CENTOS TARİHİ

Yıl 2004. Kaliforniya’da bir Mayıs günü. Günlerden Cuma. Mübarek gün. Filtre kahvesinden bir yudum alan Gregory Kurtzer, akıllıca bir girişimde bulunmasını heyecanla seyrediyordu. Red Hat Enterprise Linux’un açık kaynak kodlarından Red Hat damgalarını temizleyip bedava olan bir dağıtım haline getirerek, kendi vakfı olan özgür yazılım Caos Linux’un bir alt dalı olarak CentOS’u (Community ENTerprise Operating System) piyasaya sürmüştü. O dönem bu girişimde bulunan başkaları da vardı ancak, Gregory ve ekibi öne çıkmayı başarmıştı. Kimi rakiplerini ise kendi çatıları altına bile çekebilmişlerdi. Ancak takvimler 2024’ü gösterdiğinde o övünülen CentOS son güncellemesini alarak geliştirilmesi durdurulmuştu. Süreci inceleyelim;
Bob ve Marc isimli iki abimiz var. Bob ticari kaygılarla konferanslarda dolanırken Marc’ın kendi CD’leriyle karşılaşıyor. Kırmızı şapkalı lakaplı Marc abimiz, Linux dağıtımını debbuging ve türevleri amacıyla kendince hackleyip CD’lerine geçiren bir geek’imiş. Abilerimiz tanışıp anlaşıp şirket kuruyorlar 1995 yılında. Red Hat, açık iş birliğinin yazılım yaratmanın en iyi yolu olduğuna inanıyor. Aynı zamanda en kararlı sistemleri çıkarma niyetindeler. Genelde sunucularda ve büyük kapsamlı firmalarda kullanılan bir dağıtım olduğu için müşterilerine hızlı ve uzun vadeli çözüm sunmaları gerekiyor. Bu gereklilik ile Fedora dağıtımlarında yeni güncellemelerini test edip en optimize, kararlı ve profesyonel içerikleriyle RHEL dağıtımını piyasa sürüyorlar. Günümüzde Red Hat farklı müşteri profilleri için farklı hizmetler sunuyor. Kapalı şirketlerin karşı safında yer alan Red Hat, özgür yazılım felsefesi yolundan gitse bile RHEL dağıtımı için para vermek istemeyen kişiler açık kaynak kodlarını derleyerek farklı zaman dilimlerinde yeniden dağıtım oluşturuyorlar. Oracle, White Box Enterprise Linux, Tao gibi farklı klonlama girişimleri var. Bu girişimlerden biri de Gregory Kurtzer ve ekibine aitti.
Gregory Kurtzer ve ekibi, Red Hat’ın RPM(RPM Package Manager) sistemini kullanan; bağımsız, modüler bir dağıtım oluşturmak hedefiyle 2004 yılında Caos Linux dağıtımlarının alt dalı olarak bir dağıtım yayınlandı: Centos. Daha doğrusu klonladı. RHEL’in çıkmış sürümündeki ticari damgaları ve logoları ayıklayıp yeniden derleyerek Centos'u topluluk destekleriyle insanlara sundular. Zaman içinde Centos, Caos’dan alt dalından ayrılarak kendi ek yazılımlarını da içeren, kendi topluluk düzenine sahip, çoğu linux dağıtımında olduğu gibi gönüllülerin emekleriyle hacking ve debuggingin yapıldığı bir dağıtıma dönüştü. RHEL’in resmi desteğine ihtiyaç duymayan veya ücretsiz alternatiflere yönelmek isteyen potansiyel müşteriler de Centos’a yöneliyordu. Centos kurulduğu ilk senelerde ciddi karlara geçmese bile Centos’a yönelen ilgi RHEL’in ilgisini çekmesi için yeterliydi. 2014 senesinde Red Hat, Gregory Kurtzer ve ekibi ile anlaşarak Centos’a sponsor oldu. Bu sponsorluk sürecinde Red Hat hem Centos ekolünden faydalanıyordu hem topluluğa yardımcı oluyordu hem de Centos’un Red Hat’tan ayrı ve bağımsız şekilde pazarlanmasının önüne geçiyordu. Red Hat 2019’de IBM tarafından satın alındıktan kısa bir süre sonra Centos Stream isimli bir proje duyuruldu. RHEL’in yeni sürümleri için Fedora’dan daha kararlı bir test ortamına ihtiyaç vardı. Centos Stream bu ihtiyaç doğrultusunda RHEL’in yayınlanmadan bir önceki basamağı olarak kısa vadede sonuçların gözlemlendiği bir sistem olarak geliştirildi. Bugün donanım ve yazılım firmaları tarafından Centos Stream ağırlıklı olarak kullanılmakta. Fedora ile gelecekteki beta sürümler test edilirken, çıkması muhtemel RHEL sürümündeki eksiklikler Centos Stream’de tespit edilerek geliştirilmekte.
Centos Stream duyurulduktan yaklaşık bir sene sonra ise Red Hat, Centos Projesi’nin sonlandıralacağını ve yola sadece Centos Stream ile devam edeceğini duyurdu. 2021’de Centos 8, 2024 senesinde ise Centos 7 dağıtımlarına yönelik güncellemeler sona erdirildi. Böylelikle Centos, 20 yıllık geçmişiyle veda etti.
2014’de Red Hat’ın başta sponsorluk teklifiyle ilerleyen süreçte yaklaşık 10 yıl içinde Centos’un fişi tamamen çekilmiş oldu. Red Hat, Centos bünyesindeki potansiyel müşterileri kendi ekolüne çekmeyi başardı. Aynı zamanda Centos dağıtımında çalışan yazılımcıların bir kısmını da Red Hat bünyesine aldı.
Ücretsiz şekilde sağlam bir dağıtımı kullanan Centos kullanıcıları ise sistemlerini değişmek zorunda kaldı. Eski Centos kullanıcıları yine RPM tabanlı Rocky ve Alma Linux dağıtımlarına yöneldi. Rocky Linux, Gregory Kurtzer tarafından Centos ekosistemini yaşatmak için geliştirildi. Centos kadar piyasa da adı duyulur mu sanmıyoruz. Centos’un çok yaygınlaşması sebebiyle, desteği bitmiş olmasına rağmen bugün hala Centos kullanan serverlar mevcut. Hatta Centos hala bazı gönüllüler tarafından geliştiriliyor. “Special Interest Group” yani SIG’ler kendi çaplarında Centos üzerine çalışmaktalar. Centos'a yeni özellikler ve yazılımlar kazandıranlar, uyumluluk ve güncellemelerle ilgilenenler, bulut alt yapısı için yazılım geliştirenler gibi farklı gruplar halinde tek bir amaç için çalışıyorlar. Özgür yazılımın da güzelliği bu olsa gerek.
Tabii o kadar RPM falan dedik, nedir bu? 1995 yılında yine Marc ve Eric abimiz tarafından Red Hat 2.0 sürümü için geliştirilen bir paket yönetim sistemi. Öncesinde RPP diye bir sistemi kullanıyorlardı ancak karşılaştıkları hatalar ve özelleştirilebilir kullanım istekleriyle kendi paket yöneticilerini yazdılar. Paketlerin kolay kurulması, sorgulanabilmesi, birbirinden kolay ayrılabilmesi, hızlıca bir pakete erişme isteği gibi çeşitli ihtiyaçları kapsayacak yönde geliştirdiler. Debiandan oldukça farklı paketleme algoritmaları var. Red Hat, sürecinden en başından beri kendi kullanımlarına ve problemlerine yönelik sistem geliştiren bir firma. Bu sayede dağıtımlarına olan yüksek hakimiyetleri ile etkin çözüm üretebilen bir firma. Bunlar öne çıkmalarına vesile olan hizmetlerinin alt yapısını oluşturan unsurlar.
Centos bugün yerini yeni dağıtımlara bırakmış olsa bile eski jenerasyonun hala ilgisini görmekte.