farklı bir belgedir ve içerdiği kurallar sonradan The Open Source Definition tarafından bir temel olarak kullanılmıştır. Bu kurallar şöyledir:
- Bedava yeniden dağıtılabilme.
- Kaynak kodun dahiliyeti.
- Modifikasyonlara izin verilmesi.
- Yazarın kodunun bütünlüğünün korunması.
- Kişi ve gruplara karşı ayrımcılık yapılamaz.
- Ticari çaba alanlarına karşı ayrımcılık yapılamaz.
- Lisansın programın dağıtıldığı herkese uygulanması gerek.
- Lisans bir ürüne özel olamaz.
- Lisans diğer programları yasaklayamaz.
- GNU GPL ve BSD üzcretsiz yazılıma örnek lisanslardır.
Bu iki felsefenin de Perens'ın Ean Schussler tarafından Red Hat'in geliştiricileriyle yaptığı bir konuşma sırasında sosyal kontraktlarını hiç yayınlamamkla suçlaması sırasında Debian'ın hiç bir sosyal kontraktı olmadığını fark etmesiyle doğduğu söylenir.
1996'da FSF sponsorluğunun bitimini takiben Debian, Formation of Software in Public Interest'ın (SPI) kuluşunu motive etmiştir. SPI kar amacı gütmeyen New York'ta konumlanmış ve Debian ile beraber birçok benzer organizasyona mali yardım için kurulmuştur ki bu organizasyonlar kendi yasal elemanlarına gerek duymasın.
1998'de Ian Jackson'ın proje liderliği altında Debian 2.0 "Hamm" versiyonu yayınlanmıştır. Bu versiyon çoklu-mimari özelliği taşıyan ilk versiyondu ve Motorolla ailesini kapsamaya başlamıştır. Ian Jackson'In yöneticiliği sırasında Aralık 2 1998'de organizasyonun resmi karar verme yapısını tanımlayıp proje lideri secreter gibi rollerin gücü ve sorumluluklarını kararlaştıran Debian Constitution onaylandı. Bununla beraber 1999'da hemen gerçekleşen seçim sayesinde Wichert Akkerman proje liderliğini Ian Jackson'dan almış oldu.
Mart 1999'da, Debian 2.1 "Slink" versiyonu ile beraber Debian'ın ünlü paket yöneticisi olan Advanced Package Tool(API) yayınlandı. Aynı sene mayıs 23 de Amerikan'ın Vergi dairesi IRS SPI'ı vergi affına uygun görmüştür.
2000 yılında Debian'ın ftp-master archive serverlarında paket havuzları akive edilmiştir. Bu Debian geliştiricilerine stable ve unstable versiyonlar üretme yetisi katarak tek versiyon çalışma dönemlerinin sonu olmuştur.
Aynı sene Bordeux Fransa'da ilk Debian konferansı (DebConf) Haziran 5 ten 9 a kadarki sürede gerçekleştirilmiştir. Bu buluşma Debian projesini sadece online bir topluluk olmaktan çıkarıp fiziksel bir zemine oturtan ilk etkinlik olmuştu. Açık kaynak sevdalılarının da kendileri gibi başka insanlarla buluşmasını sağlamıştı. Etkinlikte çalışma partileri ve debianın geleceği konuşulmuş konferanslar yapılmıştı. Genel konular Debian'ın durumu ve kitlesi, gelecek versiyon "woody" ve daha birçok teknik konuydu.
2001 yılında HP resmi olarak bundan sonraki linux geliştirme projelerinde temel olarak Debian kullanacağını duyurmuştur. Bunun seebebi olarak Debianın tek bir yasal varlık tarafından kontrol edilmemesi ve her yönden ücretsiz ve açık kaynak olmasını göstermiştir.
2002'de yayımlanan Debian 3 "Woody" versiyonu var olan mimari uyumluluk listesine yeni mimariler katması dışında Cold War US Cryptography Exportation Restrictions'ın rahatlamasıyla ilk kriptografik yazılım içeren versiyon ve KDE arayüzü bulunduran ilk versiyon olma özelliklerine sahiptir.
Kasım 20 2002'de University of Twente'nin ağ operasyonları merkez binasında yangın çıkmış ve yangın aşşırı yayıldığından serverların bulunduğu bina kurtaılamamıştır. Debian projesinin de bu binada güvenlik ve US dışı işler için ayrılmış birtakım serverları bulunuyordu. Yangın sebebiyle devre dışı kalan bu özellikleri kapatmak zorunda kalan Debian topluluğu bu özellikleri yeni serverlara taşıyıp düzelttikten sonra yeniden aktive etmiştir.
2004 yılında Mark Shuttleworth Debian temelli bir distro olan Ubuntu'yu duyurmuştur. Amacı Debian'ın muazzam paket yöneticisini daha hızlı bir installer ile birleştirmek ve düzenli 6 aylık yayın düzeni sunmak istemişlerdi. Kısa sürede Ubuntu'nun ünlenmes üzerine Debian projesi yoneticileri arasında eğer ileride Ubuntu temelli distrolar da çıkmaya başlarsa bu ve bunun gibi örnekler için Debian kodu güncellemeleri arasında uyumsuzluklar çıkabilme problemi konuşulmaya başlanmıştır.
2005 de yayınlanan Debian 3.1 "Sarge" versiyonu OpenOffice adı altında ilk office uygulamaları bulunduran versiyon olmuştur. Bu versiyonla daha hızlı bir installer ve USB flash drive'larından indirilebilme gibi özellikler getirmiştir.
2006 yılında Debian 4 "Etch" versiyonu yayınlanmıştır. Ancak bu versiyonun yayınlanması protestolar sebebi ile geciktirilmiştir. Protestoların sebebi iki release manager'ın proje üyeleri tarafından açılmış bir şirket olan Dunc-Tank tarafından maaşa bağlanmasıydı. Debianın geliştirilesinin tamamen gönüllülük esasına bağlı olduğu vurgulanarak yaklaşık 1000 geliştiriceiden sadece 2 sinin maaş almasının haksızlık olduğunu savunmuşlardır.
Ubuntu'nun ünlenmesiyle gelen uymluluk endişeleri adına 2009 yılında Debian yöneticileri 2 yılda bir geliştirmeye aralık ayında ara verilen ve bir sonraki versiyonun yayınlanmasının sonraki senenin ilk yarısında yapılacağı bir döngü önermiştir. Bu sayede hem geliştiriciler hem de kullanıcılar güncelleme ve geliştirme planlarını daha rahat yapabilecekti. Buna ek olarak 2010 yılında da Backport'lar resmi olarak kullanıma girmiştir bunlar sayesinde kullanıcılar yeni versiyonları sistemlerinin stabilitesini düşünmeden indirebileceklerdi.
2011'de Debian 6 "Squeeze" yayınlanmıştır bu versiyon içerisindeki ücretsiz olmayan bütün özellikleri başka bir repository ye aktarılmış ve kullanıcılar sadece ihtiyaç duyarsa alabileceği bir şekilde sunulmuştur. Ayrıca bu versiyon iki farklı türü olan ilk versiyondur: GNU/Linux ve GNU/kFreeBSD.
2015'de Microsoft Azure, Debian'ını resmi sanal makine listelerine eklediklerini duyurmuşlardır.
2018'de Debian, Windows Subsystem for Linux'da (WSL) mevcut hale getirilmiştir.
Bu iki olay büyük şirketlerin Debian'ın varlığını resmi olarak kabul ettiklerine dair güçlü bir işarettir.
2019'da yayımlanan Debian 10 "Buster" versiyonu firmware olarak UEFI security boot ve GNOME desktop enviroment için de server protokolü olarak Wayland'i , Debian'ın init sistemi olarak da systemd'yi kesinleştirmiştir. 2021 yılında yayınlanan Debian 11 "Bullseye" systemd'nin bazı özellikleri ve exFAT dosya sistemini varsayılan olarak ayarlamıştır.
2024 yılının Mart ayında bir Microsoft geliştiricisi ve mühendis olan Andres Freund bir sıkıştırma kütüphanesi olan XS Ultis de bir arka kapı keşfetmiştir. Bu arka kapı Jia Tan adındaki bir geliştiricinin baskı altında yaptığı değişimlere kadar takip edilmiş ancak sonradan düzeltilmiştir.
2023 yılında Debian 12 "Bookworm" yayınlanmış ve bu versiyonla beraber zaruriyet halinde ücretsiz olmayan firmware indirilmesi izin verilmiştir çünkü aksi takdirde debian çalışamayacaktır.
Son olarak 2025 yılında yayınlanan son stable Debian versiyonu olan Debian 13 "Trixie" Ağustos'un 9 unda yayınlanmıştır. Bu versiyon sisteme riscv64 desteği eklemiş ve iki açık kaynağı birbiriyle buluşmuştur.
Debian distrosunun tarihi azıyla çoğuyla yaklaşık bu kadardır bu yazıyı okuduğunuz için sizlere teşekkürler ederim.
Sağlıcakla ve açık kaynakla kalın :)
Top comments (0)